1. Khái niệm nguồn nhân lực

1.1 Nhân lực là gì?

Nhân lực là nguồn lực xuất phát từ trong chính bản thân của từng cá nhân con người. Nhân lực bao gồm thể lực và trí lực. Nguồn lực này ngày càng phát triển cùng với sự phát triển của con người. Khi nguồn lực này đủ lớn, nó sẽ đáp ứng các điều kiện để con người có thể tham gia vào lao động, sản xuất.

Chính vì điều đó, nhân lực tạo ra sự khác biệt so với các nguồn lực khác trong doanh nghiệp (nguồn vốn, công nghệ kỹ thuật, máy móc…).

 

1.2 Nguồn nhân lực là gì?

Cho đến nay, do xuất phát từ các cách tiếp cận khác nhau, nên vẫn có nhiều cách hiểu khác nhau khi bàn về khái niệm nguồn nhân lực.

Theo Liên Hợp quốc, “Nguồn nhân lực là tất cả những kiến thức, kỹ năng, kinh nghiệm, năng lực và tính sáng tạo của con người có quan hệ tới sự phát triển của mỗi cá nhân và của đất nước”. Như vậy, ở đây nguồn lực con người được coi như một nguồn vốn bên cạnh các loại vốn vật chất khác: vốn tiền tệ, công nghệ, tài nguyên thiên nhiên.

Theo nghĩa rộng, nguồn nhân lực là nguồn cung cấp sức lao động cho sản xuất xã hội, cung cấp nguồn lực con người cho sự phát triển. Do đó, nhân lực bao gồm toàn bộ dân cư có thể phát triển bình thường.

Theo nghĩa hẹp, nguồn nhân lực là khả năng lao động của xã hội, là nguồn lực cho sự phát triển kinh tế – xã hội, bao gồm các nhóm dân cư trong độ tuổi lao động, có khả năng tham gia vào lao động, sản xuất xã hội, tức là toàn bộ các cá nhân cụ thể tham gia vào quá trình lao động, là tổng thể các yếu tố về thể lực, trí lực của họ được huy động vào quá trình lao động.
 

2. Gen Z là gì? Thế hệ Z là gì?

Hiện nay, khi đọc các bài báo, bài đăng trên mạng xã hội và các trang tin tức, chắc chắn bạn sẽ rất dễ bắt gặp một thuật ngữ, đó là "Gen Z". Vậy Gen Z là gì?

Gen Z (hay thế hệ Z, Gen Tech, Gen Wii, Digital Natives, Neo-Digital Natives, Net Gen, Plurals, Zoomers, thế hệ Internet, Generation Z, iGen, iGeneration, Founders, Post millennials, Homeland Generation hay hậu Millennials...) cũng giống như gen X và gen Y là thuật ngữ dùng để chỉ một nhóm nhân khẩu học. 

Gen Z là nhóm kế tiếp sau thế hệ Millennials (Gen Y) và trước thế hệ Alpha (α), và thường là con cái của thế hệ X (sinh ra từ năm 1965 đến 1979).

Chính vì vậy, những người sinh trong giai đoạn từ năm 1995 đến năm 2012 (lứa được sinh ra ngay sau thế hệ Y) thường được gọi là thế hệ Z hay gen Z. Ngoài ra, cũng có một số ý kiến khác cho rằng gen Z sinh từ 1997 đến 2015. 

Trên thế giới hiện nay có khoảng 2,6 tỷ người thuộc thế hệ Z, chiếm khoảng 1/3 dân số. Tại Việt Nam, gen Z có khoảng 15 triệu người, chiếm khoảng 25% lực lượng lao động quốc gia. Ngoài thế hệ thế hệ Z, còn có những thế hệ khác như:

- Thế hệ Alpha (α): Nhóm người sinh ra từ năm 2013 đến 2025.

- Thế hệ Y (hay thế hệ Millennials): Nhóm người sinh ra từ năm 1980 đến năm 1994.

- Thế hệ Xennials (Thế hệ vi mô, Oregon Trail hay Catalano): Nhóm người sinh ra từ năm 1975 đến 1985.

- Thế hệ X (Generation X, Baby Bust, Latchkey, thế hệ MTV hay Gen X): Nhóm người sinh ra từ năm 1965 đến 1979.

 

3. Những đặc điểm của thế hệ Z ngày nay

- Tiếp xúc và sử dụng đồ công nghệ từ nhỏ

Sinh ra trong thời đại của Internet bùng nổ, vì thế, việc Gen Z sớm được tiếp cận với đồ công nghệ như máy tính, điện thoại thông minh hằng ngày và ưu tú hơn hẳn thế hệ đi trước là điều tất yếu. Ngược lại, đời ông bà, bố mẹ của họ sẽ chỉ thực sự am hiểu về công nghệ khi là người có trình độ chuyên môn, học vấn liên quan đến ngành này từ đầu.

Kết quả từ một cuộc khảo sát bởi Dell Technologies trên hơn 12.000 thanh niên đến từ 17 quốc gia cho thấy, có đến 80% trong số đó muốn được làm việc với công nghệ tiên tiến và 52% tự tin bản thân đã có sẵn các kỹ năng công nghệ mà nhà tuyển dụng yêu cầu. 

- Sử dụng mạng xã hội để kết nối với mọi người

Tất cả các phương tiện truyền thông xã hội phổ biến hiện nay, từ Facebook, Google, YouTube, Instagram cho đến Twitter,... đều được thế hệ Z sử dụng thành thạo mà không cần ai hướng dẫn. Thậm chí, họ còn dành rất nhiều thời gian chỉ để kết nối, tiếp cận thông tin từ những nền tảng này và coi đó như "món ăn tinh thần". Bởi vậy, chiếc điện thoại thông minh là một trong những "vật bất ly thân" trong cuộc sống giới trẻ ngày nay. 

- Phong cách năng động, cá tính, độc đáo

Dưới sức ảnh hưởng của công nghệ và sự thay đổi của xã hội thời đại mới nên gen Z cũng hình thành những phong cách ăn mặc trẻ trung, mới mẻ hơn nhiều thế hệ trước. Họ không chạy theo thời trang giống số đông mà trực tiếp tác động, thay đổi nó với mong muốn khoác lên mình những bộ đồ mang tính cá nhân hóa cao hơn, phản ánh đúng phong cách sống của riêng mình.

- Sống thích nghi trong nhiều điều kiện khác nhau 

Tuy thế hệ Z ở trong độ tuổi còn rất trẻ, có phần non nớt nhưng chính điều đó đã đem lại cho họ khả năng thích nghi cực tốt dù bất cứ chuyện gì xảy ra. Bằng chứng là những năm gần đây, toàn cầu đang phải đối mặt với rất nhiều thay đổi, từ biến đổi khí hậu, suy thoái kinh tế, thiên tai và thậm chí là đại dịch Covid-19 kéo dài triền miên. Những khó khăn này không thể làm khó mà ngược lại, đã thúc đẩy Gen Z tự thích nghi dù là trong môi trường tồi tệ nhất. 

- Sáng tạo ra xu hướng mới

Những xu hướng mới (trend) trên mạng xã hội hiện nay do chính Gen Z tạo ra và nó đang ngày càng phủ sóng rộng rãi, thậm chí ảnh hưởng tới cả những người sinh ra ở thế hệ trước. Trên các chương trình giải trí TV, quảng cáo, thời sự giờ đây cũng đều học theo cách làm của Gen Z để không bị "lạc hậu".

Mặt khác, thế hệ trẻ dù chưa phải là đối tượng kiếm ra được nhiều tiền, chỉ có một bộ phận nhỏ mới học xong và đang bắt đầu bước chân vào thị trường lao động nhưng họ lại có sức ảnh hưởng đến kinh tế, ảnh hưởng trực tiếp đế quyết định của người mua trong gia đình (anh chị, bố mẹ, ông bà).

 

4. Đặc điểm nguồn nhân lực Gen Z

Sau thế hệ Millennials, thì Centennials – thế hệ Z (1997 - 20212) đang là nguồn nhân lực mới tham gia vào lực lượng lao động. Với sự phá cách, sáng tạo, và nhìn nhận sự việc đa chiều, thế hệ Z hoàn toàn là nhân tố đột phá cho sự phát triển của doanh nghiệp bạn. Tuy nhiên, Gen Z vẫn là luồng gió mới có nhiều sự khác biệt mà các doanh nghiệp, những người quản lý nhân sự cần thời gian tìm hiểu, để cùng nhau hợp tác trong công việc.

Để có thể đồng hành cùng Gen Z và phát triển doanh nghiệp, trước tiên hãy cùng tìm hiểu về nhu cầu và xu hướng của Gen Z trong công việc nhé.

- Xu hướng phát triển

Nếu Gen Y nổi tiếng là thế hệ nhảy việc, thì ở Gen Z, xu hướng nhảy việc có phần giảm. Dù Gen Z là thế hệ ưa thích sự mới lạ, nhưng cũng là thế hệ chuộng tính ổn định trong cuộc sống và công việc, chính vì vậy, thế hệ này có thời gian gắn bó với doanh nghiệp dài hơn Millennials.

Tuy nhiên, mức độ tham vọng sự nghiệp của Gen Z lại cao hơn Gen Y rất nhiều. Điều này có thể thấy, nếu Gen Z nhận ra rằng bản thân đã chinh phục được mọi thử thách, khó khăn ở vị trí hiện tại, thì họ sẵn sàng “dứt áo ra đi” để tìm nơi có nhiều thử thách để phát triển bản thân của mình. Đó cũng là lý do vì sao các Gen Z ngày nay lại cực kỳ bị thu hút bởi môi trường Startup đầy thử thách và mang tính cọ xát với thực tế cao.

Cũng vì khao khát phát triển bản thân trong sự nghiệp, một trong những phúc lợi mà Gen Z quan tâm nhất khi tìm hiểu về công ty, chính là hành trình phát triển sự nghiệp khi đồng hành cùng công ty. Khi phải lựa chọn giữa một vị trí thực tập có thể mở ra nhiều cánh cửa và một công việc với mức lương cao hơn, thế hệ Z thường nhìn vào con đường lâu dài và 93% sẽ lựa chọn trở thành một thực tập sinh thay vì mức lương cao. Do đó, khi các nhà quản lý nhân sự muốn tiết kiệm chi phí tuyển dụng và giữ chân nguồn nhân lực thế hệ Z, hãy chú trọng vào những giá trị thật sự (ngoài lợi nhuận) mà công ty có thể mang lại cho họ. Lộ trình thăng tiến rõ ràng và khả thi, cùng chương trình đào tạo chất lượng, những thử thách hấp dẫn sẽ khiến thế hệ này trung thành với doanh nghiệp nhiều hơn.

- Linh hoạt và độc lập

Không chỉ Millennials, mà các bạn trẻ thuộc Gen Z cũng đề cao sự linh hoạt trong chính sách làm việc. Vì Gen Z là thế hệ ưu tiên sự cân bằng giữa công việc và cuộc sống khá cao. Vì vậy, doanh nghiệp cần thật sự quan tâm đến nhu cầu cân bằng của Gen Z. Thực hiện chính sách giờ làm việc linh hoạt, cùng với sự thúc đẩy công việc từ xa, và tôn trọng thời gian cá nhân chính là những điều Gen Z cần khi làm trong một doanh nghiệp.

Theo nhiều nghiên cứu, nguồn nhân lực Gen Z tin rằng giờ giấc làm việc linh hoạt, làm việc từ xa ở nhiều không gian làm việc khác nhau sẽ giúp họ có tâm lý thoải mái, hiệu suất công việc được nâng cao, kích thích tối đa tính sáng tạo và năng suất của Gen Z.

Bên cạnh đó, vì Gen Z cần sự thoải mái trong môi trường làm việc, nên sự riêng tư và không gian cá nhân cũng được đề cao trong môi trường làm việc của Gen Z. Một môi trường làm việc có đáp ứng được nhu cầu của họ nên bao gồm cả 02 lựa chọn: nơi làm việc nhóm và cả khu vực làm việc riêng. Ngoài ra, thế hệ Z cũng yêu thích một môi trường văn phòng rộng rãi nhưng có vai trò rõ ràng. Ví dụ như: khi cần phải nói chuyện cá nhân với gia đình thì sẽ đến phòng nào hoặc phòng nào chỉ dành cho việc họp nhóm hoặc nghỉ ngơi. Ngoài ra, một môi trường đa dạng, chấp nhận được những sự khác biệt của một cá nhân cũng sẽ được lòng “những đứa trẻ” thích phá vỡ nguyên tắc này.

- Kết nối

Gen Z luôn muốn hướng tới sự bình đẳng trong công việc. Họ ưa thích việc xây dựng các mối quan hệ là đồng nghiệp hơn là sự phân tầng trong xã hội. Gen Z muốn phá bỏ ranh giới xa cách giữa “cấp trên - cấp dưới”. Vì họ tin rằng, sự kết nối của con người thật sự không có giới hạn. Dù là thế hệ công nghệ, Gen Z vẫn muốn được kết nối trực tiếp với các đồng nghiệp của mình, không phải kết nối thông qua trên mạng xã hội. Vì Gen Z đánh giá cao tính hiệu quả khi giao tiếp, các vấn đề sẽ được giải quyết khi trò chuyện trực tiếp.

Trong công việc, sự kết nối và phản hồi cũng rất quan trọng với Gen Z. Họ luôn muốn nhận được phản hồi liên tục về công việc họ đang thực hiện. Những đóng góp mang tính xây dựng sẽ giúp họ hoàn thành công việc tốt hơn và giúp họ biết chắc rằng mình đang thực hiện đúng công việc của mình.

Ngoài ra, kết nối đa dạng trong môi trường làm việc cũng là điều mà các Gen Z mong muốn. 63% thế hệ Z cảm thấy rằng việc làm việc với những người có nền tảng giáo dục, trình độ kỹ năng và văn hóa khác nhau là điều cần thiết. Sự hòa nhập với mọi người trong doanh nghiệp, không chỉ nằm trong phạm vi đội nhóm, sẽ thỏa mãn được sự ham muốn học hỏi của mình. Sự đa dạng không chỉ khiến công ty của bạn trở nên hấp dẫn hơn đối với Gen Z mà còn là một phần quan trọng trong kế hoạch giữ chân nhân viên của bạn.

- Sự công nhận

Sự công nhận đối với Gen Z không chỉ là công nhận về kết quả và những nỗ lực mà họ đã tạo ra, mà còn là sự lắng nghe của doanh nghiệp. Dù đây là nguồn nhân trẻ, nhưng Gen Z hoàn toàn có thể chủ động trong quá trình thúc đẩy phát triển công ty bởi lối tư duy hiện đại, toàn cầu hóa.

Một trong những cách để thúc đẩy tinh thần làm việc và giữ chân Gen Z là tạo cho họ cảm giác được tôn trọng về ý kiến, ý tưởng đóng góp ở vai trò của họ, khuyến khích Gen Z đưa ra những giải pháp cho công việc và đánh giá cao những hiểu biết của của những “đứa trẻ” Gen Z.

 

5. Thế hệ Z là nhóm lao động làm việc từ xa hiệu quả nhất

Tổ chức Nguồn nhân lực tại Việt Nam (PwC Việt Nam) hôm nay (19/5) đã công bố báo cáo “Thế hệ Z đã sẵn sàng cho kỷ nguyên số ?”, được thực hiện nhằm tìm hiểu quan điểm của Thế hệ Z (Gen Z) tại Việt Nam - thế hệ trẻ nhất trong lực lượng lao động, và cách thế hệ này đang chuẩn bị hành trang cho nền kinh tế số nhiều biến động. Ghi nhận ý kiến từ 461 đại diện Gen Z, các phân tích của báo cáo dựa trên dữ liệu từ Khảo sát Mức độ Sẵn sàng Kỹ năng số Việt Nam được PwC Việt Nam công bố vào giữa tháng 3 năm 2021 vừa qua.

Các kết quả cho thấy Gen Z Việt Nam có cảm nhận tích cực về công nghệ, tuy nhiên cũng là thế hệ tỏ ra lo ngại nhất. Trên 80% Gen Z tham gia khảo sát cho biết họ lạc quan rằng công nghệ sẽ cải thiện triển vọng công việc. Tuy nhiên cũng có 11% Gen Z bày tỏ lo ngại về tác động của công nghệ tới việc làm trong tương lai, đây là nhóm kém lạc quan nhất trong các thế hệ tham gia vào lực lượng lao động. Theo đó, ba mối quan ngại lớn nhất được trích dẫn là: Công nghệ sẽ khiến vai trò của họ trở nên thừa thãi (chiếm 51%); họ sẽ không có năng lực phù hợp (chiếm 26%) và sẽ không thể học các kỹ năng phù hợp (chiếm 12%).

Gia nhập lực lượng lao động trong thời kỳ công nghệ thay đổi nhanh chóng, Gen Z Việt Nam phải đối mặt với khoảng cách kỹ năng ngày càng lớn trước những yêu cầu liên tục phát triển của thị trường lao động. Bên cạnh đó, có thể thấy mối liên hệ giữa trình độ học vấn hay kỹ năng của những người tham gia khảo sát và mức độ lạc quan của họ về ảnh hưởng của công nghệ tới tương lai việc làm. Cụ thể, 62% Gen Z Việt Nam không hoặc chưa có bằng cấp tin rằng tự động hóa mang lại nhiều rủi ro hơn là cơ hội, so với tỉ lệ 47% Gen Z có bằng cấp và trình độ kỹ thuật. Phát hiện này tương đồng với các kết quả ghi nhận được từ cuộc khảo sát toàn cầu về nâng cao kỹ năng nghề nghiệp “Hy vọng và Lo ngại” do PwC thực hiện năm 2019 với sự tham gia của hơn 22.000 người, và một lần nữa khẳng định vai trò quan trọng của kỹ năng số đối với triển vọng việc làm.

“Trong thế giới đột phá ngày nay, không có công việc nào đứng ngoài những thay đổi trong tương lai. Lời khuyên của tôi dành cho Gen Z là nên bắt đầu nhìn nhận bản thân mình như một sự tổng hòa các năng lực và kỹ năng, thay vì chỉ gắn mình trong một nghề nghiệp hay vai trò nhất định” - Ông Quách Thành Châu, Lãnh đạo PwC Việt Nam cho biết.

Theo khảo sát, Gen Z Việt Nam có cái nhìn cân bằng hơn so với các thế hệ trước về vai trò của các bên liên quan trong việc nâng cao kỹ năng nghề nghiệp. Trong khi 50% người được hỏi cho rằng phát triển kỹ năng là hành trình của mỗi cá nhân, 46% cho biết họ kỳ vọng doanh nghiệp và chính phủ sẽ có vai trò quyết định trong việc hỗ trợ người lao động nâng cao kỹ năng nghề.

Nhận định về vấn đề này, ông David Tay, Lãnh đạo chương trình “Thế giới mới. Kỹ năng mới” của PwC Việt Nam cho biết “Đây là thời điểm để mở ra những thảo luận chân thực và toàn diện với các nhà tuyển dụng, chính phủ và rộng hơn là xã hội về những thay đổi mang tính hệ thống cần được thực hiện ngay hôm nay, để trang bị cho thế hệ trẻ Việt Nam những kỹ năng cho ngày mai”.

Nhìn chung, Gen Z đón nhận các phương thức làm việc linh hoạt một cách tích cực và có thể là lực lượng lao động từ xa hiệu quả nhất. 80% Gen Z dự đoán làm việc từ xa sẽ trở thành thông lệ mới và 57% Gen Z tham gia lao động cho biết họ cảm thấy hiệu quả khi làm việc tại nhà. Đây là tỷ lệ cao nhất ghi nhận trong các nhóm thuộc độ tuổi lao động.

“Các tổ chức sẽ cần áp dụng một tư duy khác để thu hút và giữ nhân tài Gen Z tại Việt Nam, những người sẽ sớm trở thành động lực phát triển cho lực lượng lao động cũng như nền kinh tế. Đặc biệt, kết quả khảo sát nhấn mạnh sự cấp thiết đối với các tổ chức trong việc sẵn sàng đáp ứng những nhu cầu đặt ra bởi mô hình làm việc từ xa - về văn hóa lẫn cơ sở hạ tầng, trong khi cân nhắc các bước để giảm thiểu rủi ro an ninh mạng” - ông Quách Thành Châu nhận xét thêm.

Luật Minh Khuê (tổng hợp & phân tích)