Nguyên tắc phát sinh của kế toán (accrual basis of accounting) là gì ?

1. Accrual basis of accounting là gì?

Nguyên tắc phát sinh của kế toán (accrual basis of accounting) là nguyên tắc yêu cầu các khoản thu, chi của doanh nghiệp phải ghi vào tài khoán tại thời điểm phát sinh, chứ không phải khi thanh toán chi phí hay thu tiền.

Accrual basis of accounting là một trong các nguyên tắc kế toán cơ bản nhất chi phối các phương pháp kế toán cụ thể trong kế toán doanh nghiệp. Mọi giao dịch kinh tế có liên quan đến tài sản, nợ phải trả, nguồn vốn chủ sở hữu, doanh thu và chi phí được ghi nhận tại thời điểm phát sinh giao dịch không quan tâm đến thời điểm thực tế thu hoặc chi tiền. 

Cơ sở dồn tích Accrual basis of accounting là nguyên tắc chính yếu đối với việc xác định lợi nhuận của doanh nghiệp. 

Theo quy định của GAAP thì kế toán dựa trên cơ sở dồn tích phải được áp dụng trong quá trình kế toán của doanh nghiệp. Khái niệm dồn tích, các nghiệp vụ kinh tế liên quan đến doanh thu phải được phản ánh trong báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh trong kỳ phát sinh doanh thu mà không quan tâm đến thời điểm thu tiền. 

Theo chuẩn mực kế toán số 01 thì accrual basis of accounting được hiểu là " Mọi nghiệp vụ kinh tế, tài chính của doanh nghiệp có liên quan đên tài sản, nợ phải trả, nguồn vốn chủ sở hữu, doanh thu chi phí phải được ghi sổ kế toán vào thời điểm phát sinh, không căn cứ vào thời điểm thực tế hoặc thực tế chi tiền hoặc tương đương tiền. Báo cáo tài chính lập trên cơ sở dồn tích phản ánh tình hình tài chính của doanh nghiêph trong quá khứ, hiện tại và tương lai"

2. Phân biệt Accrual basis và cash basis. 

Như chúng ta đã biết thì kế toán tiền và kế toán dồn tích là hai phương pháp ghi nhận doanh thu, chi phí trong các doanh nghiệp. Tuy nhiên thì accrual basis và cash basis cũng có những đặc điểm khác nhau. Cụ thể như sau:

Nếu xét về bản chất thì Cash basis là ghi nhận doanh thu và chi phí theo nguyên tắc thực thu- thực chi còn accrual basis thì ghi nhận doanh thu và chi phí dựa trên nguyên tắc dự thu- dự chi

Nếu xét về đối tượng áp dụng thì cash basis thường được áp dụng đối với doanh nghiệp nhỏ và hoạt động chủ yếu dựa trên các luồng tiền vào, tiền ra mà ít liên quan đến hoàng hóa tồn kho. Còn accrual basis thì được áp dụng đối với những doanh nghiệp có kết cấu phức tạp không phân biệt doanh thu bán chịu hay bán thu tiền ngay, hoạt động kinh doanh ngắn liền với hàng hóa tồn kho 

Xét về ưu điểm của cash basis và accrual basis thì cash basis đơn giản, dễ hiểu, tính toán đễ dàng . Còn accrual basis thì  đảm bảo nguyên tắc phù hợp giữa daonh thu và chi phí trong một kỳ kế toán nhất định; cơ sở dồn tích của kế toán cung cấp một hình ảnh tốt hơn lợi nhuận của công ty trong kỳ kế toán

Xét về hạn chế thì cash basis thì các doanh nghiệp sẽ gặp khó khăn trong việc xác định chính xác kết quả hoạt động kinh doanh trong kỳ kế toán do không có sự phù hợp giữa doanh thu đạt được và chi phí bỏ ra. Còn đối với  Accrual basis thì nhược điểm của nó chính là phức tạp hơn cash basis, kế toán dồn tích sử dụng phương pháp dồn tích tức là báo cáo doanh thu trước kì thực sự nhận tiền. Nếu không theo dõi cẩn thận, có thể dẫn đến tình trạng thiếu vốn ngay cả khi công ty đang sinh lời. 

Như vậy thì cash basis và accrual basis đều có những đặc điểm khác nhau dựa trên các tiêu chí như là bản chất, đối tượng áp dụng, hạn chế và ưu điểm của hai phương pháp ghi nhận doanh thu này. 

3. Cơ sở của accrual basis là gì? 

"Mọi nghiệp vụ kinh tế, tài chính của doanh nghiệp liên quan đến tài sản, nợ phải trả, nguồn vốn chủ sở hữu, doanh thu, chi phí phải được ghi sổ kế toán vào thời điểm phát sinh, không căn cứ vào thời điểm thực tế thu hoặc thực tế chi tiền hoặc tương đương tiền. Báo cáo tài chính lập trên cơ sở dồn tích phản ảnh tình hình tài chính của doanh nghiệp trong quá khứ, hiện tại và tương lai”. Tức là mọi nghiệp vụ kinh tế phát sinh của doanh nghiệp phải được ghi chép vào sổ kế toán tại ngày thực hiện giao dịch đó mà không căn cứ vào thời điểm thực tế thu-chi tiền. 

Accrual basis ghi nhận các khoản mục trên không có căn cứ vào thời điểm thu hoặc thự tế thu hoặc thực tế chi tiền hoặc tương đương tiền, trong khi đó thì nguyên tắc cơ sở tiền lại ghi nhận dựa trên giá trị trực thu- trực chi. Như vậy thì Cash basis và accrual basis là khác nhau trong cách ghi nhận tài sản, nguồn vốn phát sinh nhưng chưa thu tiền chưa được ghi sổ kế toán. 

Accrual basis phản ánh đầy đủ và kịp thời chính xác tình hình tài sản, nguồn vốn của doanh nghiệp phát sinh trong quá khứ, hiện tại và tương lai. 

Bó cáo tài chính lập trên cơ sở dồn tích phản ánh tình hình tài chính của doanh nghiệp trong quá khứ, hiện tại và tương lai. 

Lợi nhuận theo cơ sở dồn tích là phần chênh lệch giữa doanh thu và chi phí. Hoạch toán kế toán trên cơ sở kế toán dồn tích cho phép theo dõi các giao dịch kéo dài qua các kỳ khác nhau như nợ phải thu, nợ phải trả, khấu hao, dự phòng....

Accrual basis được lập ra dùng để lập hầu hết các BCTC, nguyên tắc kế toán theo cơ sở tiền chỉ được sử dụng để lập báo cáo lưu chuyển tiền tệ, thể hiện rõ nhất là theo phương pháp trực tiếp. 

4. Cash basis là gì? Nội dung của cash basis. 

Cash basis là kế toán tiền là nguyên tắc kế toán theo đó thu nhập và chi phí được kế toán ghi nhận khi và chỉ khi đơn vị kế toán thu hoặc chi tiền đối với các giao dịch liên quan thu nhập và chi phí

Tại điều 11, Thông tư 200/2014/TT-BTC quy định như sau:

- kế toán phải mở sổ kế toán ghi chép hàng ngày liên tục theo trình trự phát sinh các khoản thu, chi, xuất, nhập tiền, ngoại tệ và tính ra số tồn tại quỹ và từng tài khảon ở ngân hàng tại mọi thời điểm để tiện cho việc kiểm tra và đối chiếu

- Thứ hai là các khoản tiền do doanh nghiệp khác và cá nhân ký cược, ký quỹ tại doanh nghiệp được quản lý và hạch toán như tiền của doanh nghiệp. 

- Thứ ba là khi thu, chi phải có phiếu thu, phiếu chi và có đủ chữ ký theo quy định của chế độ chứng từ kế toán. 

- Thứ tư là kế toán phải theo dõi chi tiết tiền theo nguyên tệ, khi phát sinh các giao dịch bằng ngoại tệ, kế toán phải quy đổi ngoại tệ ra đồng Việt Nam theo nguyên tắc đó là:

+ Bên Nợ các tài khoản tiền áp dụng tỉ giá giao dịch thực tế

+ Bên Có các tài khoản tiền áp dụng tỉ giá ghi sổ bình quân gia quyền.

Tại thời điểm lập báo cáo tài chính theo quy định của pháp luật, doanh nghiệp phải đánh giá lại số dư ngoại tệ và tiền tệ theo tỉ lệ giá giao dịch thực tế. 

Cash basis là phương pháp kế toán dựa trên cơ sở thực thu- thực chi tiền, phương pháp kế toán dựa trên dòng tiền là phương pháp đơn giản nhất. Theo phương pháp này thì thu nhập và chi phí được ghi nhận khi thực nhận tiền và thực chi tiền. Phương pháp kế toán dựa trên dòng tiền là thường được áp dụng đối với doanh nghiệp nhỏ mà hoạt động chủ yếu dựa trên các luồng tiền ra vào, đặc biệt là các doanh nghiệp dịch vụ không liên quan đến hàng hóa tồn kho. 

Trên đây là toàn bộ những nội dung và thông tin mà chúng tôi muốn cung cấp cho các bạn có liên quan đến Accrual basis bên cạnh đó chúng tôi cũng đã có tiến hành giới thiệu sơ bộ cho các bạn nghe và biết về cash basis. Accrual basis hay cash basis thì đều là những phương pháp kế toán được sử dụng phổ biến, tuy nhiên thì chúng lại có những đặc điểm khác nhau. Hiện nay thì accrual basis là phương pháp được ưu tiên sử dụng nhiều hơn bởi vì những ưu điểm vượt trội của nó hơn cash basis. Hy vọng những thông tin chúng tôi vừa cung cấp ở trên đã giúp ích được cho các bạn, ngoài ra nếu bạn có những câu hỏi thắc mắc khác có liên quan thì có thể liên hệ với chúng tôi qua số điện thoại của tổng đài 19006162 hoặc gửi yêu cầu về địa chỉ email lienhe@luatminhkhue.vn để được hướng dẫn.