1. Nhập siêu , xuất siêu là gì?

1.1. Nhập khẩu là gì?

Nhập khẩu là hoạt động kinh doanh buôn bán trên phạm vi quốc tế, là quá trình trao đổi hàng hóa giữa các quốc gia dựa trên nguyên tắc trao đổi ngang giá lấy tiền tệ là môi giới. Nó không phải là hành vi buôn bán riêng lẻ mà là một hệ thống các quan hệ buôn bán trong một nền kinh tế có tổ chức bên trong và bên ngoài.

1.2 Nhập siêu là gì?

Nhập siêu là khái niệm dùng để mô tả tình trạng cán cân thương mại có giá trị nhỏ hơn 0, hay khi kim ngạch nhập khẩu cao hơn xuất khẩu trong một thời gian nhất định thì đó là nhập siêu. Nhập siêu là hiện tượng phổ biến ở những nước có nền kinh tế thị trường phát triển theo hướng mở.

1.3. Xuất khẩu là gì?

Xuất khẩu là hoạt động bán hàng hóa ra nước ngoài, có tổ chức cả bên trong và bên ngoài nhằm mục tiêu lợi nhuận, làm thúc đẩy sản xuất hàng hóa phát triển, làm chuyển đổi cơ cấu kinh tế, từng bước nâng cao mức sống của nhân dân.

Xuất khẩu là hoạt động kinh doanh mang đến hiệu quả vô cùng lớn. Mở rộng xuất khẩu và thúc đẩy các ngành kinh tế theo hướng xuất khẩu, khuyến khích các thành phần kinh tế mở rộng xuất khẩu để giải quyết nhu cầu việc làm và làm tăng thu nhập ngoại tệ.

1.4. Xuất siêu là gì?

Xuất siêu là khái niệm dùng để mô tả tình trạng cán cân thương mại có giá trị lớn hơn 0, khi kim ngạch xuất khẩu cao hơn nhập khẩu trong một khoảng thời gian nhất định trong trường hợp này sẽ gọi là xuất siêu.

Hàng hóa là mặt hàng được coi là đòn bẩy của nền kinh tế, góp phần tăng cao giá trinh của nền kinh tế. Từ đó tạo bước tiến và là nền tảng phát triển một cách bền vững. Xuất siêu hàng hóa là khi tổng giá trị xuất khẩu hàng hóa lớn hơn tổng giá trị nhập khẩu hàng hóa trong một thời kỳ nhất định, phản ánh tình trạng thặng dư cán cân thương mại hàng hóa.

2. Tác động của nhập siêu, xuất siêu đối với nền kinh tế

2.1. Tác động của nhập siêu với nền kinh tế

Từ khái niệm thì ta có thể thấy những tác động tích cực và tiêu cực của nhập siêu là:

- Tác động tích cực

Nhập khẩu máy móc, trang thiết bị cao cấp giúp nâng trình độ khoa học công nghệ, giúp sản phẩm tăng khả năng cạnh tranh và từ đó phát triển nền kinh tế công nghệ hóa hiện đại học.
Nhập khẩu hàng hóa giúp nâng cao mức sống của người dân. Ngoài ra việc nhập khẩu nhiều máy móc còn thúc đẩy nền kinh tế sẽ góp phần tạo thêm nhiều việc làm cho người lao động.
Khi nhập khẩu bằng nguồn vốn ODA từ những tổ chức tài chính quốc tế cũng cải thiện mau chóng các cơ sở hạ tầng từ đó tạo điều kiện phát triển kinh tế.
Khi nhập khẩu bằng nguồn vốn từ đầu tư nước ngoài trực tiếp vừa góp phần tạo thêm công ăn việc làm cho người lao động vừa góp phần trong việc đẩy nhanh tốc độ của tăng trưởng kinh tế từ đó cải thiện đời sống xã hội.

- Tác động tiêu cực

Người tiêu dùng sẽ hình thành tư tưởng sùng ngoại: ưu tiên đồ ngoại vì nghĩ nó tốt hơn đồ trong nước. Khi mà lượng hàng hóa nhập khẩu nhiều hơn xuất khẩu thì sẽ dẫn đến hàng hóa bị dư thừa, lãng phí vượt quá tầm kiểm soát của chính phủ. Chắc chắn một điều là hàng nội địa sẽ khó tiêu thụ hơn hàng hóa ngoại địa.
Làm gia tăng công nợ: việc nhập siêu thường xuyên làm cho việc sử dụng ngoại tệ tăng lên, dẫn tới tình trạng bị cạn kiệt tiền ngoại tệ. Kéo dài tiếp nhập siêu sẽ khiến nước đó tăng dần về số công nợ, bởi hầu hết các nước nguồn xuất khẩu là một nguồn để có thể trả khoản nợ và số lãi phát sinh.
Nhân tố tạo khủng hoảng: xét ở mặt này, nhập siêu có thể gây ra khủng hoảng nợ công như Hy Lạp, nước nhập siêu tới 13.5% GDP ( năm 2009 ) dẫn đầu top các nền kinh tế bị nhập siêu tính theo tỷ lệ với GDP. Nước này đã rơi vào khủng hoảng nợ công tồi tệ nhất châu Âu kể từ 2010 và cho đến nay vẫn chưa cải thiện tình hình, dù đã nhận được các gói ứng cứu từ bên ngoài. Hoặc như trường hợp của Hoa Kỳ, nước có kim ngạch nhập siêu tuyệt đối ( tính bằng USD) lớn nhất. Hoa Kỳ hiện cũng lâm vào một cuộc khủng hoảng nợ công nhưng ở mức độ và sắc thái khác Hy Lạp.
Gia tăng thất nghiệp
Nhấn chìm thị trường chứng khoán: nhập siêu kéo dài có thể gây nên những hậu quả tai hại. Nếu trong một thời gian nhất định một đất nước nhập khẩu nhiều hơn xuất khẩu, họ sẽ lâm vào cảnh nợ nần, trong khi hàng hóa nội địa ngày càng bị lấn. Qua thời gian giới đầu tư sẽ nhận thấy tình trạng suy yếu trong tiêu thụ hàng hóa nội địa, một diễn biến gây tổn hại cho các nhà sản xuất trong nước và cũng làm suy giảm giá trị cổ phiếu của họ. Thời gian kéo dài, giới đầu tư càng nhận ra rằng cơ hội đầu tư tốt ở thị trường nội địa càng ít đi và bắt đầu chuyển hướng sang các thị trường cổ phiếu ở nước khác. Điều đó sẽ làm giảm nhu cầu đối với thị trường cổ phiếu ở trong nước và khiến thị trường ngày càng đi xuống.

2.2. Tác động của xuất siêu đối với nền kinh tế

Khác với nhập siêu thì xuất siêu hầu như chỉ các tác động tích cực, cụ thể:

Xuất siêu góp phần cải thiện trực tiếp cán cân thanh toán. Góp phần tăng dự trữ ngoại hối, ổn định tỷ giá.
Qua con số xuất siêu trong một giai đoạn mà có thể đánh giá được mức độ cạnh tranh hàng hóa nước đó với các nước khác trên thị trường quốc tế.
Xuất siêu còn giúp kích thích sản xuất trong nước nhằm xuất khẩu. Đó là trong điều kiện tích lũy tài sản và tiêu dùng cuối cùng ở trong nước còn yếu thì tăng xuất khẩu, hạn chế nhập khẩu sẽ có tác động " kích - cung " - là làm gia tăng sản xuất trong nước.

3. Việt Nam là nước xuất siêu hay nhập siêu?

Theo tổng cục thống kê, trong 7 tháng năm 2022 thì do xuất khẩu tăng cao hơn nhập khẩu, cán cân thương mại hàng hóa tiếp tục duy trì mức xuất siêu 764 triệu USD nên hiện nay Việt Nam đang là nước xuất siêu. Cụ thể trong tháng 7 năm 2022 hoạt động xuất, nhập khẩu hàng hóa Việt Nam tiếp tục tăng khá. Trong đó xuất khẩu ước đạt 30,32 tỷ USD, tăng 8.9% so với cùng kỳ 2021, nhập khẩu ước đạt 30,3 tỷ USD tăng 3.4%.

4. Một số câu hỏi liên quan

4.1. Cán cân thương mại là gì?

Cán cân thương mại là một mục trong tài khoản vãng lai của cán cân thanh toán quốc tế. Cán cân thương mại ghi lại những thay đổi trong xuất khẩu và nhập khẩu của một số quốc gia trong một khoảng thời gian nhất định ( quý hoặc năm ) cũng như mức chênh lệch giữa chúng ( xuất khẩu trừ đi nhập khẩu ).

4.2. Giải pháp giúp hạn chế nhập siêu là gì?

Giải pháp giúp hạn chế nhập siêu là nhằm tăng cường thúc đẩy xuất khẩu và thắt chặt nhập khẩu.

- Một số chính sách tăng cường xuất khẩu là:

Chuyển dịch cơ cấu hàng hóa xuất khẩu theo hướng gia tăng tỷ trọng hàng công nghiệp chế biến dựa vào lợi thế lao động và công nghệ để tăng về quy mô, đồng thời nhanh chóng chuyển sang phát triển các ngành sản xuất xuất khẩu dựa vào vốn và kỹ thuật cao để gia tăng giá trị.
Giảm chi phí kinh doanh, nâng cao chất lượng sản phẩm dịch vụ.
Đẩy mạnh cải cách doanh nghiệp, trước hết là doanh nghiệp nhà nước. Có chính sách tiếp thêm sức mạnh cho khu vực tư nhân. Trước mắt cần có chính sách toàn diện tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp phát triển, xóa bỏ các rào cản hạn chế hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp.

- Một số chính sách quản lý nhập khẩu:

Hoàn thiện danh mục biểu thuế nhập khẩu tương thích với danh mục hải quan của tổ chức hải quan thế giới.
Hoàn thiện và xây dựng hệ thống tiêu chuẩn đối với công nghệ nhập khẩu, sử dụng các tiêu chuẩn về môi trường, vệ sinh an toàn thực phẩm, các tiêu chuẩn ISO để hạn chế nhập khẩu công nghệ lạc hậu, công nghệ cũ, hàng hóa không sạch.

4.3. Cán cân nhập khẩu là gì?

Cán cân nhập khẩu là bảng đối chiếu giữa tổng giá trị xuất khẩu với giá trị nhập khẩu của một nước ở một giai đoạn nhất định. Cán cân nhập khẩu còn gọi là cán cân thương mại. Có thể hiểu một cách đơn giản đây sẽ là mức chênh lệch của giá trị xuất và nhập khẩu

Nếu tổng giá trị xuất khẩu vượt quá giá trị nhập khẩu thì cán cân xuất nhập khẩu được gọi là xuất siêu, còn nhập khẩu vượt quá xuất khẩu thì được gọi là nhập siêu. Đặc biệt, khi lấy các giá trị xuất khẩu trừ đi giá trị nhập khẩu sẽ cho ra một kết quả về nền kinh tế của vùng hay quốc gia. Nếu mức chênh lệch đó lớn hơn 0 thì cán cân sẽ thặng dư, còn nếu thấp hơn 0 sẽ là thâm hụt. Cán cân xuất nhập khẩu khi ở mức bằng 0 thì mới cân bằng và đạt trạng thái hiệu quả nhất cho nền kinh tế.

4.4. Vai trò của cán cân xuất nhập khẩu

- Đối với xuất khẩu:

Là yếu tố dùng để kích thích sự tăng trưởng của nền kinh tế, nó rất tích cực trong việc cải thiện, nâng cao đời sống của người dân, làm tăng hàng hóa tiêu dùng nội địa trong nước.
Tình hình xuất khẩu còn làm thay đổi cơ cấu kinh tế, giúp phát triển và làm bàn đạp cho các ngành kinh tế có liên quan.
Xuất khẩu sẽ giúp thu được về nguồn vốn chủ yếu, vốn này sẽ đầu tư và là nguồn vốn chủ yếu cho nhập khẩu đối với những hàng hóa cần thiết khác.

- Đối với nhập khẩu:

Là nhân tố giúp góp phần quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa của nước ta nhanh hơ, giúp bổ sung thêm nguyên nhiên liệu, sản phẩm hàng hóa cho người tiêu dùng trong nước, đáp ứng đủ nhu cầu thị trường.
Làm thông suốt nền kinh tế của một quốc gia, phát huy được thế mạnh của quốc gia đó.
Ngoài ra nhập khẩu còn giúp phá bỏ sự độc quyền của sản phẩm hàng hóa, giúp loại bỏ nền kinh tế đóng.

Trên đây là bài viết của Luật Minh Khuê về nội dung liên quan đến xuất siêu, nhập siêu là gì? Và Việt Nam là nước xuất siêu hay nhập siêu? Hy vọng bài viết sẽ hữu ích đối với bạn đọc. Trân thành cảm ơn!