1. Vị trí và vai trò của UBND cấp xã trong hệ thống chính quyền

Theo quy định tại khoản 1 Điều 8 của Luật Tổ chức chính quyền địa phương năm 2015, Ủy ban nhân dân (UBND) là cơ quan được Hội đồng nhân dân (HĐND) cùng cấp bầu ra. UBND đóng vai trò là cơ quan chấp hành của HĐND, đồng thời là cơ quan hành chính nhà nước tại địa phương. UBND có trách nhiệm thực hiện các nhiệm vụ và quyền hạn theo quy định của pháp luật, phục vụ và đáp ứng nhu cầu của Nhân dân tại địa phương. Đồng thời, UBND cũng phải chịu trách nhiệm trước Nhân dân địa phương, HĐND cùng cấp và cơ quan hành chính nhà nước cấp trên về các hoạt động, quyết định và hiệu quả công việc của mình.

Trong hệ thống tổ chức hành chính ở cấp xã, UBND xã là cơ quan hành chính nhà nước cấp xã được HĐND cấp xã bầu ra. UBND xã thực hiện chức năng chấp hành các nghị quyết, quyết định của HĐND cấp xã, đồng thời tổ chức, chỉ đạo và điều hành các hoạt động hành chính tại địa phương, đảm bảo việc thi hành pháp luật và thực hiện các chính sách, kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội tại cấp xã. UBND xã cũng có nhiệm vụ tiếp nhận và giải quyết các yêu cầu, kiến nghị của Nhân dân, đồng thời báo cáo kết quả thực hiện nhiệm vụ và chịu trách nhiệm trước HĐND cấp xã về công tác của mình.

Ủy ban nhân dân xã là cơ quan chấp hành của Hội đồng nhân dân xã, được bầu ra bởi Hội đồng nhân dân xã. UBND xã có trách nhiệm thực hiện các quyết định, nghị quyết của HĐND xã, đồng thời phải chịu trách nhiệm trước Nhân dân địa phương, HĐND xã và các cơ quan hành chính nhà nước cấp trên về mọi hoạt động của mình. Trong quá trình quản lý hành chính và tư pháp tại cấp xã, UBND xã thực hiện chức năng theo quy định của pháp luật và sự chỉ đạo của cơ quan hành chính nhà nước cấp trên.

Cụ thể, UBND xã có nhiệm vụ quản lý nhà nước về thi hành án hình sự, đảm bảo các quyết định xử lý hình sự được thực hiện đúng quy định pháp luật tại địa phương. UBND xã cũng chịu trách nhiệm quản lý hộ tịch và hộ khẩu theo thẩm quyền, đảm bảo việc đăng ký và quản lý thông tin cá nhân, hộ gia đình được thực hiện chính xác và đầy đủ. Ngoài ra, UBND xã còn thực hiện các hoạt động chứng thực, bao gồm cấp bản sao từ sổ gốc, chứng thực bản sao từ bản chính, chứng thực chữ ký, cũng như chứng thực hợp đồng và các giao dịch khác theo quy định của pháp luật. Những nhiệm vụ này giúp đảm bảo sự công bằng, minh bạch và hiệu quả trong quản lý hành chính và tư pháp tại địa phương.

2. Nhiệm vụ của UBND cấp xã, phường, thị trấn

Theo Điều 35 của Luật Tổ chức chính quyền địa phương năm 2015, nhiệm vụ và quyền hạn của Ủy ban nhân dân (UBND) xã được quy định cụ thể như sau:

Trước hết, UBND xã có trách nhiệm xây dựng và trình Hội đồng nhân dân xã (HĐND xã) để quyết định các nội dung thuộc phạm vi quy định tại các khoản 1, 2 và 4 Điều 33 của Luật Tổ chức chính quyền địa phương 2015. UBND xã phải tổ chức thực hiện các nghị quyết của HĐND xã một cách hiệu quả và đúng quy định. Cụ thể, UBND xã có quyền ban hành nghị quyết về các vấn đề thuộc nhiệm vụ và quyền hạn của HĐND xã, nhằm đáp ứng nhu cầu và yêu cầu quản lý địa phương.
UBND xã cũng quyết định các biện pháp cần thiết để đảm bảo trật tự và an toàn xã hội, bao gồm đấu tranh và phòng, chống tội phạm cũng như các hành vi vi phạm pháp luật khác. Đặc biệt, UBND xã phải chú trọng đến việc phòng, chống quan liêu và tham nhũng trong phạm vi quyền hạn của mình. Các biện pháp này còn bao gồm việc bảo vệ tài sản của cơ quan, tổ chức, bảo hộ tính mạng, tự do, danh dự, nhân phẩm và tài sản của công dân, cũng như các quyền và lợi ích hợp pháp khác của họ trên địa bàn xã.
UBND xã có nhiệm vụ thông qua kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội hàng năm của xã trước khi trình lên UBND huyện, thị xã, thành phố thuộc tỉnh hoặc thành phố trực thuộc trung ương để phê duyệt. Ngoài ra, UBND xã còn quyết định dự toán thu ngân sách nhà nước trên địa bàn xã, dự toán thu, chi ngân sách xã, điều chỉnh dự toán ngân sách xã khi cần thiết và phê chuẩn quyết toán ngân sách xã. UBND xã cũng có quyền quyết định chủ trương đầu tư cho các chương trình và dự án của xã trong phạm vi được phân quyền.

Bên cạnh đó, UBND xã tổ chức thực hiện ngân sách địa phương theo quy định và thực hiện các nhiệm vụ, quyền hạn do cơ quan nhà nước cấp trên phân cấp hoặc ủy quyền cho mình. Những nhiệm vụ và quyền hạn này giúp UBND xã quản lý hiệu quả các hoạt động hành chính và phát triển địa phương, đồng thời đảm bảo sự thực thi pháp luật và chính sách của nhà nước tại cấp xã.

3. Quyền hạn của UBND cấp xã, phường, thị trấn

Hoạt động quản lý hành chính và tư pháp của Ủy ban nhân dân (UBND) xã thể hiện rõ vai trò quan trọng của cơ quan hành chính nhà nước ở địa phương trong việc thực thi quyền lực nhà nước. Cụ thể, UBND xã đóng vai trò chủ chốt trong việc triển khai và thực hiện các quy định của pháp luật liên quan đến hành chính và tư pháp, đảm bảo rằng các quy định này được áp dụng và thực hiện đúng đắn trên thực tế.

Trước hết, UBND xã có trách nhiệm tổ chức và triển khai các quy định pháp luật trong lĩnh vực hành chính và tư pháp. Theo Luật Tổ chức chính quyền địa phương năm 2015, UBND xã là cơ quan thực hiện các quy định pháp luật về tổ chức và thi hành Hiến pháp và pháp luật trên địa bàn xã. UBND xã đảm nhận việc triển khai thực hiện các văn bản pháp lý như Luật Hộ tịch năm 2014 và các văn bản hướng dẫn thi hành, Luật Cư trú, Nghị định 23/2015/NĐ-CP về cấp bản sao từ sổ gốc và chứng thực hợp đồng, giao dịch, cũng như Thông tư 01/2020/TT-BTP. Việc triển khai và thực hiện các quy định này giúp hiện thực hóa các chính sách và pháp luật trên thực tế, tạo ra cơ sở pháp lý cho các hoạt động hành chính và tư pháp tại địa phương.

Thứ hai, thông qua hoạt động quản lý hành chính và tư pháp, UBND xã góp phần quan trọng trong việc bảo đảm thực hiện các quyền và lợi ích hợp pháp của Nhân dân. Với vị trí gần gũi và sát dân nhất, UBND xã nắm bắt tình hình và nhu cầu của Nhân dân thông qua đội ngũ cán bộ, công chức và những người làm việc không chuyên trách tại địa phương. Các hoạt động phổ biến như đăng ký khai sinh, kết hôn, giám hộ, nhận cha mẹ con, khai tử và chứng thực các hợp đồng, giao dịch giúp phát sinh các quyền và lợi ích hợp pháp của cá nhân. Những thông tin và quyền lợi này được bảo vệ và đảm bảo thông qua việc thực hiện các quy định pháp luật của UBND xã, góp phần xây dựng môi trường pháp lý ổn định cho Nhân dân.

Cuối cùng, trong quá trình quản lý hành chính và tư pháp, UBND xã có vai trò quan trọng trong việc duy trì và đảm bảo an ninh trật tự và an toàn xã hội. Một môi trường chính trị ổn định là nền tảng cần thiết để thực hiện các mục tiêu phát triển kinh tế, xã hội và văn hóa. UBND xã có trách nhiệm thu thập và quản lý thông tin cơ bản về nhân thân, các mối quan hệ cá nhân và những thay đổi trong quá trình sinh sống tại địa phương. Điều này giúp các cơ quan tiến hành tố tụng trong việc điều tra và truy cứu trách nhiệm khi có hành vi vi phạm pháp luật. Đồng thời, UBND xã còn thực hiện nhiệm vụ thi hành án hình sự như giáo dục và cải tạo người bị kết án cải tạo không giam giữ hoặc phạt tù nhưng cho hưởng án treo. Qua đó, UBND xã theo dõi quá trình cải tạo của phạm nhân, góp phần bảo đảm an ninh chính trị và trật tự an toàn xã hội trên địa bàn.

Xem thêm bài viết liên quan đến thẩm quyền của UBND xã:

Khi quý khách có thắc mắc về quy định pháp luật, vui lòng liên hệ đến hotline 19006162 hoặc gửi thư tư vấn đến địa chỉ email: lienhe@luatminhkhue.vn để được tư vấn.