Phân biệt các loại pháo dạng pháo nổ và pháo hoa mới nhất hiện nay

 Về mặt kỹ thuật, pháo nổ thường được chế tạo để tạo ra năng lượng âm — áp suất lớn trong thời gian rất ngắn; thành phần hóa học, cấu trúc vỏ và kíp nổ được tối ưu để gây tiếng động mạnh hoặc phá huỷ. Ngược lại, pháo hoa (fireworks) là hệ thống kết hợp chất cháy, thuốc màu và cơ cấu đẩy/đốt cháy nhằm tạo ra quầng sáng, vệt màu, hoa bùng trên bầu trời; yếu tố an toàn và kiểm soát quỹ đạo là trọng tâm trong thiết kế. Tuy nhiên, trên thị trường hiện đại đã xuất hiện nhiều sản phẩm “lai” hoặc biến thể mới — chẳng hạn pháo hoa cỡ nhỏ có tiếng nổ, pháo nổ mô-đun dùng trong công nghiệp khai thác — khiến việc phân loại càng đòi hỏi tiêu chí kỹ thuật, chức năng và căn cứ pháp lý chính xác.

Về pháp luật và quản lý, hầu hết hệ thống pháp lý đều áp dụng cách tiếp cận phân biệt rõ ràng: những loại pháo có tính năng nổ, gây sát thương cao hoặc có thể biến thành vũ khí thường bị cấm sản xuất, buôn bán và tàng trữ đối với cá nhân; pháo hoa dùng trình diễn nghệ thuật chỉ được phép sản xuất, lưu hành và sử dụng khi đáp ứng tiêu chuẩn kỹ thuật, có giấy phép an toàn, và chỉ được bắn trong những khu vực, thời điểm được cơ quan quản lý cho phép. Cùng với sự phát triển của kỹ thuật chế tạo, thị trường xuất hiện các loại pháo mới với kích thước, thành phần hóa học và cơ chế kích hoạt đa dạng — điều này đặt ra yêu cầu cấp thiết đối với cơ quan quản lý: cập nhật tiêu chuẩn kỹ thuật, quy định phân loại và chế tài xử lý vi phạm để bảo đảm an toàn công cộng.

1. Cơ sở pháp lý và phạm vi điều chỉnh

Quy định pháp luật hiện hành về quản lý, sử dụng pháo được xác lập chủ yếu tại:

• Nghị định số 137/2020/NĐ-CP ngày 27/11/2020 của Chính phủ, có hiệu lực từ ngày 11/01/2021. Nghị định này thay thế Nghị định 36/2009/NĐ-CP trước đây và đưa ra những định nghĩa, phân loại mới về pháo, tạo cơ sở để người dân có thể sử dụng một số loại pháo hoa không gây tiếng nổ trong các dịp cụ thể.  
• Nghị định số 56/2023/NĐ-CP ngày 24/7/2023 của Chính phủ, có hiệu lực từ ngày 15/8/2023. Nghị định này đã sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 137/2020/NĐ-CP, chủ yếu liên quan đến việc rút ngắn thời gian giải quyết thủ tục hành chính về cấp giấy phép và thay thế các mẫu biểu Giấy phép trong lĩnh vực quản lý, sử dụng pháo, pháo hoa, thuốc pháo.

Bên cạnh đó, Thông tư số 125/2021/TT-BCA của Bộ Công an, ban hành Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về an toàn trong sản xuất, kinh doanh, bảo quản, sử dụng và tiêu hủy pháo hoa, pháo hoa nổ (QCVN 47:2021/BCA) , cung cấp các tiêu chuẩn kỹ thuật chi tiết nhằm đảm bảo việc quản lý được thực hiện đồng bộ, chặt chẽ.  

2. Phân biệt các loại pháo dạng pháo nổ và pháo hoa mới nhất hiện nay

Theo Khoản 1, Điều 3 của Nghị định 137/2020/NĐ-CP, “Pháo” là sản phẩm có chứa thuốc pháo, khi có tác động của xung kích thích (cơ, nhiệt, hóa hoặc điện) gây ra phản ứng hóa học nhanh, mạnh, sinh khí, tạo ra hiệu ứng âm thanh, ánh sáng, màu sắc trong không gian, gây ra tiếng nổ hoặc không gây ra tiếng nổ. Pháo được phân thành hai nhóm chính: Pháo nổ (bao gồm pháo nổ và pháo hoa nổ) và Pháo hoa.

2.1. Nhóm Pháo nổ (Bị nghiêm cấm tuyệt đối đối với cá nhân)

Đây là nhóm sản phẩm bị kiểm soát nghiêm ngặt nhất do yếu tố gây ra tiếng nổ , tiềm ẩn nguy cơ cao về mất an toàn và an ninh trật tự. Pháp luật nghiêm cấm tuyệt đối cơ quan, tổ chức, cá nhân không thuộc Bộ Quốc phòng nghiên cứu, sản xuất, kinh doanh, tàng trữ, vận chuyển, sử dụng nhóm sản phẩm này.  

Nhóm Pháo nổ bao gồm:

• Pháo nổ: Là sản phẩm được chế tạo, sản xuất khi có tác động của xung kích thích cơ, nhiệt, hóa hoặc điện gây ra tiếng nổ (Ví dụ: pháo tép, pháo cối truyền thống).
• Pháo hoa nổ: Là sản phẩm được chế tạo, sản xuất khi có tác động của xung kích thích gây ra cả tiếng nổ và hiệu ứng ánh sáng, màu sắc trong không gian (Ví dụ: các loại pháo hoa cỡ lớn thường được bắn trong các sự kiện cấp quốc gia) .

2.2. Nhóm Pháo hoa (Được phép sử dụng có điều kiện)

Pháo hoa là loại sản phẩm được chế tạo, sản xuất tạo ra các hiệu ứng âm thanh, ánh sáng, màu sắc trong không gian, nhưng không gây ra tiếng nổ. Đây là loại pháo duy nhất mà cá nhân và tổ chức dân sự được phép sử dụng khi đáp ứng đủ điều kiện theo quy định của Nghị định 137/2020/NĐ-CP.  

Để đảm bảo tính hợp pháp và an toàn, pháo hoa dân dụng phải tuân thủ nghiêm ngặt các tiêu chuẩn kỹ thuật được quy định trong Thông tư 125/2021/TT-BCA và QCVN 47:2021/BCA.  

 Cá nhân chỉ được phép mua và sử dụng các sản phẩm pháo hoa không gây tiếng nổ do các tổ chức, doanh nghiệp thuộc Bộ Quốc phòng sản xuất và phân phối (điển hình là Nhà máy Z121). Việc mua bán, sử dụng pháo không rõ nguồn gốc hoặc do các tổ chức/cá nhân khác kinh doanh là hành vi vi phạm pháp luật.  

Các sản phẩm của Bộ Quốc phòng (Z121) được sản xuất theo quy trình chính quy, khép kín, kiểm soát nghiêm ngặt về nhiệt độ, độ ẩm và tĩnh điện, nhằm đảm bảo sai số gần như bằng 0 giữa các lô sản phẩm. Các công nghệ mới được ứng dụng giúp tạo ra ánh sáng trong hơn và ít khói.

Các loại pháo hoa không gây tiếng nổ phổ biến bao gồm Giàn phun viên, Giàn phun viên nhấp nháy, Pháo hoa đặc biệt 36, Pháo hoa cây hoa lửa, Pháo hoa thác nước bạc, Pháo hoa ống phun hoa lửa cầm tay.

Tùy thuộc vào chủng loại, ví dụ: Giàn Phun Viên có thời gian cháy trung bình từ 40 – 50 giây với tầm bắn đạt khoảng 20 – 30 mét. Các phiên bản đặc biệt thường có hiệu ứng ánh sáng rực rỡ và tầm cao ấn tượng hơn.

3. Quy định về sử dụng háo hoa cá nhân hợp pháp

Nghị định 137/2020/NĐ-CP đã mở rộng phạm vi sử dụng đối với loại pháo hoa không gây tiếng nổ cho cá nhân và tổ chức đáp ứng đủ điều kiện.  

Cơ quan, tổ chức, cá nhân phải có năng lực hành vi dân sự đầy đủ. Chỉ được mua pháo hoa tại các tổ chức, doanh nghiệp được phép sản xuất, kinh doanh pháo hoa (tức là các đơn vị thuộc Bộ Quốc phòng, ví dụ như Nhà máy Z121). Các cá nhân tuyệt đối không được mua pháo của các tổ chức không được phép kinh doanh, các cá nhân, hoặc qua các trang mạng xã hội, pháo lậu, pháo không có nguồn gốc xuất xứ.  

Các trường hợp được sử dụng Pháo hoa (không gây tiếng nổ) chỉ được sử dụng trong các dịp: Lễ, tết, sinh nhật, cưới hỏi, hội nghị, khai trương, ngày kỷ niệm và trong các hoạt động văn hóa, nghệ thuật (Khoản 1 Điều 17 Nghị định 137/2020/NĐ-CP).  

4. Kết luận 

 Tóm lại, phân biệt giữa pháo nổ và pháo hoa không phải là chuyện của ngôn ngữ thông thường mà là yêu cầu kỹ thuật–pháp lý mang tính quyết định cho an toàn cộng đồng. Về bản chất, pháo nổ hướng tới việc tạo ra áp lực và tiếng nổ có thể gây sát thương, vì thế thường bị quản lý cực kỳ nghiêm ngặt hoặc cấm lưu hành đối với công chúng; trong khi pháo hoa được thiết kế để phục vụ trình diễn quang học, chú trọng kiểm soát quỹ đạo, thời gian cháy và giảm thiểu nguy cơ đối với khán giả — điều kiện cho phép sản xuất, kinh doanh và sử dụng pháo hoa vì vậy có thể được pháp luật quy định nhưng đi kèm nhiều tiêu chuẩn an toàn, cấp phép và giám sát.

Xem thêm >> Cách phân biệt “pháo hoa” và “pháo nổ” để tránh bị phạt trong dịp Tết