1. Khái niệm về đối tượng tác động của tội phạm
Đối tượng bị tác động bởi tội phạm là một phần tạo thành của khách thể tội phạm. Chỉ thông qua việc tác động vào phần này, tội phạm mới có thể gây thiệt hại đến các mối quan hệ xã hội được Bộ Luật hình sự bảo vệ.
Trong khía cạnh nội dung, đối tượng bị tác động bởi tội phạm là chính mối tác động trực tiếp của tội phạm tạo ra thiệt hại cho các mối quan hệ xã hội, là thể thức được luật hình sự bảo vệ.
Về mặt cấu trúc, đối tượng bị tác động bởi tội phạm là một phần của khách thể tội phạm. Do đó, khách thể tội phạm phải được hình thành từ nhiều phần, trong đó có một phần là đối tượng bị tác động bởi tội phạm.
Khách thể tội phạm chính là các mối quan hệ xã hội được luật hình sự bảo vệ. Vì vậy, các phần tạo thành khách thể tội phạm cũng chính là các phần tạo thành của các mối quan hệ xã hội, là khách thể của tội phạm.
Các phần tạo thành của mối quan hệ xã hội đó là: con người là chủ thể của mối quan hệ xã hội, các vật chất đại diện cho lợi ích mà các chủ thể hướng đến, và quyền và nghĩa vụ của các chủ thể là nội dung của mối quan hệ xã hội. Đối tượng bị tác động bởi tội phạm có thể là một trong ba phần tạo thành của khách thể tội phạm nêu trên.
2. Các dạng đối tượng tác động của tội phạm trong Luật Hình sự Việt Nam
Có nhiều loại đối tượng bị tác động bởi tội phạm, bao gồm: con người, các đối tượng vật chất và quyền & nghĩa vụ của các chủ thể.
- Con người
Con người, trong vai trò là chủ thể của quan hệ xã hội, có thể trở thành đối tượng bị tác động bởi tội phạm. Ví dụ, tội giết người là một trường hợp như vậy. Con người không chỉ là một thực thể tự nhiên mà còn là một thực thể xã hội, đồng thời là chủ thể của nhiều quan hệ xã hội. Có những quan hệ xã hội chỉ khi bị biến đổi tình trạng bình thường của con người, chẳng hạn như quan hệ nhân thân, mới gây thiệt hại. Do đó, đối tượng bị tác động bởi tội phạm có thể là con người, gây tổn thương đến tính mạng, sức khỏe, nhân phẩm hay danh dự. Ví dụ, quyền bất khả xâm phạm về thân thể, nhân phẩm hay danh dự là các khía cạnh đại diện cho những đối tượng bị tác động thuộc loại này.
- Các đối tượng vật chất
Các đối tượng vật chất, như khách thể của quan hệ xã hội, cũng có thể trở thành đối tượng bị tác động bởi tội phạm. Ví dụ, các tội xâm phạm sở hữu là một trường hợp như vậy. Trong các quan hệ xã hội được luật hình sự bảo vệ, khi tình trạng bình thường của các đối tượng vật chất, chẳng hạn quan hệ sở hữu, bị biến đổi, tất cả các hành vi vi phạm pháp luật làm thay đổi tình trạng bình thường đó đều gây thiệt hại cho quan hệ sở hữu. Do đó, các đối tượng như tài sản, phương tiện thuộc quyền sở hữu hợp pháp của con người cũng có thể trở thành đối tượng bị tác động bởi tội phạm.
- Quyền và nghĩa vụ của các chủ thể
Quyền và nghĩa vụ của các chủ thể, là nội dung của quan hệ xã hội, cũng có thể trở thành đối tượng bị tác động bởi tội phạm. Ví dụ, các tội xâm phạm hoạt động của cơ quan tư pháp hay các tội phạm tham nhũng là trường hợp như vậy. Đối tượng của các quan hệ là vật thể, biểu hiện cụ thể của các quyền và lợi ích của các chủ thể. Khi đối tượng các quan hệ bị tác động, nó cản trở hoạt động bình thường của các chủ thể hoặc làm biến dạng xử sự của người khác hoặc chính bản thân mình. Ví dụ, hành vi đưa hối lộ là hành vi nhằm biến dạng xử sự của người có chức vụ hoặc quyền hạn.
Cần phân biệt đối tượng tác động với khái niệm công cụ, phương tiện phạm tội. Công cụ, phương tiện phạm tội là những đối tượng mà tội phạm sử dụng để tác động lên đối tượng phạm tội, gây thiệt hại cho khách thể.
Trong nhiều trường hợp, đối tượng bị tác động là một yếu tố quan trọng trong cấu thành tội phạm. Ví dụ, theo Điều 85 của Bộ Luật hình sự, đối tượng bắt buộc là cơ sở vật chất và kỹ thuật. Trong trường hợp này, đối tượng bị tác động đóng vai trò quan trọng trong việc định tội. Tuy nhiên, mặc dù đối tượng bị tác động có ý nghĩa trong việc định tội, thực chất chúng không phải là khách thể của tội phạm.
Ngoài ra, luật hình sự cũng bảo vệ hoạt động bình thường của cơ quan nhà nước và tổ chức xã hội. Không chỉ bảo vệ quan hệ xã hội bằng cách đảm bảo tình trạng bình thường của con người là chủ thể của quan hệ xã hội và đối tượng vật chất là khách thể của quan hệ xã hội, mà còn bảo vệ hoạt động bình thường của chủ thể, là nội dung của quan hệ xã hội đó. Trong những trường hợp như vậy, hoạt động bình thường của chủ thể cũng có thể trở thành đối tượng của tội phạm. Sự làm biến đổi tình trạng của đối tượng bị tác động chính là việc cản trở hoạt động bình thường của các chủ thể hoặc làm biến dạng xử sự của người khác hoặc tự làm biến dạng xử sự của chính mình. Ví dụ, hành vi đưa hối lộ là hành vi nhằm làm biến dạng xử sự của người có chức vụ hoặc quyền hạn.
3. Phân biệt khách thể của tội phạm với đối tượng tác động của tội phạm
Khách thể của tội phạm là một trong bốn yếu tố cấu thành tội phạm và được hiểu là đối tượng bị tội phạm xâm hại. Luật hình sự coi đối tượng bị tội phạm xâm hại là quan hệ xã hội và bảo vệ những quan hệ này. Mọi tội phạm đều xâm hại ít nhất một quan hệ xã hội được Luật hình sự bảo vệ. Hiện nay, vẫn còn nhiều người chưa thể phân biệt được sự khác nhau giữa khách thể của tội phạm và đối tượng tác động của tội phạm.
Đối tượng tác động của tội phạm khác với khách thể của tội phạm ở những điểm sau:
- Về bản chất:
- Khách thể của tội phạm là những quan hệ xã hội trừu tượng được Luật hình sự bảo vệ. Việc quy định quan hệ xã hội nào là khách thể của tội phạm tùy thuộc vào lợi ích của giai cấp thống trị, do đó khách thể tội phạm có tính chất giai cấp. Các tội phạm đều xâm hại và gây thiệt hại cho khách thể, tuy nhiên không phải tội phạm nào cũng gây thiệt hại cho đối tượng tác động. Ví dụ, tội trộm cắp tài sản chỉ chuyển quyền sở hữu từ người này sang người khác mà không làm hư hại tài sản.
- Đối tượng tác động của tội phạm là vật thể không mang tính giai cấp, nhưng quyền sở hữu tài sản đó lại mang tính giai cấp do sự thừa nhận của Nhà nước với chủ sở hữu.
- Khách thể là yếu tố của cấu thành tội phạm, trong khi đối tượng tác động của tội phạm không được xem là yếu tố cấu thành tội phạm:
- Khách thể tội phạm là yếu tố cấu thành tội phạm, là quan hệ xã hội được Nhà nước dùng Luật hình sự để bảo vệ. Đối tượng tác động của tội phạm là những bộ phận mà sự tồn tại của chúng làm cho khách thể tồn tại.
- Đối tượng tác động, cũng như công cụ và phương tiện, không phải là yếu tố bắt buộc trong mọi cấu thành tội phạm, trừ khi có quy định luật cụ thể.
Để tìm hiểu thêm thông tin liên quan, mời quý bạn đọc cùng tham khảo bài viết: Khách thể của tội phạm là gì? Cho ví dụ khách thể của tội phạm
Trên đây là toàn bộ nội dung bài viết của Luật Minh Khuê, mọi thắc mắc chưa rõ hay có nhu cầu hỗ trợ vấn đề pháp lý khác, quý khách hàng vui lòng liên hệ với bộ phận tư vấn pháp luật trực tuyến qua số hotline: 1900.6162 hoặc gửi yêu cầu tư vấn qua email: lienhe@luatminhkhue.vn để được hỗ trợ và giải đáp kịp thời. Xin trân trọng cảm ơn quý khách hàng đã quan tâm theo dõi bài viết của Luật Minh Khuê.
