Phân tích diễn biến tâm lí chị Dậu trong đoạn trích “Tức nước vỡ bờ”

1. Mẫu 1 - Phân tích diễn biến tâm lí chị Dậu trong đoạn trích “Tức nước vỡ bờ”

Trước khi cách mạng tháng Tám diễn ra, cuộc sống của người dân đã trở nên nặng nề và đau thương. Họ bị đẩy vào tình trạng tuyệt vọng, không có lối thoát. Một số người đã bị hoàn cảnh khó khăn làm mất đi phẩm chất và bản lĩnh của mình. Dù nỗ lực không mệt mỏi, họ vẫn không thể cải thiện được hoàn cảnh, và một số đã quyết định kết thúc cuộc sống của mình. Ngược lại, có những người đã cố gắng thoát khỏi khổ đau, nhưng vô ích. Họ đã không ngần ngại chống trả, dù biết rõ hậu quả. Tình yêu và lòng can đảm đã thúc đẩy họ đấu tranh với những thách thức khó khăn, giống như Chị Dậu trong "Tức nước vỡ bờ" của Ngô Tất Tố, một hình mẫu phụ nữ kiên cường trong xã hội cũ.

Mọi người đều có quyền sống đúng nghĩa và tự quyết định về cuộc sống của mình. Tại sao trong một xã hội không công bằng, họ phải trả giá cho việc được sống? Hàng ngày, họ phải làm việc vất vả chỉ để kiếm sống, nhưng vẫn phải đối diện với một loạt các gánh nặng thuế phí và khó khăn. Họ làm việc để tự nuôi sống mình, không mong đợi sự hỗ trợ từ ai, vậy tại sao họ lại phải chịu áp lực từ việc phải trả tiền để sống? Điều này chỉ khiến cho sự bất công và phi lý của xã hội cũ trở nên rõ ràng hơn. Đoạn trích từ "Tức nước vỡ bờ" đã tạo nên sự phẫn nộ và căm phẫn trong lòng người đọc.

Đoạn trích mở đầu có thể thể hiện sự phấn khích của Chị Dậu khi cô đã vất vả gian khổ để kiếm tiền cho chồng, với hi vọng rằng cuộc sống của họ sẽ được yên bình hơn. Tuy nhiên, niềm vui chưa kéo dài thì đã bị đập tắt. Chị Dậu phải gánh thêm gánh nặng khi phải nộp sưu cho em chồng, một người đã qua đời vì áp đặt của xã hội. Điều đáng lên án và mỉa mai là xã hội đòi thuế từ những người không còn sống, chỉ vì lòng tham và sự vô lương tâm của những người quyền lực.

Tất cả những khổ đau và bất hạnh cứ đến với gia đình Chị Dậu. Trong khi chồng cô đang giữa cảnh sống và chết, Chị Dậu không ngừng chăm sóc và quan tâm đến anh. Nhưng mọi nỗ lực của cô đều trở nên vô ích khi những kẻ tay sai lại xuất hiện. Dù Chị Dậu đã cố gắng van xin, họ vẫn không màng đến. Trong tâm trạng khó khăn và tuyệt vọng, cô phải chứng kiến sự coi thường và khinh bỉ từ những người có quyền lực, những kẻ không coi trọng cuộc sống của người khác và coi họ như những sinh vật vô giá trị.

Sinh ra trong một xã hội đầy lầm than, con người buộc phải học cách sống cúi đầu. Chị Dậu, dù đã cố gắng với tất cả sức mình để kiếm tiền sưu cho chồng, lại phải đối mặt với sự tàn ác và vô tâm của những kẻ tay sai. Thậm chí, những lời van nài thành khẩn "Hai ông làm phúc nói với ông lý cho cháu khất" dường như không thể hiện tình cảm con người trước mặt những con quỷ đội lốt những người nắm giữ quyền lực.

Xã hội đầy rẫy những quy tắc vô lý khiến cho người ta phải trả giá đắt. Nhà nước, thay vì bảo vệ và hỗ trợ người dân, lại trở thành kẻ đàn áp họ. Những kẻ lợi dụng quyền lực chẳng khác gì con sói dại, không chỉ hủy hoại mà còn ăn thịt những người yếu đuối.

Chị Dậu, dù đã cố gắng van nài và hạ mình nhục nhã, nhưng vẫn không thể lấy được lòng thương hại từ phía những kẻ săn mồi. Thậm chí, những nỗ lực đó chỉ đổi lại sự tàn bạo, những cú đòn đầy tàn nhẫn từ những tay cai lệ không hiểu tiếng người.

Chị Dậu, mặc dù nghèo nhưng không hèn, không chịu khuất phục. Dưới sức đè nặng của xã hội đen tối, con người nhỏ bé đó đã bùng cháy bản năng tự giác và tự vệ. Tâm hồn bị đè nén đã không còn chịu thêm bất kỳ áp lực nào nữa, và từ đó, ngọn lửa trong chị bùng cháy dữ dội.

Thù hận và sự tự lập đã thức tỉnh trong chị Dậu, biến đổi cô từ một người gọi "cháu-ông" trở thành người đầy quyết liệt, "bà-mày". Chị đã không để những kẻ ác nhân tiếp tục hành hạ người thân mình, mà thay vào đó, cô đã nổi giận, đấu tranh và chiến thắng. Sức mạnh của tình yêu thương đã hướng dẫn Chị Dậu vượt qua mọi khó khăn, tạo nên một bức tranh đầy nghẹt thở và phấn khích.

"Tức nước vỡ bờ" là một tựa đề rất phù hợp với nội dung của đoạn trích. Tâm trạng và hành động của chị Dậu phản ánh chính xác tình hình trong truyện. Sự thay đổi tâm lý của chị từ việc van xin cho đến cơn phẫn nộ cuối cùng là một điểm cao trào của câu chuyện, khi cô quyết định đối diện và phản kháng lại những kẻ xấu xa. Điều này cũng minh chứng cho nguyên lý phản ánh trong cuộc sống: khi một tình huống trở nên quá đáng, sự kiện sẽ đạt đến điểm bùng nổ.

2. Mẫu 2 - Phân tích diễn biến tâm lí chị Dậu trong đoạn trích “Tức nước vỡ bờ”

Trong "Tức nước vỡ bờ", Ngô Tất Tố đã chiêm nghiệm sâu rộng về cách xã hội xem xét và đối xử với con người dựa trên sự phân biệt giai cấp. Câu chuyện đã khắc họa một bức tranh sống động về cuộc đối đầu giữa người nông dân bị bó buộc với sự tàn ác của bọn cai trị và những người chịu khổ vì áp đặt thuế. Mặc dù người nông dân thường bị coi là yếu đuối và nhút nhát, nhưng khi đối mặt với áp lực quá mức, họ cũng biết cách đứng lên và phản kháng mạnh mẽ.

Những trang truyện trước đã đề cập đến những khó khăn, đau thương mà chị Dậu và chồng phải trải qua trong quá trình sưu thuế. Mặc dù thuộc nhóm nghèo nhất, nhưng khi mọi trách nhiệm đổ dồn lên vai chị, cô đã không ngần ngại phải bán những tài sản quý giá của mình, thậm chí cả đàn chó và con cái, chỉ để đáp ứng nhu cầu thù địch của quyền lực. Anh Dậu, dù đang trong tình trạng yếu đuối, vẫn bị đối xử một cách tàn nhẫn và không có sự nhân đạo. Dù đã trả nợ cho nhà nước, nhưng chị Dậu không ngờ rằng cô và chồng lại phải chịu thêm một lần áp đặt từ những kẻ lập dị.

Sau khi anh Dậu bị tra tấn và đánh đập, cô chỉ còn biết đến sự sợ hãi và lo lắng. Sự mỉa mai và đe dọa từ phía người nhà lí trưởng không ngừng tăng lên, đặc biệt khi họ dám đối mặt trực tiếp với chị Dậu và thậm chí còn tấn công cô một cách tàn bạo.

Trong tiểu thuyết "Tắt Đèn", chị Dậu được mô tả như một phụ nữ tốt bụng và dịu dàng. Bị áp đặt và bóc lột, chị Dậu luôn kiên nhẫn và nhẫn nhục trong nhiều hoàn cảnh. Tuy nhiên, chị không phải là người dễ bị khuất phục hay chỉ biết khóc lóc. Với trí tuệ sắc bén và quyết đoán, chị Dậu cũng có khả năng phản kháng mạnh mẽ. Trong một lần tại đình làng, khi đối diện với những kẻ áp bức, chị đã mạnh mẽ chỉ trích hệ thống sưu thuế áp đặt của chế độ thực dân và phong kiến, than thở: " Khốn nạn thân tôi! Trời ơi! Em tôi chết rồi còn phải đóng sưu, hở trời".

Sau khi chị Dậu và chồng bị tấn công và sau cùng được cứu sống, anh Dậu không ngừng khóc lóc và bi ai cho số phận của mình và em trai. Trái lại, chị Dậu tỏ ra lạnh lùng và bình tĩnh. Cô khuyên bảo chồng: " Còn như mấy đồng tiền sưu, tuy có nóng thật, nhưng lo chưa kịp thì khất. Thịt người tanh, chẳng ai ăn được. Thầy em cứ yên tâm nằm nghỉ, không phải lo lắng gì cả".

Trong bối cảnh tức nước vỡ bờ, sự biến đổi tâm lý của chị Dậu được mô tả một cách sâu sắc và rõ ràng. Cô có khả năng chịu đựng khi phải đối mặt với những khó khăn, nhưng khi gặp phải sự tàn bạo và ác độc của kẻ thù, chị cũng không ngần ngại đứng lên và phản kháng mạnh mẽ, cho thấy sự mạnh mẽ và quyết tâm bên trong cô.

Trước sự hung dữ và lời nói thô tục của cai lệ, chị Dậu cảm thấy run rẩy. Sợ hãi ít, lo lắng cho chồng nhiều, chị nỗ lực van xin, gọi cai lệ tự xưng là "cháu" trong sự cố thiết tha: "Hai ông làm phúc nói với ông lí, hãy cho cháu khất...". Lập luận của chị Dậu sắc bén, thuyết phục, có lý, có tình: " Khốn nạn Nhà cháu đã không có, dẫu ông chửi mắng cũng đến thế thôi. Xin ông trông lại!"

Nhưng khi tính mạng của chồng đang bị đe dọa, thái độ của chị đột ngột thay đổi. Chị vẫn cố gắng van xin, nhưng nhanh chóng đặt đứa con mình xuống đất, đồng thời chạy đến giữ tay cai lệ, không để hắn chạm vào anh Dậu. Thay vì chỉ nói, chị đã chứng minh bằng hành động. Khi thấy cách nhún mình không đạt hiệu quả, chị đứng lên và đối mặt trực tiếp với bọn ác nhân, lý luận và cảnh báo họ. Trong khi trước đó chị Dậu gọi cai lệ là "ông-cháu", bây giờ cô chuyển sang xưng "ông-tôi" với hắn. Người phụ nữ bất đắc dĩ đã tự đặt mình lên cùng tầm với cai lệ, cảnh báo hắn: "Chồng tôi đau ốm, ông không được phép hành hạ!".

Thái độ của chị Dậu dần trở nên quyết liệt. Người phụ nữ nhân từ bỗng nhiên biến thành một người mạnh mẽ và quả cảm. Chị hạ cai lệ xuống cấp độ "mày", và không ngần ngại thách thức: "Mày trói chồng bà đi, bà sẽ cho mày xem". Tư thế này chính là tức nước vỡ bờ! Chị Dậu quật ngã bọn ác nhân trong tư thế ngang hàng, không khuất phục trước sức mạnh kì lạ. Cô nắm lấy cổ cai lệ, đẩy hắn ra khỏi cửa. Cai lệ ngã quèo trên mặt đất, nhưng vẫn tiếp tục lảm nhảm, thét lên về việc trói chồng vợ kẻ thiếu sưu thuế. Tên người nhà lí trưởng cũng bị chị Dậu nắm tóc, ngã lăn ra sàn. Ngôn từ của Ngô Tất Tố trở nên hóm hỉnh. Dưới bàn tay tài năng của ông, hình ảnh chị Dậu hiện lên mạnh mẽ, quyết liệt, trong khi bọn ác nhân trở nên ti tiện, hèn hạ, khiến độc giả cảm thấy hài hước và không kìm nén được tiếng cười.

Thương xót cho anh Dậu, con người được bảo vệ phải nói lên lời tố cáo bằng lời văn tài tình và tinh tế của Ngô Tất Tố. Tiếng nói hiền lành, nhưng lại mang đựng sự mạnh mẽ và giá trị khi chống lại bọn thống trị: "U nó không được thế! Người ta đánh mình không sao, mình đánh người ta thì mình phải tù, phải tội." Chị Dậu, như một người đàn bà bất khuất, đã nâng cao giọng nói của mình lên như một thanh âm chống lại sự bất công. Nghe anh Dậu can ngăn, chị Dậu lại phẫn uất nói: "Thà ngồi tù. Để cho chúng làm tình làm tội mãi thế, tôi không chịu được..." Câu nói mộc mạc, đầy phẫn uất, giống như một tuyên ngôn hùng hồn cho quy luật: có áp bức, dứt khoát sẽ có đấu tranh.

Sức mạnh kỳ diệu của chị Dậu nằm ở lòng căm hờn, uất hận bị dồn nén đến mức không chịu đựng được nữa. Một người phụ nữ luôn nghĩ đến chồng và con, đã lần lượt dùng thân mình che chở đòn roi cho chồng. Vì hạnh phúc của gia đình, người phụ nữ ấy sẵn sàng thà ngồi tù.

Cảnh "Tức nước vỡ bờ" đã mô tả một cách lôi cuốn diễn biến tâm lý của chị Dậu. Đó là tính cách nhất quán, với khả năng nhẫn nhục, chịu đựng, nhưng khi đối mặt với sự bất công đến độ chân tường, chị biết vùng lên chống trả quyết liệt, thể hiện một khả năng phản kháng tiềm tàng.

Nguyễn Tuân đã gọi chân dung chị Dậu trong "Tắt đèn" là "bức chân dung lạc quan". Ông khẳng định rằng ông đã gặp chị Dậu trong "một đám đông phá kho thóc của Nhật trong những ngày huyện kì tổng khởi nghĩa". Điều này chứng minh tài năng miêu tả nhân vật xuất sắc của Ngô Tất Tố. Chị Dậu, dưới bàn tay tài năng của ông, trở nên sống động như người có thật và đồng thời thể hiện được quy luật tất yếu của cuộc sống. Do đó, chị Dậu của Tất Tố có thể bước ra khỏi trang sách, hiện diện trong cuộc sống và tiếp tục tồn tại trong tâm trí của độc giả.

3. Mẫu 3 - Phân tích diễn biến tâm lí chị Dậu trong đoạn trích “Tức nước vỡ bờ”

Người nông dân luôn là nguồn cảm hứng không ngừng cho nhiều nhà văn và nhà thơ. Trong văn học của Nam Cao, hình ảnh người nông dân thường bị áp đặt bởi đau khổ và nghèo đói, đến nỗi họ phải tìm đến cái chết như một lối thoát. Trái lại, trong văn của Ngô Tất Tố, người nông dân lại thể hiện sức mạnh bền bỉ khi đối mặt với khó khăn, đặc biệt là qua hình ảnh của Chị Dậu trong "Tắt đèn", nổi bật trong đoạn "Tức nước vỡ bờ".

Chị Dậu là một người phụ nữ yêu thương chồng và có trách nhiệm gia đình, biết cách quan tâm và lo lắng cho mọi việc. Khi chồng mình bị bọn cai lệ và người nhà lí trưởng tấn công vì không đủ tiền sưu thuế, chị đã không màng mọi khó khăn, đấu tranh không ngừng để kiếm tiền bảo vệ chồng. Chị đã dám bán thậm chí cả đứa con gái yêu quý của mình, cái Tí, mới chỉ bảy tuổi, cho gia đình Nghị Quế để có đủ tiền sưu. Tuy nhiên, mọi nỗ lực của chị trở nên vô nghĩa khi bọn họ yêu cầu chị tiếp tục đóng sưu cho người em trai của chồng, người đã mất từ năm trước. Trước những sự bất lực và đau đớn, Chị Dậu cảm thấy như mất hết hy vọng, ngã gục trước sự tàn bạo và thái độ bất công của những kẻ thống trị, những sự áp đặt và bất lương từ xã hội mà cô phải chịu đựng.

Chị Dậu, người phụ nữ đảm đang và chu toàn, đã biến căn nhà nhỏ của mình thành tổ ấm yên bình. Khi anh Dậu trở về như một cái xác không hồn, chị Dậu dành trọn tâm huyết để chăm sóc chồng. Sự lo lắng và quan tâm của chị dành cho anh Dậu được thể hiện mỗi lời nói, cử chỉ, và hành động. Chị không chỉ động viên chồng húp miếng cháo loãng để giữ sức, mà còn sử dụng cách gọi "Thầy em" với sự trân trọng và kính nể, thể hiện lòng tôn trọng trước chồng đang chịu đau đớn. Đây là một tình cảm vợ chồng đáng ngưỡng mộ.

Chị Dậu cũng là một người phụ nữ mạnh mẽ và gan dạ. Khi bị bọn cai lệ và người nhà lí trưởng đến để đòi bắt anh Dậu mang đi đánh, chị đã trải qua cảm xúc hốt hoảng và lo sợ. Mặc dù biết rõ là trong xã hội lẫn như thế nào, giọng nói của người phụ nữ thường không được coi trọng và ít giá trị, nhưng chị vẫn không ngần ngại van xin và cố gắng. Tuy nhiên, khi cai lệ đánh vào ngực chị và đòi bắt anh Dậu, sự tức giận đã bùng phát, và chị Dậu đã đứng lên chống trả bọn chúng. Từ cách xưng hô tôn trọng với "ông - con", chị chuyển sang "mày - tao", đứng ngang hàng để bảo vệ chồng. Tháng ngày đau khổ đã biến thành cơn thịnh nộ trong người đàn bà này. Chị Dậu không ngần ngại đối mặt với những tay sai hung ác, đánh bại họ để bảo vệ tình cảm gia đình. Điều này là một hành động đầy dũng cảm và đáng trân trọng.

Khi cảm xúc đạt đến giới hạn, sự áp bức và đấu tranh trở thành không thể tránh khỏi. Tuy nhiên, sự đấu tranh của chị Dậu trong "Tắt đèn" không chỉ dựa vào cảm xúc tức giận mà còn phản ánh sự không có hướng dẫn và đồng lòng. Điều này khiến cho chị Dậu đứng một mình, khó lòng chống cự trước một chế độ phong kiến thô tục, tàn ác và độc tài. Dù vậy, đoạn trích "Tức nước vỡ bờ" đã chiếu sáng vẻ đẹp của một phụ nữ yêu chồng, thương con, có lòng hy sinh và khao khát tự do. Nó cũng chỉ rõ sự thất vọng và phẫn nộ với một xã hội bất công, khiến người nông dân không có lựa chọn nào khác ngoài việc đứng lên đấu tranh. Dù thời gian trôi qua, đoạn trích này vẫn giữ vững những giá trị và ấn tượng sâu sắc, gợi nhớ về tinh thần và lòng dũng cảm đối với nhiều thế hệ độc giả.

Bài viết liên quan: Chứng minh Cái đoạn chị Dậu đánh nhau với tên cai lệ là một đoạn tuyệt khéo 

Trên đây là toàn bộ nội dung bài viết của Luật Minh Khuê về phân tích diễn biến tâm lí chị Dậu trong đoạn trích “Tức nước vỡ bờ”. Xin cảm ơn quý bạn đọc đã quan tâm theo dõi!