Mẫu 01. Phân tích Mã Giám Sinh mua Kiều chọn lọc hay nhất

Trong xã hội phong kiến suy tàn, người phụ nữ là những nạn nhân khốn khổ nhất của sự áp bức và bất công. Thi hào Nguyễn Du đã viết về họ với những lời thơ thống thiết: "Đau đớn thay phận đàn bà, Lời rằng bạc mệnh cũng là lời chung." Thời kỳ mà Nguyễn Du sống, bạc mệnh đã trở thành quy luật chung của thân phận phụ nữ. Cuộc đời Thúy Kiều, một cô gái tài sắc vẹn toàn, là minh chứng sống động cho quy luật này.

Đoạn trích "Mã Giám Sinh mua Kiều" là một phần trong giai đoạn hai của Truyện Kiều, nơi gia đình Thúy Kiều đối mặt với sự tan tác và đau thương. Của cải bị cướp, cha và em trai Kiều bị bắt bớ và khảo tra. Cái giá để chuộc cha và em trai của Kiều ra khỏi lao tù là sự phải bán chính mình. Nguyễn Du sử dụng một bút pháp tả thực sắc sảo và tài tình để vẽ nên chân dung sống động của Mã Giám Sinh và Thúy Kiều. Mã Giám Sinh, một kẻ lưu manh mua bán người, được tả với đầy biểu hiện của sự tàn ác và hủy hoại. Thúy Kiều, một người phụ nữ tài sắc vẹn toàn, lại trở thành vật mua bán không lương tâm, không chút xót thương.

Bằng cách này, Nguyễn Du không chỉ tố cáo tội ác của xã hội phong kiến suy tàn mà còn kêu gọi thống thiết: hãy cứu lấy con người, đặc biệt là phụ nữ, từ sự áp bức và bất công. Tin tức về việc Kiều muốn bán mình đã gây xôn xao dư luận, khiến mọi người phải nhìn nhận lại giá trị của con người và tinh thần đạo đức. Bút pháp của Nguyễn Du không phải là sự miêu tả dài dòng, mà thay vào đó là sự tập trung vào các chi tiết tiêu biểu, chọn lọc và thể hiện được tâm trạng và thần thái của nhân vật. Mã Giám Sinh được tả với những chi tiết như tuổi tác mơ hồ, diện mạo mâu thuẫn và cách ăn mặc cố gắng che đậy bản chất thực sự của hắn.

Trước thầy sau tớ lao xao, Nguyễn Du đã tô đậm cái cung cách đi hỏi vợ lạ đời của Mã Giám Sinh, thầy tớ hắn có khác chi một lũ lưu manh lấc cấc, hỗn hào. Riêng Mã, thái độ của hắn là hợm hĩnh, vênh váo, cậy tiền, không thèm biết đến lễ nghi, phép tắc: Ghế trên ngồi tót sỗ sàng. Ghế trên là ghế dành riêng cho chủ nhà hoặc khách quý. Ngồi tót là ngồi rất nhanh, co cả hai chân lên, chẳng đợi ai mời, ai thỉnh. Sỗ sàng là ngổ ngáo, coi thường mọi người. Hành động ấy, thái độ ấy là của kẻ tiểu nhân vô học. Chỉ qua vài chi tiết, chân tướng Mã đã dần dần bộc lộ.

Khi mụ mối dẫn Kiều ra, Mã nhìn ngắm, xem xét nàng với đôi mắt của một tên lái buôn lọc lõi: Đắn đo cân sắc cân tài, Ép cung cầm nguyệt thử bài quạt thơ. Hắn ép Kiều phải đánh đàn, làm thơ để có cơ sở chắc chắn mà định giá nàng. Tài sắc Thúy Kiều làm cho hắn rất hài lòng.

Mặn nồng một vẻ một ưa,
Bằng lòng khách mới tùy cơ đặt dìu.

Mã chắc mẩm trong bụng sẽ mua được món hàng vô giá, chuyến này ắt có lời to, nhưng hắn chẳng vội vàng mà còn Cò kè bớt một thêm hai, Giờ lâu ngã giá vàng ngoài bốn trăm. Thần tình thay là những tiếng chợ búa nôm na như cò kè, ngã giá của Nguyễn Du. Bằng mấy tiếng này, nhà thơ đã lột sạch áo mũ giám sinh giả và lời lẽ cố làm ra vẻ văn chương hoa mĩ cho đúng điệu giám sinh đi hỏi vợ: Rằng: “Mua ngọc đến Lam Kiều, Sính nghi xin dạy bao nhiêu cho tường?… của gã lưu manh này. Trước mắt người đọc, chỉ còn lại một hiện thực trần trụi đáng sợ: Mã Giám Sinh – tên tú ông bán thịt buôn người đã lộ nguyên hình.

Đọc đoạn thơ này, chúng ta căm ghét, khinh bỉ Mã Giám Sinh bao nhiêu thì càng xót thương Thúy Kiều bấy nhiêu bởi người con gái tài sắc nhường ấy đã rơi vào nanh vuốt lũ sói lang. Nguyễn Du đã tả tâm trạng Kiều lúc bán mình hằng tất cả nỗi quằn quại, đau đớn, tưởng như nước mắt rơi, máu chảy ở đầu ngọn bút.

Nỗi mình thêm tức nỗi nhà,
Thềm hoa một bước lệ hoa mấy hàng
Ngại ngùng dợn gió e sương
Ngừng hoa bóng thẹn trông gương mặt dày.
Mối càng vén tóc bắt tay,
Nét buồn như cúc điệu gầy như mai.

Bằng vẫn bút pháp ước lệ quen thuộc của mình, Nguyễn Du đã tả những nhân vật chính diện mà ông yêu mến bằng những hình ảnh tinh tế và tượng trưng. Trong Truyện Kiều, vẻ đẹp của Kiều không chỉ khiến hoa ghen, cúc liễu hờn mà còn làm nghiêng nước nghiêng thành. Dù trong cơn đau khổ đến tột cùng, vẻ đẹp của Kiều vẫn tỏa sáng, thổn thức lòng người.

Nghệ thuật đối rất chỉnh được khai thác triệt để trong những dòng thơ tả Kiều. Tình cảm chân thành của tác giả đã phá vỡ tính khuôn sáo của bút pháp cổ điển, đem lại xúc động thực sự cho người đọc. Chúng ta đồng cảm với Thúy Kiều và cảm thấy căm tức trước xã hội phong kiến thối nát đã làm tan nát gia đình nàng, đẩy nàng vào chốn đoạn trường đầy chông gai, bão tố.

Đoạn trích về việc Mã Giám Sinh mua Kiều là một minh chứng cho tài năng miêu tả tâm lí và xây dựng hình tượng nhân vật của Nguyễn Du. Truyện Kiều không chỉ là một câu chuyện kể về số phận bất hạnh của một người phụ nữ, mà còn là lời kết án âm thầm đối với xã hội phong kiến suy tàn. Những kẻ bất lương như Mã Giám Sinh, vì lợi ích cá nhân, sẵn sàng chà đạp thô bạo lên nhân phẩm.

 

Mẫu 02. Phân tích Mã Giám Sinh mua Kiều chọn lọc

Thúy Kiều đang sống trong hạnh phúc của mối tình đầu say mê, trong trắng với Kim Trọng, thì bất ngờ gia đình nàng bị vu oan, giáng họa. Không thể đành lòng để gia đình tan nát, Thúy Kiều đau đớn trao duyên cho Thúy Vân và tự nguyện bán mình để lấy tiền cứu cha và em trai.

Lợi dụng tình cảnh đau đớn của Kiều, Mã Giám Sinh, "vốn là một đứa phong tình đã quen", đánh tiếng cưới nàng về làm thiếp. Nhưng thực sự, hắn mua Kiều về cửa hàng thanh lâu của mình với mụ Tú Bà ở Lâm Tri. Đoạn trích này miêu tả màn kịch mua bán, qua đó "lột mặt nạ" của Mã Giám Sinh và thể hiện nỗi đau đớn ê chề, mở đầu cho đoạn trường mười lăm năm lưu lạc đầy cay đắng của nàng Kiều.

Với ngòi bút sắc sảo trong miêu tả và nỗi căm ghét của nhà thơ, Nguyễn Du đã lột tả bộ mặt bỉ ổi, tàn ác, ghê tởm của bọn "buôn bán thịt người". Trong màn kịch này, Mã Giám Sinh đóng vai chàng sinh viên Quốc Tử Giám đến để làm "lễ vấn danh", xem mặt, dạm hỏi Thúy Kiều về làm vợ lẽ. Gã sinh viên giả hiệu "người viễn khách" mờ ám này, mù mờ từ tên họ đến tên quán. Và ngòi bút thần tình của Nguyễn Du cứ mỗi nét lại khắc hoạ rõ hơn chân dung của Mã Giám Sinh và cái bản chất con buôn ghê tởm của hắn.

“Quá niên trạc ngoại tứ tuần…
“Ghế trên ngồi tót sỗ sàng”

Mã Giám Sinh đã "ngoại tứ tuần" mà vẫn "áo quần bảnh bao", "mày râu nhẵn nhụi", rõ ra một gã trai lơ. Lũ thầy, tớ chúng kéo đến nhà Kiều thật là nhốn nháo, lố lăng... và cái cử chỉ "ghế trên ngồi tót sỗ sàng" đã làm rơi cái mặt nạ sinh viên, phơi bày chân tướng của một tên vô học, thô lỗ của hắn.

Nguyễn Du cứ "khách quan" miêu tả cảnh mua bán vậy mà cái bản chất thật của Mã Giám Sinh vẫn bị lột trần, phơi bày bằng hết. Dẫu được khéo léo che đậy bằng mọi thứ mánh lới xảo quyệt nhưng diện mạo, thái độ, cử chỉ, hành vi và ngôn ngữ của hắn vẫn tự tố cáo bản chất đích thực của một tên "buôn thịt bán người" đê tiện.

Trong con mắt của Mã Giám Sinh, nàng Kiều cùng với tài sắc của nàng chỉ là một món hàng rồi đây sẽ sinh lợi cho hắn. Hắn đắn đo khi "cân sắc, cân tài", hắn "ép", hắn "thử" tài nghệ của nàng; nhấc lên, đặt xuống, xoay vần đủ kiểu hệt như người ta mua bán một món hàng. Khi đã hoàn toàn vừa ý, bản chất con buôn của hắn vẫn còn lộ ra ở cái thái độ "tuỳ cơ dặt dìu" khi mặc cả. Bản chất đó còn được che đậy bằng những lời lẽ mĩ miều, sang trọng.

“Rằng mua ngọc đến Lam Kiều
Sính nghi xin dạy bao nhiêu cho tường?”

Cuối cùng, bộ mặt đen tối và tàn ác của họ bị lột tả ra một cách trắng trợn và không khoan nhượng.

“Cò kè bớt một, thêm hai
Giờ lâu ngã giá vàng ngoài bốn trăm”.

Với sự mặc cả "cò kè" ti tiện, bẩn thỉu này, màn kịch "lễ vấn danh" lộ rõ thực chất là một cảnh "mua thịt bán người" một cách trắng trợn và Mã Giám Sinh hiện nguyên hình là một tên con buôn ghê tởm và đê tiện nhất.

Trong đoạn trích này, hình ảnh Thúy Kiều hiện ra với tất cả những buồn khổ, xót xa, ê chề, tủi hổ. Là một cô gái tài sắc vẹn toàn, đang sống trong cảnh "êm đềm trướng rủ, màn che, tường đông ong bướm đi về mặc ai", lại đang ngây ngất trong hạnh phúc của mối tình đầu trong trắng thì thình lình tai họa ập đến, Kiều trở thành một món hàng cho bọn "buôn thịt, bán người" trao tay mua bán, cò kè, mặc cả. Tâm hồn nhạy cảm của nàng đã cảm nhận sâu sắc cảnh ngộ éo le, vừa hổ thẹn, vừa dơ dáy, vừa đau đớn, nhục nhã của mình.

“Nỗi mình thêm tức nỗi nhà…
Ngừng hoa bỗng thẹn, trông gương mặt dày”.

Kiều vừa xót xa cho mối tình của mình (nỗi mình), vừa xót xa cho gia đình (nỗi nhà), lệ rơi khôn cầm. Kiều ra với Mã Giám Sinh như cành hoa đem ra trước sương gió, cho nên “dợn gió, e sương”, vì sương gió làm cho hoa tàn, hoa rụng. Và vì tự ví mình với hoa nên thẹn thùng khi nhìn thấy hoa, tự thấy không xứng với hoa. Đó là cái đạo đức thầm kín của Kiều. Trong khi đó mụ mối cứ giới thiệu Kiều như một món hàng, một đồ vật: “vén tóc, bắt tay” cho khách xem. Bắt nàng làm thơ, đánh đàn cho khách thấy. Còn Kiều thì “nét buồn như cúc, điệu gầy như mai”.

Trong màn kịch “lễ vấn danh” này, dưới sự “đạo diễn” của mụ mối và theo đòi hỏi, nài ép của Mã Giám Sinh, Kiều “nhất cử, nhất động” đánh đàn, làm thơ như một “cái máy”. Bán mình để chuộc cha, cứu em là hành động tự nguyện của nàng nên nàng chịu đựng và cam chịu tất cả. Qua ngòi bút của Nguyễn Du, nàng Kiều hiện lên với sự im lặng tuyệt đối mà vẫn không sao dấu được sự đau đớn, xót xa, tủi nhục, ê chề bởi nàng là người luôn có ý thức về nhân phẩm mà lại bị chà đạp lên nhân phẩm một cách nhục nhã. Kiều đau uất trước cảnh đời ngang trái, đau khi nghĩ tới”nỗi mình” – tình duyên dang dở, uất bởi “nỗi nhà” bị “vu oan giáng họa”. Bao trùm lên tâm trạng của Kiều là sự đau đớn, tái tê “thềm hoa một bước, lệ hoa mấy hàng”!

Phải nói, trước sau, Nguyễn Du cũng đã miêu tả cảnh bán người như là cảnh “cành hoa đem bán cho thuyền lái buôn”. Bằng việc miêu tả ngoại hình, cử chỉ và ngôn ngữ đối thoại, Nguyễn Du đã khắc họa được tính cách nhân vật, tác giả đã bóc trần bản chất xấu xa, đê tiện của Mã Giám Sinh, qua đó lên án những thế lực tàn bạo chà đạp lên tài sắc, nhân phẩm của người phụ nữ đồng thời bộc lộ sự thương cảm sâu sắc bởi nỗi đau oan trái của Thúy Kiều ngay từ buổi đầu của đoạn đời lưu lạc đầy bất hạnh của nàng.

 

Mẫu 03. Phân tích Mã Giám Sinh mua Kiều hay nhất

Trong suy tư về Truyện Kiều, thường có vẻ như các cụ ta đã ít quan tâm đến đoạn Mã Giám Sinh mua Kiều so với các đoạn khác. Tôi đã từng chia sẻ suy nghĩ này với một cụ giáo, và hỏi rằng: "Vì sao lại như vậy?" Cụ giáo không ngay lập tức trả lời, mà thay vào đó, nhẹ nhàng bước ra vườn. Tôi theo sau, cảm thấy nội tâm băn khoăn: "Liệu rằng tôi vừa nêu, vừa hỏi mà cụ không hài lòng sao?"

Dừng lại trước khóm hoa nở rộ, cụ bắt đầu chọn lựa và nhẹ nhàng gỡ từng chùm hoa, từng chiếc lá. Cụ hỏi: "Văn thơ hay là văn thơ thế nào?" Tôi cảm thấy lúng túng trong khoảnh khắc đó. Cụ tiếp tục: "Đừng cần phải trả lời ngay. Có thể trong vài năm, hoặc ba bốn mươi năm sau, khi đó anh có thể trả lời, nhưng khi đó tôi đã khuất mộ. Bất cứ khi nào anh muốn, hãy thắp một nén hương và đọc câu trả lời đó cho tôi."

Cụ giải thích rằng văn thơ hay là văn thơ có khả năng làm cho con người thoát khỏi đời thường ít nhiều, trở nên trong sáng hơn một chút... phải không? Chẳng khác gì để cho tôi hiểu biết một cách rõ ràng, cụ nói tiếp: "Cái đoạn về thằng Mã Giám Sinh mua Kiều mà anh vừa đề cập, khi đọc thì ghê ghê và tức tưởi lắm. Thường tôi chỉ lướt qua thôi." Rồi cụ mỉm cười nhẹ nhàng mà không nói thêm.

Vậy là không phải các cụ ta xưa ít chú ý đến đoạn Mã Giám Sinh mua Kiều, mà thực tế là đã có thành kiến về nó. Khi đọc lại và nhớ lại, tôi cảm thấy sự kinh tởm và tức giận, không muốn tiếp tục bàn luận về nó. Việc phê phán và đánh giá văn chương là một nghệ thuật và cũng phụ thuộc vào tính cách của mỗi người, không thể làm thay đổi được.

Cảm giác "ghê ghê" khi đọc đoạn về Mã Giám Sinh mua Kiều, có lẽ xuất phát từ ý niệm rằng: Đúng vậy, từ cách đây năm trăm năm, việc bán và mua người đã trở thành một nghề đầy đáng kinh tởm. Nghề này được tường thuật qua ngòi bút của Nguyễn Du. Ngay cả khi "Sự lòng" – một câu chuyện gia đình cơ bản "ngỏ với băng nhân" (tại sao không "ngỏ" với hàng xóm, bà con, mà lại với "băng nhân"?), mới lan truyền, nhưng đã "xôn xao" mạnh mẽ. Vì đã "xôn xao" nên mụ mối mới có cơ hội kinh doanh, mới có thể thu hút được người từ xa (người viễn khách) đến. Vì đó là một nghề bán mua người, nên giá trị của con người, vẻ đẹp và tài năng của họ đã bị đặt vào thử thách và kiểm tra... một cách lạnh lùng.

Trong cuộc giao dịch này không có sự đồng cảm, không có sự nhân ái mà chỉ là một sự "đòi hỏi thêm một chút, thêm một chút nữa" suốt buổi để rồi cuối cùng "giờ đã lâu mà giá vàng vẫn chưa quá bốn trăm". Trong cuộc giao dịch đó, Thúy Kiều không có quyền lựa chọn và lời nói (hay cười) của người là chỉ có mụ mối và kẻ Giám Sinh họ Mã – họ là những người thực sự tham gia vào nghề này!

Xã hội văn minh là xã hội có nhiều ngành nghề với hàng loạt người có chuyên môn ở từng lĩnh vực, từng công đoạn nghề nghiệp rõ ràng. Nhưng ở một xã hội tài năng và sắc đẹp đức hạnh và phẩm giá con người, như Thúy Kiều mà rơi vào tay bọn nghề buôn người kia, thì thật là ghê tởm! Xã hội đó đâu phải là xã hội văn minh.

Nhiều người đọc đoạn Mã Giám Sinh mua Kiều cũng có cảm giác tức. Tức vì thấy dung mạo ra vẻ chải chuốt nhẵn nhụi, bảnh bao rất khả nghi của Mã, sự đi lại ồn ào, xôn xao của thầy tớ nhà Mã, và nhất là cái kiểu "Ghế trên ngồi tót số sàng" của hắn. Ai cho phép hắn ngang nhiên như vậy? Tiền đấy. Hắn cậy có tiền. Còn dân chúng đôi khi cũng đã thấy kẻ có tiền "nói quấy, nói quá" thì "người nghe ầm ầm" rồi.

Ở đây, cách xử thế của Mã, không chỉ bộc lộ cái tư cách kém cỏi, hợm hĩnh của hắn, mà còn bộc lộ cả cái tình thế oái oăm đau đớn của gia đình Thúy Kiều, cả cái tâm thế để cho đồng tiền trong tay bọn bất lương được hoành hành của xã hội đang trên đà suy vi.

Có người đã trách Nguyễn Du sao lại dựng đoạn này tỉ mỉ đến thế. Càng tỉ mỉ càng đau tức thôi. Đã tỉ mỉ thế, sao không cho ai nói vài câu, không cho ai làm vài cử chỉ an ủi động viên Thúy Kiều? ... Tôi nghĩ: ấy là chỉ chúng ta ghét Mã Giám Sinh, thương xót Thúy Kiều mà nghĩ ra thế. Đây là luật mua bán, lại là bán mua ở trong nhà lầu có lẽ cũng kín đáo, nghiêm cẩn (như đi dạm vợ cơ mà!), thì cụ Nguyễn viết thế, dựng thế cũng đã là hết nhẽ.

Hạt mưa sá nghĩ phận hèn
Liều đem tấc cỏ, quyết đền ba xuân.

Là cụ đã không chỉ thương mà còn hiểu cho tình trạng của Thúy Kiều lắm (Thương đã là quý, trong thương có hiểu, vậy mới là tri ân, mới là thấu đạt, cả một tấm lòng dào dạt, người ta nói Nguyễn Du là nhà nhân đạo chủ nghĩa hẳn là vì thế). Chưa hết, đấy là đối với Thúy Kiều. Còn đối với cái sự mua bán kia, với cái gã hợm tiền kia, cụ đánh cho một câu:

Tiền lưng đã sẵn, việc gì chẳng xong!

Đó là kết lại đoạn đau đời tức tưởi này, đó cũng là lời cảnh báo trước cho những người như Mã và cho cả những xun xoe khiếp nhược tống tiền. Ta thấy hiện lên ở đây cái nhếch mép và cả tiếng cười gằn hiếm hoi của nhà thơ nhân đạo: Xin các người cứ tưởng thế đi, tiền lưng đã sẵn rồi mà.

 

Quý khách xem thêm bài viết sau: 

- Phân tích nhân vật Mã Giám Sinh chọn lọc hay nhất

- Dàn ý Phân tích nhân vật Mã Giám Sinh chi tết, siêu hay