1. Phong cách nghệ thuật đặc sắc của Nguyễn Tuân qua tùy bút Người lái đò Sông Đà - Mẫu số 1
Nhắc đến Nguyễn Tuân, ta không thể không nhắc tới một bậc thầy của nghệ thuật ngôn từ, người đã làm giàu cho nền văn chương Việt Nam bằng những tác phẩm tuyệt mỹ, đầy chất "xê dịch" và khám phá. Ông chính là hiện thân của chủ nghĩa "xê dịch" khi mang trong mình niềm đam mê khám phá những điều không đứng yên, từ những chuyến đi dài trên xe cộ, tàu thuyền cho đến các nhân vật mang trong mình dòng máu phiêu lãng, say mê cuộc sống giang hồ. Trong các sáng tác của mình, Nguyễn Tuân thường khắc họa những hình ảnh thiên nhiên mãnh liệt, hùng vĩ như núi đèo cheo leo, vực thẳm sâu hút, biển cả bao la, gió bão dữ dội, và cả vẻ đẹp tinh túy, hoàn mỹ đến mức làm tê liệt mọi cảm xúc của con người. Những chuyến đi giúp ông gần gũi với thiên nhiên, yêu thiên nhiên một cách sâu sắc, đồng thời khám phá những vẻ đẹp độc đáo của mỗi vùng đất mà ông đi qua. Tập bút ký "Sông Đà" và bài ký "Người lái đò sông Đà" là minh chứng cho phong cách viết đặc sắc này.
Sông Đà, dưới ngòi bút của Nguyễn Tuân, hiện lên như một dòng sông kỳ vĩ, vừa thơ mộng, vừa hùng dữ. Ông miêu tả sông Đà với hai trạng thái đối lập: "hung bạo" và "trữ tình". Tính hung bạo thể hiện qua những đoạn sông chảy xiết, cuộn trào, những hẻm núi kẹp chặt dòng sông, hay những vùng nước xoáy khủng khiếp có thể nuốt chửng mọi thứ. Sông Đà trong những khoảnh khắc ấy giống như một kẻ thù của con người, hiểm ác và xảo quyệt. Nhưng ở những đoạn khác, dòng sông lại trở nên mềm mại, êm đềm, tựa như một "áng tóc trữ tình" khi dòng nước thay đổi màu sắc theo mùa, mang đến vẻ đẹp thơ mộng hiếm thấy. Trong những khoảnh khắc này, sông Đà trở thành người bạn đồng hành, một "cố nhân" thân thuộc với những người dân miền Tây Bắc.
Bài ký "Người lái đò sông Đà" tập trung mô tả cảnh tượng đầy kịch tính giữa ông lái đò và con sông dữ. Cuộc chiến giữa con người và thiên nhiên được Nguyễn Tuân mô tả sống động, hấp dẫn như một trận đấu gay cấn. Ông tung ra cả kho từ vựng phong phú để diễn tả những sắc thái, hình dáng, âm thanh và tình huống phức tạp của cuộc vật lộn giữa ông lái đò và những con thác hiểm ác. Chỉ riêng âm thanh của thác nước, tác giả đã mô tả lúc như tiếng "oán trách", lúc như "van xin", khi lại "khiêu khích", "gằn giọng chế nhạo", và cuối cùng là "rống lên như tiếng một ngàn con trâu điên đang lồng lộn giữa rừng tre nứa cháy đỏ". Ông lái đò hiện lên như một người anh hùng, một nghệ sĩ tài hoa trong nghệ thuật vượt thác. Ông nén đau, dùng sức mạnh và sự tinh thông về địa hình để đưa con thuyền vượt qua những ghềnh thác hiểm trở.
Một điểm nổi bật khác trong phong cách của Nguyễn Tuân là ông thường khám phá sự vật ở khía cạnh mỹ thuật và nhìn nhận con người ở góc độ tài hoa nghệ sĩ. Dưới ngòi bút của ông, sông Đà trở thành một tác phẩm nghệ thuật tự nhiên với dòng nước "tuôn dài như một áng tóc trữ tình", màu nước biến đổi tinh tế theo từng mùa, khi thì xanh ngọc bích trong mùa xuân, khi lại "lừ lừ chín đỏ" vào mùa thu. Mỗi sắc thái của dòng sông đều được miêu tả như những nét vẽ tinh tế trên một bức tranh thiên nhiên hùng vĩ.
Ông lái đò trong tác phẩm không chỉ là người lao động bình thường mà còn là một nghệ sĩ tài hoa, với sự thông thạo về "binh pháp của thần sông thần đá". Ông nắm vững mọi quy luật của dòng nước, biết rõ luồng sống luồng chết để điều khiển con thuyền một cách thuần thục, vượt qua mọi thử thách do thiên nhiên đặt ra. Nguyễn Tuân gọi đó là "tay lái ra hoa", một hình ảnh đầy chất thơ và cảm xúc.
Nguyễn Tuân là một nhà văn tài hoa, không chỉ giỏi về ngôn ngữ mà còn am hiểu sâu sắc các nghệ thuật khác như hội họa, điêu khắc, âm nhạc, điện ảnh. Trong "Người lái đò sông Đà", ông đã kết hợp tài tình các kỹ thuật điện ảnh để mô tả cảnh tượng kinh hoàng của dòng nước xoáy. Tác giả tưởng tượng một nhà quay phim dũng cảm ngồi vào thuyền thúng, quay từ đáy hút nước để ghi lại cảnh tượng dòng nước xoay cuồng, dựng nên một khung cảnh rùng rợn và kỳ vĩ.
Không dừng lại ở đó, Nguyễn Tuân còn vận dụng kiến thức về quân sự và võ thuật trong tác phẩm, với những chiến thuật đánh giáp lá cà, đánh du kích, những cú đá, đòn tỉa, cú thúc gối... Tất cả những chi tiết này làm tăng thêm tính hiện thực và sống động cho câu chuyện, đồng thời khẳng định vốn kiến thức phong phú, lịch lãm của ông.
Nhờ những yếu tố đó, "Người lái đò sông Đà" không chỉ là một tác phẩm văn học xuất sắc mà còn là một kho tư liệu quý báu, giúp người đọc hiểu thêm về lịch sử, địa lý sông Đà, về thiên nhiên và con người vùng Tây Bắc, và cả những nét văn hóa, nghệ thuật đặc sắc của dân tộc. Nguyễn Tuân, với phong cách độc đáo và tài năng xuất chúng, đã để lại cho nền văn học Việt Nam một tác phẩm bất hủ, khiến người đọc không chỉ say mê mà còn chiêm nghiệm về vẻ đẹp kỳ vĩ của thiên nhiên và sức mạnh bất khuất của con người.
2. Phong cách nghệ thuật đặc sắc của Nguyễn Tuân qua tùy bút Người lái đò Sông Đà - Mẫu số 2
Nguyễn Tuân là một cây bút tài hoa, nổi danh với phong cách "thông kim bác cổ," am hiểu sâu rộng về cả văn hóa lẫn lịch sử. Những trang viết của ông không chỉ lôi cuốn bởi nghệ thuật ngôn từ mà còn chứa đựng kho tàng kiến thức đa dạng: từ văn hóa, hội họa, điêu khắc, điện ảnh cho đến quân sự, võ thuật và khoa học. Trong tùy bút Người lái đò sông Đà, Nguyễn Tuân đã tái hiện sống động hình ảnh dòng sông Đà với vẻ đẹp hoang sơ, dữ dội nhưng cũng đầy chất thơ. Tác phẩm này không chỉ là một áng văn nghệ thuật, mà còn mang đến những thông tin bổ ích về địa lý, lịch sử, tài nguyên thiên nhiên, đặc biệt là những con thác hiểm nguy và thơ mộng, khiến người đọc không chỉ cảm nhận mà còn như được hòa mình vào dòng sông kỳ vĩ ấy.
Những trang viết miêu tả trận thủy chiến giữa ông lái đò và thác nước sông Đà mang tính tạo hình cao, tựa như những cảnh quay cận cảnh trong một bộ phim điện ảnh. Bằng ngôn từ quân sự phong phú kết hợp khéo léo với các từ cổ, Nguyễn Tuân đã vẽ nên một cuộc chiến trường kỳ giữa con người và thiên nhiên từ ngàn xưa đến nay. Phong cách của ông thể hiện rõ rệt ở cách nhìn nhận và miêu tả thiên nhiên, khi ông luôn tìm đến những điều độc đáo, phi thường, khiến người đọc không khỏi choáng ngợp. Đó chính là lý do ông chọn sông Đà làm đề tài, bởi vẻ đẹp hoang dã, dữ dội nhưng cũng đầy thơ mộng của nó đã thực sự cuốn hút ngòi bút Nguyễn Tuân.
Từng câu văn của ông như hòa quyện với con sông, không chỉ miêu tả mà còn dường như "đánh thức" dòng sông ấy. Sông Đà dưới ngòi bút Nguyễn Tuân hiện lên không chỉ là một cảnh vật thiên nhiên vô tri vô giác mà là một sinh thể sống động, có tính cách, tâm trạng, khi thì "hung bạo," khi lại "trữ tình." Những đoạn văn miêu tả cảnh hung hiểm của sông Đà với những vách đá cao ngút trời, những dòng nước xoáy sâu thẳm như muốn nuốt chửng mọi thứ trên đường đi, đã khắc họa thành công hình ảnh một dòng sông đầy hiểm nguy, đáng sợ nhưng cũng đầy lôi cuốn.
Nguyễn Tuân đã thành công trong việc khắc họa hình ảnh ông lái đò như một nghệ sĩ tài hoa, nắm vững mọi quy luật khắc nghiệt của dòng nước, tinh thông nghề nghiệp và biến mỗi chuyến vượt thác thành một cuộc trình diễn nghệ thuật. Ông lái đò không chỉ đơn thuần là người chèo thuyền, mà dưới ngòi bút của Nguyễn Tuân, ông trở thành một "tay lái ra hoa," với kỹ thuật điêu luyện đến mức tinh vi, thậm chí một chút sai sót cũng có thể phải trả giá bằng cả mạng sống. Hình ảnh người lái đò giữa dòng sông dữ dội, đối đầu với những cạm bẫy, vòng vây của đá và nước, đã được Nguyễn Tuân miêu tả đầy sống động như một bản anh hùng ca hào hùng của con người trong cuộc chiến với thiên nhiên.
Ngòi bút của Nguyễn Tuân không chỉ sắc sảo ở nội dung mà còn ở ngôn từ. Ông được ví như một nghệ sĩ xiếc của ngôn ngữ, khi ông miêu tả mọi chi tiết với cảm xúc mãnh liệt, giàu hình tượng và đậm chất nghệ thuật. Đọc văn Nguyễn Tuân, người ta như lạc vào một thế giới muôn màu, nơi từng âm thanh của thác nước, từng cơn gió trên dòng sông đều được ông khắc họa với sự tài tình và uyên bác. Âm thanh của thác sông Đà dưới ngòi bút ông lúc thì như lời than vãn, lúc lại như tiếng rống của ngàn con trâu mộng, tạo nên một bức tranh âm thanh phong phú và đa dạng.
Những câu văn của Nguyễn Tuân không chỉ đơn thuần là miêu tả mà còn là một cuộc đối thoại nghệ thuật giữa người và thiên nhiên. Ông không chỉ vẽ nên hình ảnh con sông Đà hung tợn mà còn khiến người đọc cảm nhận được sự vĩ đại, uy nghi và trữ tình của dòng sông này. Nguyễn Tuân đã thành công khi biến dòng sông Đà thành một nhân vật sống động, với cá tính, tâm trạng và linh hồn riêng. Đó chính là tài năng và sự độc đáo của Nguyễn Tuân – người đã biến ngôn từ thành nghệ thuật, làm sống dậy những gì tưởng như vô tri vô giác, để lại dấu ấn sâu đậm trong lòng người đọc.
Phong cách Nguyễn Tuân qua Người lái đò sông Đà không chỉ là sự kết hợp giữa cảm xúc và trí tuệ, mà còn là sự thăng hoa của nghệ thuật ngôn từ. Ông đã khắc họa hình ảnh một dòng sông đầy thách thức, nhưng cũng là nơi con người chứng tỏ tài nghệ và bản lĩnh vượt qua những khó khăn khắc nghiệt nhất của thiên nhiên
3. Phong cách nghệ thuật đặc sắc của Nguyễn Tuân qua tùy bút Người lái đò Sông Đà - Mẫu số 3
Khi nhắc đến Nguyễn Tuân, người ta không thể không nghĩ đến "chủ nghĩa xê dịch" – một phong cách sáng tác đặc trưng của ông. Chính niềm đam mê di chuyển đã thôi thúc ông viết về những khía cạnh liên quan đến sự xê dịch như những con đường xa thăm thẳm, sông nước bao la, xe cộ, tàu thuyền, và cả những con người mang trong mình khát vọng tự do, giang hồ, du hành. Từ những người lái xe, lái đò đến những kẻ lang thang với tâm hồn phiêu bạt, tất cả đều được Nguyễn Tuân khắc họa với sự tinh tế, chân thực và đầy màu sắc. Ông không chỉ yêu thích cái "xê dịch" về mặt không gian, mà còn muốn thông qua đó làm phong phú trải nghiệm giác quan, như chính ông từng nói: đó là "thay thực đơn cho giác quan". Vì thế, ông có xu hướng miêu tả những cảnh vật hoặc dữ dội, mãnh liệt, hoặc đẹp đẽ đến tuyệt mỹ. Những trang văn xuất sắc nhất của ông thường là những đoạn tả về thiên nhiên hoang dã với đèo cao, vực thẳm, những cơn gió ào ào thổi hay những trận bão lớn, thác nước cuồn cuộn dâng trào. Qua đó, người đọc cảm nhận được tình yêu thiên nhiên sâu sắc cùng khả năng khám phá tinh tế vẻ đẹp của đất nước, cây cỏ mà Nguyễn Tuân đã dày công mô tả.
Trong đó, sông Đà là một biểu tượng tiêu biểu cho cả hai tính cách đối lập mà Nguyễn Tuân miêu tả: vừa hung bạo vừa trữ tình. Ở những đoạn có thác dữ, nơi dòng sông bị ép chặt bởi những vách núi cao sừng sững, hoặc khi dòng nước cuồn cuộn lao mình vào những hố sâu chết chóc, sông Đà hiện lên với gương mặt "kẻ thù số một" của con người, mang dáng dấp hung hiểm, xảo quyệt và đầy mưu mô. Tuy nhiên, khi dòng nước xuôi chèo êm ả, sông Đà lại biến thành một cảnh vật thơ mộng với dòng nước xanh mướt, uốn lượn như "áng tóc trữ tình", gợi lên trong lòng người một nỗi nhớ nhung da diết như nhớ về một người bạn cũ, một "cố nhân". Dưới ngòi bút tài hoa của Nguyễn Tuân, thiên nhiên không còn đơn thuần là khung cảnh vô tri vô giác mà đã trở thành một thực thể sống động, vừa khắc nghiệt, vừa dịu dàng.
Người lái đò sông Đà cũng được Nguyễn Tuân khắc họa với sự tài hoa, bản lĩnh trong cuộc chiến sinh tử với thác dữ. Những tình huống đầy kịch tính, dữ dội được ông miêu tả với ngôn từ phong phú, giàu hình tượng. Tiếng thác lúc thì "oán trách", khi thì "van xin", lúc lại "khiêu khích" và "rống lên như tiếng một ngàn con trâu mộng đang lồng lộn". Người lái đò, dù bị thương, vẫn kiên cường chống chọi, "cưỡi lên thác", "nắm chặt bờm sóng" mà lao mình vượt qua những hiểm nguy. Tất cả những hình ảnh này tạo nên bức tranh sống động về cuộc vật lộn không ngừng nghỉ giữa con người và thiên nhiên, một cuộc đấu tranh đầy trí dũng và quả cảm.
Bên cạnh đó, một nét đặc trưng khác trong phong cách của Nguyễn Tuân là cách ông nhìn sự vật và con người qua lăng kính mỹ thuật và tài hoa. Sông Đà trong mắt ông không chỉ là dòng nước mà còn là một tác phẩm nghệ thuật tuyệt vời của tạo hóa, với những khung cảnh thiên nhiên lung linh, như "dòng tóc trữ tình" vắt ngang qua trời mây Tây Bắc. Dòng nước của sông Đà thay đổi theo mùa, khi thì xanh ngọc bích trong mùa xuân, khi lại "lừ lừ chín đỏ" vào mùa thu, tạo nên bức tranh màu sắc tuyệt đẹp, như thơ như mộng.
Người lái đò, dưới ngòi bút của Nguyễn Tuân, không chỉ là một người chèo đò bình thường mà còn là một nghệ sĩ tài hoa, am hiểu tường tận về quy luật của dòng sông, nắm chắc "binh pháp của thần sông, thần đá", đối mặt với những con thác nguy hiểm mà vẫn đầy chủ động và tự tin.
Nguyễn Tuân, với tài năng văn chương vượt trội, không chỉ sử dụng ngôn từ để miêu tả mà còn kết hợp với nhiều loại hình nghệ thuật khác như hội họa, điêu khắc, âm nhạc, điện ảnh, tạo nên một bức tranh sống động và chi tiết. Tác phẩm "Người lái đò sông Đà" không chỉ là một bài ký đơn thuần mà còn là sự tổng hòa của nhiều loại hình nghệ thuật, là đỉnh cao của sự sáng tạo và sự tinh tế trong cảm nhận của nhà văn.
Trong tác phẩm này, Nguyễn Tuân đã sử dụng nhiều thủ pháp mới mẻ, từ kỹ thuật quân sự với những cửa sinh cửa tử, chiến thuật "đánh khuýp vu hồi" đến những đòn tỉa, đá trái trong võ thuật, tất cả đều được vận dụng một cách uyển chuyển, tài tình. Nhờ sự am hiểu sâu rộng và vốn tri thức phong phú, Nguyễn Tuân đã mang đến cho người đọc một tác phẩm không chỉ có giá trị văn học mà còn cung cấp nhiều thông tin hữu ích về địa lý, lịch sử, văn hóa của vùng đất sông Đà.
Phong cách viết của Nguyễn Tuân luôn độc đáo, phong phú, và qua từng tác phẩm, ông lại thể hiện những khía cạnh mới mẻ trong cách cảm nhận và mô tả sự vật, con người. Với "Người lái đò sông Đà", ông đã phô bày rõ nét sự sắc bén của giác quan nghệ sĩ và khả năng sử dụng ngôn ngữ giàu hình ảnh, tạo nên một tác phẩm vừa có giá trị thẩm mỹ cao, vừa cung cấp những tri thức văn hóa phong phú, để lại ấn tượng sâu sắc trong lòng người đọc.
>> Tham khảo: Phân tích Người lái đò sông Đà chọn lọc hay nhất
