1. Khái niệm

“Phòng ngừa tội phạm là hoạt động của cơ quan nhà nước, tổ chức xã hội của toàn thể cộng đồng và công dân nhằm nhanh chóng và sớm phát hiện, ngăn chặn, khắc phục nguyên nhân và điều kiện của tình hình làm giảm tội phạm”.. Hiện nay thì việc phòng ngừa tội phạm được thực hiện thông qua các chương trình như quốc gia phòng, chống tội phạm hay là chương trình tái hòa nhập cộng đồng ,... cũng là những biện pháp mang lại hiệu quả cao trong việc phòng ngừa tội phạm hiện nay.

“Community reintegration” - tái hòa nhập cộng đồng là thuật ngữ đã xuất hiện trong luật thi hành án hình sự 2010 tuy nhiên lại không được quy định một cách cụ thể cho đến luật thi hành án hình sự 2019 ra đời tái hòa nhập cộng đồng được nêu rõ tại điều 45 đây là cơ sở mở đầu hàng loạt các quy định khác đặc biệt là nghị định 49/2020/NĐ-CP .Tuy nhiên cho đến nay vẫn chưa có một văn bản pháp luật nào đưa ra một khái niệm thuật ngữ cụ thể nào về “tái hòa nhập cộng đồng” . Theo các nhà nghiên cứu luật hình sự hay những người trong giới luật học thì tái hòa nhập cộng đồng như là quá trình khôi phục lại địa vị pháp lý của mỗi cá nhân sau khi chấp hành xong án phạt tù, là quá trình hồi sinh về mặt xã hội của cá nhân, tái hòa nhập chia làm 2 giai đoạn :

Giai đoạn 1: Chuẩn bị tái hòa nhập xã hội cho người chưa thành niên vi phạm pháp luật trước khi được trả tự do, tức là trong thời gian các em đang ở trường giáo dưỡng, cơ sở giam giữ

Giai đoạn 2: Tái hòa nhập xã hội cho người chưa thành niên vi phạm pháp luật tại cộng đồng, tức là sau khi các em trở về

1.1. Các chủ thể tham gia vào chương trình tái hòa nhập cộng đồng đối với đối tượng chưa thành niên

Cá nhân người phạm tội là những đối tượng chưa thành niêṇ( dưới 18 tuổi) thực hiện các hành vi vi phạm pháp luật sau đó bị bắt giam giữ tại trại giáo dưỡng, trại giam và trại tạm giam. Đây là chủ thể chính, chủ thể trực tiếp tham gia vào chương trình tái hòa nhập cộng đồng
Gia đình: có thể nói gia đình có vai trò vô cùng quan trọng để các đối tượng chưa thành niên tái hòa nhập cộng đồng. Việc nhận được sự quan tâm giáo dục, an ủi động viên từ phía gia đình khiến cho các đối tượng này cảm nhận được tình thương từ phía gia đình từ đó có thái độ sống tốt hơn. Bởi lẽ có rất nhiều đối tượng phạm tội chưa thành niên đều xuất phát nguyên nhân từ phía gia đình chưa quan tâm đầy đủ đến các em, bỏ mặc các em… Ví dụ ngay địa phương em có một cậu bé còn khá nhỏ tuổi, mới có 17 tuổi thôi nhưng đã phạm tội cố ý gây thương tích, sau khi chấp hành xong án phạt tù quay trở về nhà thì bị gia đình xa lánh, dẫn đến cậu lại tiếp tục có những hành vi bạo lực và tái phạm.
Cơ quan chức năng: cơ quan chức năng như cơ sở trại giáo dưỡng, trại giam, cơ quan tư vấn pháp lý, tâm lý có vai trò quan trọng trong việc giáo dục lại kiến thức pháp luật, định hướng lại tương lai cho các em, phần nào đó giúp các em có tâm lý thoải mái, bớt lo sợ khi tái hòa nhập cộng đồng. Đặc biệt là trẻ em thì việc tư vấn hỗ trợ tâm lý cho các em là vô cùng cần thiết.
Cộng đồng: đó là môi trường sống xung quanh, trường học, nơi làm việc.. khi những nơi đây có tâm lý cởi mở đón nhận các em, không còn thái độ miệt thị thì các em có thể có một môi trường tốt để phát triển bản thân bên cạnh đó ngoài ra còn có các chủ thể khác như tổ chức tạo việc làm, hỗ trợ việc làm cũng góp phần trong quá trình giúp đỡ các em hòa nhập cộng đồng một cách nhanh chóng, các chủ thể này tạo những công ăn việc làm ổn định khiến cuộc sống các em thay đổi, tự chủ được kinh tế thì khả năng tái phạm sẽ giảm.

Để thực hiện chương trình tái hòa nhập tốt thì cần có sự phân công phối hợp giữa các nhóm chủ thể trên, để giám sát, giúp đỡ người phạm tội chưa thành niên tái hòa nhập cộng đồng một các tốt và có hiệu quả cao. Nếu không có sự điều hòa phối hợp của các chủ thể với nhau thì rất khó để thực hiện tốt chương trình tái hòa nhập.

1.2. Các học thuyết có liên quan đến phòng ngừa tội phạm qua chương trình tái hòa nhập cộng đồng.

Có lẽ học thuyết liên quan đến phòng ngừa tội phạm qua chương trình tái hòa nhập cộng đồng đó là các thuyết xã hội. Vậy các thuyết này ảnh hưởng như thế nào đến chương trình tái hòa nhập cộng đồng.

Thuyết học lại từ xã hội: ( Edwin Sutherland, Robert Burgess) Thuyết học lại từ xã hội cho rằng tất cả các hành vi được học nhiều từ xã hội và tội phạm - hình thức của hành vi xảy ra cũng là do học lại từ xã hội. Như vậy khi một cá nhân sau khi phạm tội đã bị bắt và chấp hành xong án phạt nhưng sau đó tái hòa nhập cộng đồng không tốt thì dẫn đến sau đó có rất nhiều trường hợp tái hòa nhập cộng đồng khác cũng sẽ thực hiện lại hành vi phạm tội, không chỉ vậy còn có cả những cá nhân khác cũng sẽ học lại những hành vi phạm tội đó.
Thuyết bắt chước: (Gabriel Tarde) khi một người chưa thành niên phạm tội sau đó lại tiếp tục tái phạm thì những đứa trẻ xung quanh môi trường đó sẽ bắt chước các hành vi phạm tội của người kia , và khả năng cao chúng lại tiếp tục tái phạm nhiều lần sau đó.

1.3. Ý nghĩa của phòng chống tội phạm qua chương trình tái hòa nhập cộng đồng

Việc phát triển các chương trình tái hòa nhập cộng đồng trên địa bàn cả nước có vai trò vô cùng quan trọng góp phần giúp hạn chế tội phạm, tái tội phạm, các cá nhân sau khi chấp hành xong án phạt có thể có một cuộc sống hoàn lương tốt hơn, không có đi theo con đường tội lỗi trước đây.

Nhờ việc thực hiện chương trình tái hòa nhập cộng đồng mà tỉ lệ phạm tội tái phạm ở nước ta có xu hướng giảm, các đối tượng sau khi ra tù tập trung phát triển kinh tế, làm ăn, sống một cuộc đời hoàn toàn khác so với trước đây.

Phòng chống tội phạm luôn là vấn đề cấp thiết và quan trọng nó góp phần đẩy lùi tỉ lệ phạm tội, phát triển kinh tế xã hội của một đất nước, một đất nước có tỉ lệ tội phạm thấp thì ở đó con người mới có được cuộc sống hạnh phúc, phát triển kinh tế, xã hội lành mạnh, ngược lại ở đâu có tỉ lệ tội phạm cao thì con người ở đó có cuộc sống khổ cực, người dân sống trong lo sợ, không tập trung để phát triển kinh tế được.

Chương trình tái hòa nhập cộng đồng có thể khẳng định là một trong những chương trình vô cùng ý nghĩa và nhân văn, nó mở đường cho những cá nhân đã từng bị “cách ly” khỏi xã hội quay lại hòa nhập, và giúp các cá nhân khôi phục lại quyền công dân đã mất của bản thân họ. Từ đó đảm bảo những quyền lợi cơ bản của họ trong phát triển kinh tế, con người, được hưởng đầy đủ những quyền và lợi ích của một công dân .Tất cả những chương trình hành động để giúp cá nhân hòa nhập tốt với cộng đồng đều giúp giảm thiểu đi tỉ lệ phạm tội và tái tội phạm trên cả nước. có lẽ đây là ý nghĩa quan trọng bởi phòng còn hơn chống tội phạm. còn ý nghĩa nhân văn đó là giúp cá nhân lấy lại cân bằng cuộc sống, không bị xa lánh, giúp đỡ cá nhân phát triển kinh tế, lấy lại tư cách công dân.

2. Pháp luật về chương trình tái hòa nhập

Nghị định 80/2011/NĐ-CP của chính phủ quy định về các biện pháp bảo đảm tái hòa nhập cộng đồng đối với người chấp hành xong án phạt tù
Ngày 17/4/2020, Chính phủ ban hành Nghị định số 49/2020/Nđ-CP quy định chi tiết thi hành Luật Thi hành án hình sự về tái hòa nhập cộng đồng.
Tại địa bàn các tỉnh cũng ban hành những văn bản pháp luật để phục vụ cho chương trình tái hòa nhập :Tại địa bàn tỉnh Lạng sơn: tại địa bàn tỉnh Lạng sơn đã đưa ra quyết định 1201/QĐ-UBND ban hành đề án đảm bảo tái hòa nhập cộng đồng với người chấp hành xong án phạt tù trên địa bàn tỉnh Lạng Sơn giai đoạn 2021-2025

3. Thực tiễn phòng ngừa tội phạm qua chương trình tái hòa nhập cộng đồng dối với đối tượng chưa thành niên

Các công tác phòng ngừa tội phạm qua chương trình tái hòa nhập cộng đồng trên địa bàn cả nước đã có nhiều thành quả tích cực, thông qua thực hiện tái hòa nhập cộng đồng cho trẻ chưa thành niên thì tỉ lệ tội phạm tái phạm ở các địa bàn có xu hướng giảm, công tác phòng ngừa tội phạm được chú trọng và mang lại hiệu quả cao.

Các đối tượng chưa thành niên được ưu tiên phát triển đào tạo nghề, nâng cao tay nghề để tạo điều kiện thuận lợi cho tái hòa nhập cộng đồng. để khi họ chấp hành xong hình phạt có thể có công ăn việc làm ổn định từ đó giảm đi tỉ lệ tái tội phạm, đây góp phần to lớn trong phòng ngừa tội phạm.

Giai đoạn chuẩn bị tái hòa nhập cộng đồng các đối tượng chưa thành niên được tư vấn tâm lý kĩ càng, phổ biến quy định của pháp luật.. để khi thực hiện tái hòa nhập các đối tượng này có một tâm lý vững vàng … không vì những tiêu cực từ xã hội mà kích động dẫn đến hành vi phạm tội lần nữa.

Cụ thể tại địa bàn tỉnh Bắc Giang như sau :Theo thống kê, năm 2015 - 2016, trên địa bàn huyện có 04 bị can là người chưa thành niên phạm tội chiếm 1,3 % trong tổng số 318 bị can mới khởi tố; năm 2017 - 2018 là 08 bị can chiếm 2,7% trong tổng số 292 bị can mới khởi tố, tăng 1,4% so với cả năm 2015 - 2016. Về tội danh, qua các năm, loại tội danh chủ yếu là: Cố ý gây thương tích; Cướp giật tài sản, Trộm cắp tài sản, Lừa đảo chiếm đoạt tài sản, đánh bạc, ma túy..có thể thấy số lượng tội phạm chưa thành niên đăng tăng theo từng năm, đồng nghĩa với các chương trình tái hòa nhập cộng đồng cho đối tượng chưa thành niên càng phải được coi trọng.

Khi thực hiện chương trình tái hòa nhập cho đối tượng này có lẽ là khó nhất bởi lẽ, ở độ tuổi đang còn nhỏ, còn thiếu nhiều nhận thức… dẫn đến tâm lí dễ kích động, nên việc thực hiện các chương trình tái hòa nhập đòi hỏi sự phối hợp giữa các cơ quan chức năng,gia đình, xã hội… thì mới mang lại hiệu quả tốt. Hiện nay khi thực hiện tái hòa nhập cộng đồng cho các đối tượng chưa thành niên cần có sự phối hợp giữa các cơ quan tổ chức với nhau , mới mang lại hiệu quả tốt nhất, góp phần quan trọng trong phòng ngừa tội phạm.