Trong thời đại mà nông nghiệp công nghệ cao trở thành hướng đi chủ đạo, giống cây trồng đã vượt lên khỏi phạm vi thuần túy là sản phẩm của tự nhiên để trở thành tài sản trí tuệ có giá trị đặc biệt. Công tác chọn tạo giống đòi hỏi thời gian, nguồn lực, tri thức và sự đầu tư nghiêm túc, vì vậy việc bảo hộ thành quả này bằng cơ chế pháp lý là nhu cầu tất yếu. Quy định về đối tượng của quyền đối với giống cây trồng được ban hành nhằm xác định rõ những loại giống nào đủ điều kiện được bảo hộ, từ đó xây dựng nền tảng pháp lý minh bạch, thúc đẩy hoạt động nghiên cứu – phát triển, đồng thời bảo vệ quyền lợi của các nhà chọn tạo và tổ chức sở hữu. Những quy định này không chỉ hỗ trợ nâng cao năng suất, chất lượng sản phẩm nông nghiệp mà còn góp phần tạo động lực đổi mới, gia tăng sức cạnh tranh và hướng tới một ngành nông nghiệp bền vững dựa trên tri thức.
1. Quyền đối với giống cây trồng là gì?
Theo khoản 5 điều 4 Luật sở hữu trí tuệ 2005, sửa đổi năm 2009, 2019 và 2022 (LSHTT) thì Quyền đối với giống cây trồng là một quyền sở hữu trí tuệ đặc thù, thuộc về tổ chức hoặc cá nhân đối với các giống cây trồng mới mà họ đã trực tiếp chọn tạo, phát hiện hoặc phát triển, hoặc quyền này được chuyển giao hợp pháp từ chủ sở hữu khác. Quyền này không chỉ bao gồm việc sở hữu về mặt pháp lý mà còn mở rộng đến khả năng kiểm soát toàn bộ các hoạt động liên quan đến giống cây trồng đó, bao gồm nhân giống, sản xuất, kinh doanh, nhập khẩu, xuất khẩu và sử dụng giống trong các mục đích nông nghiệp, nghiên cứu hoặc thương mại.
Về bản chất, quyền đối với giống cây trồng là sự bảo vệ pháp lý dành cho thành quả lao động, sáng tạo và nghiên cứu khoa học của tổ chức hoặc cá nhân trong việc tạo ra những giống cây trồng có đặc tính vượt trội về năng suất, chất lượng, khả năng kháng bệnh, thích nghi với môi trường hoặc các yếu tố khác. Quyền này đóng vai trò quan trọng trong việc khuyến khích đổi mới sáng tạo trong lĩnh vực nông nghiệp, vì nó đảm bảo rằng những nỗ lực nghiên cứu và đầu tư phát triển giống cây trồng mới sẽ được công nhận, bảo vệ và có giá trị kinh tế.
Ngoài ra, quyền đối với giống cây trồng còn góp phần quan trọng vào sự phát triển bền vững của ngành nông nghiệp, vì nó thúc đẩy việc đa dạng hóa và cải thiện chất lượng giống cây trồng, bảo tồn tài nguyên gen, đồng thời tạo cơ sở pháp lý để các nhà nghiên cứu và doanh nghiệp đầu tư hiệu quả vào công nghệ sinh học nông nghiệp. Thêm vào đó, việc bảo vệ quyền này cũng góp phần thiết lập sự công bằng trong mối quan hệ giữa các chủ thể sáng tạo và thị trường, ngăn ngừa hành vi sao chép hoặc sử dụng trái phép giống cây trồng mà không có sự đồng ý của chủ sở hữu, từ đó duy trì trật tự pháp lý trong lĩnh vực sở hữu trí tuệ về nông nghiệp.
2. Đối tượng được bảo hộ quyền đối với giống cây trồng
Theo khoản 1 Điều 157 LSHTT quy định những tổ chức và cá nhân được bảo hộ quyền đối với giống cây trồng là những chủ thể có sự đóng góp trực tiếp hoặc gián tiếp vào quá trình tạo ra giống cây trồng mới. Đó có thể là những tổ chức, cá nhân tự mình chọn tạo giống cây trồng mới thông qua hoạt động nghiên cứu, lai tạo hoặc cải tiến di truyền. Bên cạnh đó, những chủ thể phát hiện và phát triển một giống cây trồng sẵn có trong tự nhiên nhưng chưa được biết đến, sau đó tiếp tục hoàn thiện để giống cây trồng đó đạt tiêu chuẩn bảo hộ, cũng được thừa nhận là chủ thể của quyền.
Ngoài những đối tượng trực tiếp tạo ra giống cây trồng, quy định còn bảo vệ quyền cho những tổ chức, cá nhân đầu tư vào công tác chọn tạo hoặc phát hiện và phát triển giống cây trồng. Điều này phản ánh nguyên tắc công nhận vai trò của nhà đầu tư trong việc thúc đẩy hoạt động nghiên cứu giống cây trồng mới, bảo đảm sự công bằng giữa người sáng tạo và người bỏ vốn.
Nnhững tổ chức hoặc cá nhân được chuyển giao quyền đối với giống cây trồng cũng được pháp luật bảo hộ tương tự như chủ thể sáng tạo ban đầu. Việc chuyển giao quyền này có thể được thực hiện thông qua hợp đồng hoặc các giao dịch hợp pháp khác, đảm bảo quyền lợi của người nhận chuyển giao trong việc khai thác và sử dụng giống cây trồng theo quy định.
Theo khoản 2 điều 157 Luật sở hữu trí tuệ 2005, sửa đổi bởi Khoản 63 Điều 1 Luật Sở hữu trí tuệ sửa đổi 2022, phạm vi các chủ thể có thể được bảo hộ quyền đối với giống cây trồng, bao gồm cả chủ thể trong nước và chủ thể nước ngoài, miễn là họ đáp ứng điều kiện theo khoản 1 và thuộc một trong các nhóm sau đây:
- Các tổ chức và cá nhân Việt Nam đương nhiên nằm trong phạm vi được bảo hộ khi họ có hoạt động chọn tạo, phát hiện, phát triển giống cây trồng hoặc đầu tư và được chuyển giao quyền. Đây là nhóm chủ thể chính trong nước tham gia tạo ra, khai thác và phát triển các giống cây trồng mới.
- Tổ chức và cá nhân nước ngoài khi họ là công dân hoặc pháp nhân thuộc quốc gia thành viên của Hiệp hội quốc tế về bảo hộ giống cây trồng mới (UPOV), hoặc thuộc quốc gia đã ký kết với Việt Nam thỏa thuận về bảo hộ giống cây trồng. Sự mở rộng này đảm bảo nguyên tắc tương thích với các tiêu chuẩn quốc tế về bảo hộ quyền đối với giống cây trồng và tạo điều kiện thuận lợi cho các hoạt động hợp tác, chuyển giao giống cây trồng.
- Cá nhân nước ngoài thường trú tại Việt Nam hoặc có cơ sở sản xuất – kinh doanh giống cây trồng tại Việt Nam, cũng như các tổ chức nước ngoài có cơ sở sản xuất, kinh doanh giống cây trồng trên lãnh thổ Việt Nam. Việc mở rộng cho nhóm chủ thể này dựa trên nguyên tắc họ có sự hiện diện thực tế tại Việt Nam, gắn với hoạt động sản xuất hoặc kinh doanh giống cây trồng, nên cần được pháp luật bảo hộ để thúc đẩy đầu tư và phát triển giống mới.
- Tổ chức và cá nhân thường trú hoặc có cơ sở sản xuất – kinh doanh giống cây trồng tại bất kỳ quốc gia thành viên UPOV cũng thuộc diện được bảo hộ. Điều này đảm bảo tính công nhận lẫn nhau giữa các quốc gia thành viên, đồng thời khuyến khích trao đổi giống cây trồng trên phạm vi quốc tế.
Như vậy, quy định này thể hiện chính sách pháp lý mở và hội nhập của Việt Nam, cho phép bảo hộ quyền đối với giống cây trồng không chỉ cho các chủ thể trong nước mà còn cho các chủ thể nước ngoài có liên quan, phù hợp với các cam kết quốc tế trong lĩnh vực sở hữu trí tuệ.
3. Điều kiện chung đối với giống cây trồng được bảo hộ
Theo điều 158 Luật sở hữu trí tuệ 2005, sửa đổi bởi Khoản 64 Điều 1 Luật Sở hữu trí tuệ sửa đổi 2022 thì một giống cây trồng chỉ được công nhận và cấp bằng bảo hộ khi đáp ứng đầy đủ các điều kiện chung mà pháp luật quy định cụ thể như sau:
- Giống cây trồng đó phải là kết quả của quá trình chọn tạo hoặc phát hiện và phát triển một cách hợp pháp. Điều này có nghĩa là giống phải có nguồn gốc rõ ràng, thể hiện sự đóng góp sáng tạo hoặc công sức đầu tư của chủ thể nộp đơn, chứ không thể là giống có sẵn trong tự nhiên được khai thác ngẫu nhiên.
- Giống cây trồng phải đáp ứng các tiêu chí cơ bản về tính mới, khác biệt, đồng nhất, và ổn định. Tính mới yêu cầu giống chưa được khai thác thương mại quá thời hạn pháp luật cho phép; tính khác biệt đòi hỏi giống phải có ít nhất một đặc tính rõ ràng để phân biệt với bất kỳ giống nào đã được biết đến rộng rãi; tính đồng nhất thể hiện ở sự nhất quán của các đặc tính chủ yếu của giống khi được nhân giống; còn tính ổn định được chứng minh khi các đặc tính đó vẫn giữ nguyên qua nhiều thế hệ hoặc qua các chu kỳ nhân giống.
- Giống cây trồng phải có tên phù hợp theo quy định pháp luật – tức tên phải dễ nhận biết, dễ phân biệt với giống khác, không gây nhầm lẫn và tuân thủ các quy tắc đặt tên chuyên ngành.
Như vậy, chỉ khi hội đủ các yếu tố nêu trên, giống cây trồng mới được xem là đủ điều kiện nhận bảo hộ, đảm bảo quyền và lợi ích chính đáng cho tổ chức, cá nhân đã sáng tạo hoặc phát triển giống đó.
Kết luận
Tóm lại, quy định về đối tượng của quyền đối với giống cây trồng giữ vai trò trọng tâm trong hệ thống pháp luật bảo hộ giống cây trồng, góp phần tạo ra cơ chế rõ ràng để xác định đâu là giống có thể được bảo hộ và đâu là đối tượng bị loại trừ. Điều này không chỉ giúp chủ thể quyền bảo vệ được thành quả lao động và đầu tư của mình, mà còn tạo dựng môi trường khuyến khích nghiên cứu, chọn tạo giống mới – yếu tố có ý nghĩa quyết định trong bối cảnh nông nghiệp đang hướng đến sự bền vững, chất lượng và hiệu quả. Khi các quy định được thực thi một cách nghiêm túc và minh bạch, quyền đối với giống cây trồng không chỉ là công cụ pháp lý bảo vệ quyền lợi của người sáng tạo mà còn là động lực thúc đẩy sự phát triển mạnh mẽ của ngành nông nghiệp, đóng góp thiết thực cho an ninh lương thực và nâng cao giá trị nông sản quốc gia.
Trên đây là tư vấn của chúng tôi. Nếu còn vướng mắc, chưa rõ hoặc cần hỗ trợ pháp lý khác bạn vui lòng liên hệ bộ phận tư vấn pháp luật trực tuyến qua tổng đài điện thoại gọi ngay số: 1900 6162 để được giải đáp.
