Quy định về thẩm quyền và hình thức tổ chức Hội nghị tiếp xúc cử tri vận động bầu cử 2026

Cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và đại biểu Hội đồng nhân dân (HĐND) các cấp nhiệm kỳ 2026-2031 diễn ra vào ngày Chủ nhật, 15 tháng 3 năm 2026, là một sự kiện chính trị trọng đại, đánh dấu bước chuyển mình quan trọng của hệ thống chính trị Việt Nam ngay sau Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng. Trong bối cảnh đất nước đã trải qua 40 năm đổi mới với những thành tựu lịch sử, việc tổ chức bầu cử không chỉ là quyền và nghĩa vụ công dân mà còn là phương thức tối cao để nhân dân thực hiện quyền lực nhà nước, tham gia thiết lập bộ máy chính quyền từ trung ương đến địa phương. Một trong những giai đoạn then chốt, quyết định trực tiếp đến chất lượng nhân sự và tính dân chủ của cuộc bầu cử chính là công tác vận động bầu cử, mà trọng tâm là các hội nghị tiếp xúc cử tri. Bài viết này của Luật Minh Khuê phân tích toàn diện các quy định về thẩm quyền, trình tự thủ tục và các hình thức tổ chức hội nghị tiếp xúc cử tri, dựa trên nền tảng Luật Bầu cử đại biểu Quốc hội và đại biểu HĐND năm 2015 cùng những điểm mới sửa đổi, bổ sung theo Luật số 83/2025/QH15 vừa được thông qua tại kỳ họp thứ 9, Quốc hội khóa XV.

1. Hội nghị tiếp xúc cử tri vận động bầu cử: Bản chất pháp lý và vai trò dân chủ

Vận động bầu cử được định nghĩa là hoạt động gặp gỡ, tiếp xúc cử tri hoặc thông qua phương tiện thông tin đại chúng của người ứng cử để trình bày với cử tri về dự kiến chương trình hành động của mình nhằm vận động cử tri bầu cho mình. Trong đó, hội nghị tiếp xúc cử tri là hình thức vận động trực tiếp nhất, tạo ra không gian tương tác giữa người đại diện tương lai và cộng đồng cử tri tại đơn vị bầu cử.

Định nghĩa dựa trên khung pháp lý hiện hành

Theo quy định tại Chương VI của Luật Bầu cử (đã được sửa đổi, bổ sung năm 2025), hội nghị tiếp xúc cử tri là diễn đàn chính thức do cơ quan có thẩm quyền chủ trì tổ chức. Đây là nơi người ứng cử thực hiện quyền trình bày chương trình hành động, trả lời các vấn đề quan tâm của cử tri và khẳng định năng lực, phẩm chất đạo đức của mình. Khác với việc vận động qua báo chí vốn mang tính chất truyền tải thông tin một chiều, hội nghị tiếp xúc cử tri mang bản chất của một cuộc đối thoại dân chủ, công khai và minh bạch.

Vai trò của hội nghị trong việc đảm bảo tính dân chủ

Hội nghị tiếp xúc cử tri đóng vai trò là "máy lọc" và "cầu nối" quan trọng trong quy trình bầu cử năm 2026. Thứ nhất, nó bảo đảm quyền được thông tin của cử tri. Thông qua việc nghe trực tiếp chương trình hành động, cử tri có cơ sở thực tế để so sánh, đánh giá và lựa chọn những cá nhân thực sự có tâm, có tầm. Thứ hai, hội nghị bảo đảm tính bình đẳng giữa những người ứng cử. Mọi ứng viên, dù là cán bộ đương nhiệm hay người lần đầu ứng cử, đều được dành thời gian và điều kiện tiếp xúc cử tri ngang nhau dưới sự điều phối của Mặt trận Tổ quốc.

Bảng dưới đây tóm tắt các giá trị cốt lõi mà hội nghị tiếp xúc cử tri mang lại cho hệ thống chính trị:

2. Thẩm quyền và trách nhiệm tổ chức hội nghị tiếp xúc cử tri năm 2026

Xác định đúng thẩm quyền tổ chức là yếu tố tiên quyết để đảm bảo tính hợp pháp của các hoạt động vận động bầu cử. Theo Luật Bầu cử và các hướng dẫn mới nhất từ Hội đồng Bầu cử quốc gia, trách nhiệm này được phân định rõ ràng giữa hệ thống Mặt trận Tổ quốc và sự phối hợp của chính quyền các cấp.

Thẩm quyền của Ban Thường trực Ủy ban MTTQ Việt Nam các cấp

Ban Thường trực Ủy ban Mặt trận Tổ quốc (MTTQ) Việt Nam được giao vai trò chủ trì và điều hành công tác tổ chức hội nghị tiếp xúc cử tri. Đây là cơ quan trung gian, đại diện cho khối đại đoàn kết toàn dân, đảm bảo hội nghị diễn ra khách quan, không thiên vị cho bất kỳ cá nhân hay tổ chức nào.

Sự phân cấp thẩm quyền được quy định cụ thể như sau:

• Cấp Trung ương và Cấp Tỉnh: Ban Thường trực Ủy ban MTTQ Việt Nam cấp tỉnh chịu trách nhiệm chủ trì tổ chức các hội nghị tiếp xúc cử tri cho những người ứng cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và người ứng cử đại biểu HĐND cấp tỉnh.
• Cấp Huyện: Tại những nơi còn duy trì đơn vị hành chính cấp huyện theo mô hình cũ, Ban Thường trực Ủy ban MTTQ cấp huyện chủ trì tổ chức cho người ứng cử đại biểu HĐND cấp huyện.
• Cấp Xã: Ban Thường trực Ủy ban MTTQ cấp xã phối hợp với UBND cùng cấp tại đơn vị bầu cử để tổ chức các cuộc tiếp xúc cho người ứng cử đại biểu HĐND cấp xã.

Điểm mới trong kỳ bầu cử 2026 là việc thực hiện sắp xếp đơn vị hành chính và tinh gọn bộ máy, dẫn đến sự điều chỉnh trong thẩm quyền quyết định khu vực bỏ phiếu và tổ chức phụ trách bầu cử theo mô hình chính quyền địa phương hai cấp ở một số nơi. Sự thay đổi này nhằm rút ngắn quy trình, tăng cường quyền hạn cho cấp xã trong việc báo cáo trực tiếp lên cấp tỉnh, giảm bớt các khâu trung gian không cần thiết.

Trách nhiệm phối hợp của UBND và các cơ quan liên quan

Dù MTTQ chủ trì về mặt nội dung và điều hành, nhưng Ủy ban Nhân dân (UBND) các cấp đóng vai trò không thể thiếu về mặt hậu cần và thực thi.

• Hỗ trợ hạ tầng: UBND có trách nhiệm bố trí địa điểm (nhà văn hóa, hội trường cơ quan), đảm bảo các điều kiện về kỹ thuật như âm thanh, ánh sáng và an ninh trật tự cho hội nghị.
• Cung cấp dữ liệu: Một nhiệm vụ quan trọng của UBND thành phố và địa phương là cung cấp thông tin chi tiết về tình hình kinh tế - xã hội, các chỉ tiêu phát triển của địa phương cho người ứng cử. Đây là "nguyên liệu" cốt lõi để người ứng cử xây dựng chương trình hành động bám sát thực tiễn.
• Hệ thống thông tin đại chúng: Các cơ quan báo chí, đài phát thanh địa phương dưới sự quản lý của chính quyền phải thực hiện đăng tải lịch trình tiếp xúc và các nội dung vận động bầu cử theo đúng quy định pháp luật.

3. Các hình thức tổ chức hội nghị vận động bầu cử hợp pháp

Trong kỳ bầu cử 2026, các hình thức tổ chức hội nghị đã được đa dạng hóa để phù hợp với sự phát triển của công nghệ thông tin và yêu cầu thực tiễn của từng địa phương.

Hình thức hội nghị tập trung tại địa phương nơi ứng cử

Đây là hình thức truyền thống và cơ bản nhất, được tổ chức tại các đơn vị bầu cử. Người ứng cử sẽ trực tiếp đứng trước cử tri tại nơi mình được giới thiệu ứng cử để trình bày và đối thoại. Tại các địa bàn rộng như Hà Nội hay Nghệ An, việc tổ chức hội nghị tập trung đòi hỏi sự sắp xếp khoa học để đảm bảo cử tri ở các thôn, bản, tổ dân phố xa nhất cũng có đại diện tham dự.

Tiếp xúc cử tri tại nơi làm việc hoặc nơi cư trú

Hình thức này mang tính chất hẹp hơn nhưng lại sâu sắc hơn về mặt đánh giá con người.

• Hội nghị tại nơi cư trú: Được tổ chức để lấy ý kiến của nhân dân nơi người ứng cử sinh sống thường xuyên. Tại các đô thị lớn, nếu người ứng cử sống trong các khu chung cư chưa có tổ dân phố, hội nghị sẽ được tổ chức ngay tại nhà chung cư đó.
• Hội nghị tại nơi làm việc: Giúp đồng nghiệp, cơ quan đánh giá về năng lực chuyên môn và đạo đức công vụ của người ứng cử.

Cả hai hình thức này thường diễn ra trong giai đoạn hiệp thương để sàng lọc ứng viên trước khi bước vào giai đoạn vận động bầu cử chính thức tại đơn vị bầu cử.

Sự kết hợp linh hoạt giữa trực tiếp và trực tuyến

Một dấu ấn đặc biệt của cuộc bầu cử năm 2026 là việc ứng dụng mạnh mẽ công nghệ số. Các địa phương như Hà Nội đã được Trung ương cho phép kết hợp linh hoạt giữa hình thức trực tiếp và trực tuyến.

• Cơ chế hoạt động: Hội nghị được tổ chức tại một điểm cầu chính và kết nối trực tuyến đến các xã, phường, thị trấn trong đơn vị bầu cử.
• Ưu điểm: Mở rộng không gian tiếp xúc, tăng khả năng tham gia của cử tri lên gấp nhiều lần so với hình thức hội trường truyền thống. Điều này đặc biệt phù hợp với các ứng cử viên đại biểu Quốc hội, những người có địa bàn bầu cử quy mô lớn liên huyện, liên xã.

Sự khác biệt giữa vận động qua hội nghị và qua phương tiện thông tin đại chúng

4. Trình tự, thủ tục tổ chức hội nghị tiếp xúc cử tri năm 2026

Quy trình tổ chức một hội nghị cử tri năm 2026 được chuẩn hóa qua 4 bước nghiêm ngặt để đảm bảo sự thống nhất và tránh sai sót pháp lý.

Bước 1: Lập kế hoạch và thông báo thời gian, địa điểm

Ban Thường trực Ủy ban MTTQ cấp tổ chức hội nghị xây dựng kế hoạch chi tiết ngay sau khi danh sách chính thức người ứng cử được công bố. Kế hoạch phải xác định rõ:

• Số lượng cuộc tiếp xúc cử tri (đảm bảo mức tối thiểu theo Hướng dẫn 05 của Trung ương MTTQ).
• Phối hợp với UBND để chốt lịch trình cụ thể, tránh trùng lặp giữa các đơn vị bầu cử.
• Thông báo công khai trên các phương tiện truyền thanh, truyền hình địa phương và niêm yết tại các địa điểm công cộng để cử tri biết và tham gia.

Bước 2: Thành phần tham dự và số lượng cử tri tối thiểu

Thành phần hội nghị bao gồm: đại diện các cơ quan, tổ chức, đơn vị; những người ứng cử; và đông đảo cử tri địa phương. Về định mức số lượng cuộc tiếp xúc cử tri tối thiểu cho mỗi ứng viên trong kỳ bầu cử 2026:

• Ứng cử viên đại biểu Quốc hội: Tối thiểu 12 cuộc.
• Ứng cử viên HĐND cấp tỉnh: Tối thiểu 07 cuộc.
• Ứng cử viên HĐND cấp xã: Tối thiểu 05 cuộc.

Việc ấn định số lượng tối thiểu này nhằm khắc phục tình trạng "vận động hình thức", đảm bảo mỗi ứng cử viên đều có đủ thời gian để thâm nhập thực tế và lắng nghe nhân dân.

Bước 3: Nội dung chương trình hành động của ứng cử viên

Đây là phần "linh hồn" của hội nghị. Chương trình hội nghị bao gồm các tiểu mục:

• Tuyên bố lý do, giới thiệu đại biểu và đọc tiểu sử tóm tắt của người ứng cử.
• Từng người ứng cử trình bày chương trình hành động. Chương trình hành động cần ngắn gọn, rõ ràng, tập trung vào những giải pháp cụ thể cho đời sống nhân dân, tránh dùng ngôn từ quá học thuật hay sáo rỗng.
• Cử tri nêu ý kiến, thắc mắc hoặc gửi gắm kỳ vọng.
• Người ứng cử trao đổi, giải trình và tiếp thu các ý kiến của cử tri.

Bước 4: Ghi biên bản và tổng hợp ý kiến cử tri

Thư ký hội nghị có trách nhiệm ghi chép trung thực toàn bộ diễn biến, đặc biệt là các ý kiến phản biện của cử tri và cam kết của người ứng cử. Biên bản hội nghị là tài liệu pháp lý quan trọng được gửi về Ban Thường trực Ủy ban MTTQ cấp trên và Ủy ban Bầu cử cùng cấp để tổng hợp, theo dõi. Các ý kiến, kiến nghị của cử tri về những vấn đề bức xúc tại địa phương cũng sẽ được chuyển đến các cơ quan có thẩm quyền giải quyết theo đúng chức năng.

5. Những hành vi bị nghiêm cấm trong vận động bầu cử tại hội nghị

Để đảm bảo cuộc bầu cử diễn ra trong sạch, công bằng, pháp luật quy định nghiêm ngặt các ranh giới không được phép bước qua trong quá trình vận động bầu cử.

Lợi dụng vận động bầu cử để trục lợi hoặc xuyên tạc

Pháp luật nghiêm cấm:

• Lợi dụng vận động bầu cử để tuyên truyền trái với Hiến pháp và pháp luật, làm tổn hại đến an ninh quốc gia, trật tự an toàn xã hội.
• Sử dụng diễn đàn hội nghị để xúc phạm danh dự, nhân phẩm hoặc uy tín của cá nhân, tổ chức khác, đặc biệt là các ứng cử viên cùng đơn vị bầu cử.
• Vận động tài trợ, quyên góp tiền của cho bản thân hoặc tổ chức mình thông qua các hoạt động tiếp xúc cử tri.

Sử dụng lợi ích vật chất để lôi kéo cử tri

Đây là hành vi bị cấm tuyệt đối nhằm ngăn chặn tình trạng "mua phiếu". Người ứng cử không được:

• Tặng quà, tiền, tài sản hoặc cam kết các lợi ích vật chất trực tiếp cho cử tri để đổi lấy phiếu bầu.
• Hứa hẹn các ưu tiên đặc thù không thuộc thẩm quyền của đại biểu hoặc trái quy định pháp luật.

Sai phạm trong sử dụng ngân sách và chức vụ

Kỳ bầu cử 2026 đặt trọng tâm vào việc phòng chống tham nhũng trong bầu cử:

• Nghiêm cấm lạm dụng chức vụ, quyền hạn để sử dụng các phương tiện công, phương tiện thông tin đại chúng sai mục đích trong vận động.
• Hội đồng bầu cử, Ủy ban bầu cử và các tổ chức phụ trách bầu cử không được phép vận động cho bất kỳ ứng cử viên nào để đảm bảo sự bình đẳng tuyệt đối.
• Việc sử dụng ngân sách nhà nước trong tổ chức hội nghị phải đúng định mức, công khai và minh bạch; nghiêm cấm việc dùng tiền ngân sách để thực hiện các hoạt động mang tính cá nhân cho ứng cử viên.

Các hành vi vi phạm tùy theo mức độ sẽ bị xử lý kỷ luật, xử phạt hành chính hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự theo Điều 161 Bộ luật Hình sự về tội làm sai lệch kết quả bầu cử.

Kỳ bầu cử ngày 15/3/2026 sẽ thành công tốt đẹp nếu chúng ta thực hiện nghiêm túc các quy định của Luật Bầu cử, phát huy tối đa quyền làm chủ của nhân dân thông qua các diễn đàn tiếp xúc cử tri văn minh, dân chủ và đúng pháp luật. Mọi sự chuẩn bị chu đáo từ hôm nay chính là tiền đề cho một bộ máy nhà nước chuyên nghiệp, đủ tầm dẫn dắt tiến trình hoàn thiện thể chế trong giai đoạn mới của đất nước.