1. Thế nào là sáng chế, kiểu dáng công nghiệp, thiết kế bố trí?

1.1. Sáng chế

Khoản 12 Điều 4 Luật Sở hữu trí tuệ 2005 định rõ về khái niệm sáng chế như sau:

Sáng chế là một giải pháp kỹ thuật được thể hiện dưới dạng sản phẩm hoặc quy trình, nhằm giải quyết một vấn đề cụ thể thông qua việc áp dụng các quy luật tự nhiên.

Điều này đồng nghĩa với việc để được bảo hộ sáng chế, đối tượng phải là một sản phẩm hoặc quy trình mới. Do đó, một công dụng mới hoặc cách thức sử dụng mới của một sản phẩm đã được biết đến sẽ không đủ điều kiện để được bảo hộ dưới danh nghĩa sáng chế.

Một yêu cầu quan trọng đối với sáng chế là giải pháp kỹ thuật đó phải giải quyết một vấn đề kỹ thuật cụ thể bằng cách áp dụng các quy luật tự nhiên. Các quy luật tự nhiên được hiểu là các quy tắc khoa học về tự nhiên đã được khám phá thông qua quá trình thực nghiệm. Những ý tưởng hoặc ý đồ chỉ nêu vấn đề mà không cung cấp cách giải quyết cụ thể sẽ không được coi là vấn đề kỹ thuật và không thể được xem như là một sáng chế.

Ngoài ra, những giải pháp không sử dụng các quy luật tự nhiên mà dựa trên quy luật kinh tế, quy luật kinh doanh và các quy luật khác, cũng không được coi là đối tượng được bảo hộ dưới danh nghĩa sáng chế.

1.2. Kiểu dáng công nghiệp

Dựa trên quy định tại điểm b khoản 1 Điều 1 của Luật số 07/2022/QH15 sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Sở hữu trí tuệ, có hiệu lực từ ngày 01 tháng 01 năm 2023, quy định tại khoản 13 của Luật Sở hữu trí tuệ 2005 về khái niệm kiểu dáng công nghiệp đã được sửa đổi, bổ sung như sau:

Kiểu dáng công nghiệp là hình dáng bên ngoài của sản phẩm hoặc bộ phận để lắp ráp thành sản phẩm phức hợp. Nó được thể hiện thông qua hình khối, đường nét, màu sắc hoặc sự kết hợp của các yếu tố này và có thể nhìn thấy được trong quá trình sử dụng sản phẩm hoặc sản phẩm phức hợp.

Điều này cho thấy, Luật Sở hữu trí tuệ 2022 đã sửa đổi khái niệm "kiểu dáng công nghiệp" bằng cách bổ sung các cụm từ sau:

(i) hoặc bộ phận để lắp ráp thành sản phẩm phức hợp;

(ii) có thể nhìn thấy được trong quá trình sử dụng sản phẩm hoặc sản phẩm phức hợp.

Sự bổ sung này chỉ nhằm làm rõ hơn về khái niệm kiểu dáng công nghiệp trong Luật Sở hữu trí tuệ, mà không có sự thay đổi về bản chất quy định về kiểu dáng công nghiệp trước đây.

1.3. Thiết kế bố trí mạch tích hợp bán dẫn

Mạch tích hợp bán dẫn là sản phẩm có dạng thành phẩm hoặc bán thành phẩm, trong đó các phần tử được gắn kết với ít nhất một phần tử tích cực và một số hoặc tất cả các mối liên kết được gắn liền bên trong hoặc trên tấm vật liệu bán dẫn để thực hiện chức năng điện tử. Mạch tích hợp tương đương với IC, chip và mạch vi điện tử. Việc bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ không áp dụng cho mạch tích hợp mà áp dụng cho thiết kế bố trí.

Khoản 15 Điều 4 Luật Sở hữu trí tuệ 2005 quy định về thiết kế bố trí mạch tích hợp bán dẫn như sau:

Thiết kế bố trí mạch tích hợp bán dẫn (được gọi sau đây là thiết kế bố trí) là cấu trúc không gian của các phần tử mạch và cách chúng được kết nối trong mạch tích hợp bán dẫn.

Thiết kế bố trí được bảo hộ dưới dạng vật chất bất kỳ, bao gồm: mặt nạ in lito ảnh (photolithographic mask), hình vẽ hoặc ảnh chụp thiết kế, dữ liệu bố trí và có thể là sản phẩm mạch tích hợp. Các vấn đề liên quan đến bảo hộ thiết kế bố trí được làm rõ trong Hiệp ước IPIC.

2. Quyền tạm thời đối với sáng chế, kiểu dáng công nghiệp, thiết kế bố trí được hiểu là gì?

Quyền tạm thời đối với sáng chế, kiểu dáng công nghiệp, và thiết kế bố trí là quyền của người nộp đơn đăng ký bảo hộ cho các đối tượng này, bắt đầu từ ngày nộp đơn đăng ký tại cơ quan nhà nước có thẩm quyền hoặc từ ngày công bố công khai, cho đến ngày cấp bằng độc quyền cho các đối tượng đó. Theo đó, người nộp đơn có quyền thông báo yêu cầu cho các chủ thể khác sử dụng đối tượng này mà họ đã đăng ký đơn vào mục đích thương mại, và nếu không chấm dứt việc sử dụng, phải trả một khoản phí nhất định.

Sáng chế, kiểu dáng công nghiệp, và thiết kế bố trí là ba đối tượng sở hữu công nghiệp có tính mới và sáng tạo trong lĩnh vực kỹ thuật và sử dụng thương mại. Để được bảo hộ, chủ thể sáng tạo hoặc đầu tư phải nộp đơn đăng ký đến cơ quan nhà nước có thẩm quyền, và hồ sơ đăng ký phải chi tiết và rõ ràng về bản chất của sáng chế, kiểu dáng công nghiệp, và thiết kế bố trí. Sau khi hồ sơ được chấp nhận là hợp lệ bởi cơ quan có thẩm quyền, thông tin về đối tượng đăng ký sẽ được công bố công khai trên Công báo Sở hữu công nghiệp, nhằm tránh việc nghiên cứu trùng lặp và tạo cơ sở cho bất kỳ bên thứ ba nào có quyền phản hồi đối với cơ quan quản lý sở hữu công nghiệp về việc cấp hoặc không cấp bằng bảo hộ cho đối tượng đó. Điều này có thể dẫn đến khả năng các chủ thể khác sử dụng sáng chế, kiểu dáng công nghiệp, và thiết kế bố trí dựa trên thông tin được công bố công khai mà không cần xin phép hoặc trả tiền cho chủ sở hữu chưa được cấp bằng bảo hộ, và gây ảnh hưởng trực tiếp đến quyền độc quyền sử dụng và khai thác sáng chế, kiểu dáng công nghiệp, và thiết kế bố trí mà pháp luật đã công nhận cho chủ sở hữu. Do đó, Điều 131 của Luật Sở hữu trí tuệ 2005 đã thừa nhận quyền tạm thời của người nộp đơn đăng ký sáng chế, kiểu dáng công nghiệp, và thiết kế bố trí. Quyền tạm thời phát sinh sau khi đơn đăng ký sáng chế, kiểu dáng công nghiệp, và thiết kế bố trí được công bố trên Công báo Sở hữu công nghiệp.

3. Quy định về quyền tạm thời đối với sáng chế, kiểu dáng công nghiệp, thiết kế bố trí

3.1. Quy định về quyền tạm thời đối với sáng chế, kiểu dáng công nghiệp

Quy định tại Khoản 1, Điều 131 của Luật Sở hữu trí tuệ 2005 về quyền tạm thời đối với sáng chế, kiểu dáng công nghiệp được viết như sau:

Trong trường hợp người nộp đơn đăng ký sáng chế hoặc kiểu dáng công nghiệp biết rằng sáng chế hoặc kiểu dáng công nghiệp đang được người khác sử dụng với mục đích thương mại và người đó không có quyền sử dụng trước, người nộp đơn có quyền thông báo bằng văn bản cho người sử dụng về việc mình đã nộp đơn đăng ký. Trong thông báo, người nộp đơn sẽ chỉ rõ ngày nộp đơn và ngày công bố đơn trên Công báo Sở hữu công nghiệp, và yêu cầu người đó chấm dứt việc sử dụng hoặc tiếp tục sử dụng.

Do đó, khi người nộp đơn đăng ký sáng chế hoặc kiểu dáng công nghiệp biết rằng sáng chế hoặc kiểu dáng công nghiệp đang được sử dụng với mục đích thương mại và chủ thể sử dụng không có quyền sử dụng, người nộp đơn có quyền thông báo bằng văn bản cho người sử dụng về việc mình đã nộp đơn đăng ký và yêu cầu họ chấm dứt việc sử dụng. Trong trường hợp đã được thông báo bằng văn bản nhưng người được thông báo vẫn tiếp tục sử dụng sáng chế hoặc kiểu dáng công nghiệp, sau khi Bằng độc quyền sáng chế hoặc Bằng độc quyền kiểu dáng công nghiệp được cấp, chủ sở hữu sáng chế hoặc kiểu dáng công nghiệp có quyền yêu cầu người đã sử dụng sáng chế hoặc kiểu dáng công nghiệp phải trả một khoản tiền đền bù tương đương với giá chuyển giao quyền sử dụng sáng chế hoặc kiểu dáng công nghiệp trong phạm vi và thời hạn sử dụng tương ứng.

3.2. Quy định về quyền tạm thời đối với thiết kế bố trí

Khoản 2, Điều 131 của Luật Sở hữu trí tuệ 2005 quy định như sau:

Trong trường hợp thiết kế bố trí mạch tích hợp bán dẫn đã được người có quyền đăng ký hoặc người được người đó cho phép khai thác thương mại trước ngày cấp Giấy chứng nhận đăng ký, nếu người có quyền đăng ký biết rằng thiết kế bố trí đó đang được người khác sử dụng với mục đích thương mại, người có quyền đăng ký có quyền thông báo bằng văn bản về quyền đăng ký của mình đối với thiết kế bố trí đó cho người sử dụng. Thông báo này sẽ yêu cầu người sử dụng chấm dứt việc sử dụng thiết kế bố trí hoặc tiếp tục sử dụng.

Do đó, trong trường hợp đã được thông báo bằng văn bản nhưng người được thông báo vẫn tiếp tục sử dụng thiết kế bố trí, sau khi Giấy chứng nhận đăng ký thiết kế bố trí mạch tích hợp bán dẫn được cấp, chủ sở hữu có quyền yêu cầu người đã sử dụng thiết kế bố trí phải trả một khoản tiền đền bù tương đương với giá chuyển giao quyền sử dụng thiết kế bố trí trong phạm vi và thời hạn sử dụng tương ứng.

Bài viết liên quan: Kiểu dáng công nghiệp là gì ? Điều kiện bảo hộ kiểu dáng công nghiệp

Quý khách hàng vui lòng liên hệ với Luật Minh Khuê qua số hotline: 1900.6162 hoặc qua email: lienhe@luatminhkhue.vn nếu như có bất kỳ thắc mắc nào về mặt pháp lý. Xin trân trọng cảm ơn!