1. Hiểu thế nào là người tị nạn?

Điều 1 của Công ước năm 1951 về Vị thế của Người Tị nạn cung cấp một định nghĩa toàn diện về người tị nạn. Theo hiệp ước quốc tế này, người tị nạn được định nghĩa là bất kỳ người nào, do nỗi sợ hãi chịu đựng sự đối xử không công bằng vì lí do chủng tộc, tôn giáo, quốc tịch, là thành viên của một nhóm xã hội cụ thể hoặc quan điểm chính trị, phải rời khỏi quốc gia của họ và không thể hoặc do nỗi sợ hãi đó mà không muốn tận dụng sự bảo vệ của quốc gia đó; hoặc người không có quốc tịch và đang ở ngoài quốc gia cư trú trước đó do những sự kiện tương tự, không thể hoặc do nỗi sợ hãi đó mà không muốn trở về đó.

Định nghĩa phức tạp này mô tả các hoàn cảnh phức tạp có thể khiến một người phải tìm kiếm sự ẩn náu, nhấn mạnh sự quan trọng của việc bảo vệ những người phải đối mặt với sự hành hạ dựa trên nhiều lý do khác nhau. Công ước nhằm mục đích cung cấp một hiểu biết rõ ràng và toàn diện về người tị nạn, xây dựng nền tảng cho sự hợp tác quốc tế trong giải quyết những thách thức mà những người lưu vong trên toàn thế giới đang phải đối mặt.

Người tị nạn, theo định nghĩa, là những người đã đối mặt với quyết định khó khăn phải rời bỏ quê hương của mình, không chỉ vì nỗi sợ hãi mà còn vì nguy cơ bị ngược đãi hoặc thậm chí là nguy cơ bị giết hại. Những nguyên nhân này có thể bao gồm đặc điểm chủng tộc, tôn giáo, quốc tịch, tình trạng thành viên trong một nhóm xã hội cụ thể, hoặc vị trí quan điểm chính trị của họ.

Quan trọng là nhận ra rằng người tị nạn không chỉ là những cá nhân bị đẩy vào tình trạng khẩn cấp, mà còn là những người có quyền được bảo vệ quốc tế. Điều này không chỉ đồng nghĩa với việc họ có quyền được ở lại trong quốc gia mà họ xin tị nạn, mà còn bao gồm quyền được tham gia vào các hoạt động làm việc, quyền đi học, và quyền được hưởng các dịch vụ xã hội cơ bản. Bằng cách này, cộng đồng quốc tế đang nỗ lực tạo ra một môi trường an toàn và hỗ trợ cho những người tị nạn, tạo điều kiện cho họ để tái định cư và tái lập cuộc sống của mình.

 

2. Quyền tiếp cận với toà án theo Công ước về vị thế của người tị nạn 1951

Tại Điều 16 Công ước về vị thế của người tị nạn, 1951 thì quyền tiếp cận tòa án của người tị nạn được thiết lập một cách rõ ràng và công bằng nhằm đảm bảo sự bảo vệ tốt nhất cho họ trong nền pháp luật quốc tế. Cụ thể:

- Người tị nạn được đặc quyền tự do tiếp cận các toà án tư pháp trên lãnh thổ của tất cả các quốc gia thành viên của Công ước. Điều này không chỉ cung cấp cho họ một cơ hội để bảo vệ quyền lợi cá nhân mà còn là một biện pháp đối với sự công bằng và minh bạch trong quá trình xử lý pháp lý.

- Trong mọi vấn đề liên quan đến việc tiếp cận toà án, người tị nạn phải được đối xử ngang bằng với công dân của quốc gia mà họ đang cư trú. Điều này bao gồm cả quyền lợi đối với sự hỗ trợ pháp lý, đảm bảo rằng không có sự phân biệt đối xử dựa trên tình trạng di trú.

- Trong trường hợp người tị nạn đang cư trú ở một quốc gia không phải là quốc gia của họ, họ phải nhận được sự đối xử giống như những người có quốc tịch của quốc gia mà họ đang cư trú. Điều này áp dụng đặc biệt đối với những vấn đề được đề cập trong khoản 2 của quy định này, đảm bảo tính bình đẳng và công bằng trong mọi khía cạnh của quá trình pháp lý.

 

3. Tầm quan trọng của UNHCR trực thuộc Liên hợp quốc 

Cao ủy Liên hợp quốc về Người tị nạn (UNHCR), hay United Nations High Commissioner for Refugees, không chỉ là một tổ chức quốc tế mà còn là biểu tượng của cam kết và hỗ trợ toàn cầu đối với những người đang phải đối mặt với tình trạng tị nạn. Với tên gọi tiếng Anh quen thuộc, UNHCR đóng vai trò quan trọng trong việc đảm bảo quyền lợi và bảo vệ cho những người tị nạn, đồng thời chịu trách nhiệm trực tiếp đối với việc thông báo và báo cáo tình hình của mình đến Hội đồng Kinh tế và Xã hội Liên hợp quốc (ECOSOC) cũng như Đại Hội đồng Liên hợp quốc.

Hội đồng Chấp hành của UNHCR, với sự đại diện đa dạng từ 64 quốc gia thành viên, không chỉ là cơ quan quyết định mà còn là bản chất đa phương của tổ chức này. Qua sự đoàn kết và sáng tạo của Hội đồng, UNHCR có thể hiệu quả hỗ trợ và đáp ứng đối với những thách thức phức tạp liên quan đến tị nạn trên khắp thế giới. Trụ sở chính của UNHCR tọa lạc tại thành phố Geneva, Thụy Sĩ, một địa điểm tượng trưng cho sự toàn cầu và tích cực hợp tác quốc tế. Ngoài ra, việc có văn phòng liên lạc tại Việt Nam đặc biệt quan trọng, cho thấy sự cam kết cụ thể của UNHCR đối với những thách thức đặc biệt trong khu vực và mong muốn tạo ra những giải pháp cụ thể và linh hoạt để hỗ trợ cộng đồng tị nạn. UNHCR không chỉ là một tổ chức, mà là một nguồn động viên và hy sinh cho sự công bằng và nhân quyền trên toàn cầu.

Cao ủy của Liên hợp quốc về Người tị nạn, được thành lập vào ngày 14-12-1950, là một biểu tượng của lòng nhân đạo và nghĩa vụ xã hội, được hình thành với mục tiêu chính là bảo vệ và chăm sóc những người tị nạn theo đúng quy định của Công ước về vị thế của người tị nạn năm 1951. Qua các năm, UNHCR không chỉ là một tổ chức mà còn là nguồn động viên, là nguồn sáng tạo đặc biệt trong việc đưa ra những giải pháp lâu dài và toàn diện để đối mặt với những thách thức phức tạp của tình trạng tị nạn.

Chức năng cơ bản của UNHCR không chỉ là việc mở rộng sự bảo vệ quốc tế cho những người tị nạn mà còn là sự cam kết đặc biệt đối với những cá nhân đang phải đối mặt với đe dọa ngược đãi do sắc tộc, tôn giáo, dân tộc, và nhiều yếu tố khác khi họ bị buộc phải sống xa quê hương. Từ việc bảo vệ cơ bản cho đến việc đề xuất những giải pháp lâu dài, UNHCR đang tích cực nỗ lực giải quyết triệt để và tận gốc những vấn đề phức tạp liên quan đến tị nạn, hướng tới một tương lai mà nhân quyền và công bằng là những giá trị được thực sự chắp cánh.

UNHCR hoạt động với mục tiêu không chỉ đảm bảo rằng những người tị nạn có một nơi an toàn để tìm sự nương náu, mà còn hỗ trợ việc thừa nhận tư cách pháp nhân thuận lợi trong nơi họ đã chọn để tị nạn. Trong hành trình này, UNHCR không chỉ là một tổ chức bảo vệ, mà còn là một đối tác tích cực tham gia vào các đối thoại và đàm phán với các chính phủ, đặc biệt là trong những tình huống như người tị nạn ở khu vực Châu Mỹ Latinh và Đông Dương.

UNHCR không chỉ giới hạn ở việc tạo điều kiện an sinh cho những người tị nạn, mà còn rộng lớn hơn bằng cách đồng hành và đàm phán với các chính phủ liên quan. Trong trường hợp những người di cư châu Mỹ Latinh hay khu vực Đông Dương, UNHCR tích cực thúc đẩy các cuộc đàm phán với chính quyền nhằm khuyến khích việc tái định cư, giúp những người này trở về quê hương một cách an toàn và lâu dài.

Hơn nữa, UNHCR không chỉ giữ vai trò bảo vệ mà còn hỗ trợ những đối tượng liên quan, những người không thể tự đáp ứng được các nhu cầu tối thiểu của mình khi không có nguồn hỗ trợ khác. Bằng cách này, tổ chức không chỉ tập trung vào việc cung cấp nơi trú ẩn mà còn tạo ra một môi trường hỗ trợ toàn diện, chắp cánh cho sự tái thiết và phục hồi cuộc sống của những người tị nạn.

UNHCR cam kết đem đến sự hỗ trợ toàn diện và đa dạng, bao gồm những chương trình và hoạt động sau đây:

- Không chỉ đơn giản là cung cấp cứu trợ khẩn cấp mà còn thiết lập các chương trình bảo vệ và duy trì nhằm đáp ứng những nhu cầu cơ bản một cách đều đặn. Mục tiêu là tạo ra một môi trường ổn định và an toàn để những người tị nạn có thể phục hồi cuộc sống của họ.

- Hỗ trợ những người tị nạn tự nguyện quay trở lại quê nhà, tạo điều kiện cho họ để tái thiết và hoàn nhập vào cộng đồng quê hương. Chương trình này không chỉ mang lại sự tự chủ mà còn thúc đẩy sự đoàn kết và phát triển bền vững.

- Bằng cách tập trung vào việc hỗ trợ định cư tại quê nhà, đang nỗ lực nâng cao sự tự chủ và khả năng hoà nhập của những người tị nạn vào cộng đồng quê hương. Chương trình này không chỉ là cơ hội để tái thiết cuộc sống mà còn là sự khích lệ cho sự đổi mới và sự đồng lòng trong cộng đồng.

- Với những người tị nạn không thể trở về quê nhà hoặc gặp khó khăn trong việc bảo vệ tại quê hương, cung cấp các chương trình tái định cư tại các nước thứ ba. Mục tiêu là tạo điều kiện cho họ để bắt đầu lại cuộc sống, đồng thời đảm bảo an ninh và phát triển bền vững trong môi trường mới.

Ngoài ra, có thể tham khảo: Cao uỷ Liên hợp quốc về Người tị nạn (UNHCR) là gì. Còn khúc mắc, liên hệ 1900.6162 hoặc gửi email tới: lienhe@luatminhkhue.vn để được hỗ trợ. Xin cảm ơn.