Sa thải người lao động trái pháp luật có thể bị xử lý hình sự không?

1. Các trường hợp người sử dụng lao động được sa thải người lao động?

Căn cứ pháp lý: Điều 125 Bộ luật Lao động 2019 có quy định về các trường hợp áp dụng hình thức kỷ luật sa thải. Theo đó thì các trường hợp được áp dụng hình thức xử lý kỷ luật sa thải được quy định như sau:

- Người lao động có hành vi trộm cắp, tham ô, đánh bạc, cố ý gây thương tích, sử dụng ma túy tại nơi làm việc. Hành vi trộm cắp, tham ô, đánh bạc, cố ý gây thương tích, và sử dụng ma túy là những hành vi không đúng đắn và vi phạm pháp luật trong môi trường làm việc. Người lao động nên tuân thủ quy tắc và luật lệ của nơi làm việc. 

- Có thể áp dụng hình thức kỷ luật sa thải đối với những người lao động có hành vi tiết lộ bí mật kinh doanh, bí mật công nghệ, xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ của người sử dụng lao động, có hành vi gây thiệt hại nghiêm trọng hoặc đe dọa gây thiệt hại đặc biệt nghiêm trọng về tài sản, lợi ích của người sử dụng lao động hoặc quấy rối tình dục tại nơi làm việc được quy định trong nội quy lao động. 

- Những người lao động mà bị xử lý kỷ luật kéo dài thời hạn nâng lương hoặc cách chức mà tái phạm trong thời gian chưa xóa kỷ luật. Tái phạm là trường hợp người lao động lặp lại hành vi vi phạm đã bị xử lý kỷ luật mà chưa được xóa kỷ luật theo quy định tại Điều 126 của Bộ luật lao động 2019. 

- Có thể thực hiện đối sa thải đối với người lao động tự ý bỏ việc 05 ngày cộng dồn trong thời hạn 30 ngày hoặc 20 ngày cộng dồn trong thời hạn 365 ngày tính từ ngày đầu tiên tự ý bỏ việc mà không có lý do chính đáng.

Trường hợp được coi là có lý do chính đáng bao gồm thiên tai, hỏa hoạn, bản thân, thân nhân bị ốm có xác nhận của cơ sở khám bệnh, chữa bệnh có thẩm quyền và trường hợp khác được quy định trong nội quy lao động.

2. Trình tự, thủ tục xử lý kỷ luật sa thải người lao động

Căn cứ theo quy định tại điều 70 của Nghị định 145/2020/NĐ-CP có quy định về trình tự, thủ tục thực hiện xử lý kỷ luật sa thải như sau:

Khi phát hiện người lao động có hành vi vi phạm kỷ luật lao động tại thời điểm xảy ra hành vi vi phạm, người sử dụng lao động tiến hành lập biên bản vi phạm và thông báo đến tổ chức đại diện người lao động tại cơ sở mà người lao động là thành viên, người đại diện theo pháp luật của người lao động chưa đủ 15 tuổi. Trường hợp người sử dụng lao động phát hiện hành vi vi phạm kỷ luật lao động sau thời điểm hành vi vi phạm đã xảy ra thì thực hiện thu thập chứng cứ chứng minh lỗi của người lao động.

Trong thời hiệu xử lý kỷ luật lao động quy định tại khoản 1, khoản 2 Điều 123 của Bộ luật Lao động, người sử dụng lao động tiến hành họp xử lý kỷ luật lao động như sau:

- Ít nhất 05 ngày làm việc trước ngày tiến hành họp xử lý kỷ luật lao động, người sử dụng lao động thông báo về nội dung, thời gian, địa điểm tiến hành cuộc họp xử lý kỷ luật lao động, họ tên người bị xử lý kỷ luật lao động, hành vi vi phạm bị xử lý kỷ luật lao động đến các thành phần phải tham dự họp thì phải có sự tham gia của tổ chức địa diện người lao động đang bị xử lý kỷ luật là thành viên và người lao động thì phải có mặt và có quyền tự bào chữa, nhờ luật sự hoặc là tổ chức đại diện người lao động bào chữa, trong trường hợp là người chưa đủ 15 tuổi thì phải có sự tham gia của người đại diện theo pháp luật thì cần bảo đảm các thành phần này nhận được thông báo trước khi diễn ra cuộc họp;

- Khi nhận được thông báo của người sử dụng lao động, các thành phần phải tham dự họp như là phải có sự tham gia của tổ chức đại diện người lao động tại cơ sở mà người lao động đang bị xử lý kỷ luật là thành viên và luật sư hoặc tổ chức đại diện người lao động thực hiện bào chữa nếu như là người chưa đủ 15 tuổi thì cần có sự tham gia của người đại diện theo pháp luật thì cần phải xác nhận tham dự cuộc họp với người sử dụng lao động. Trường hợp một trong các thành phần phải tham dự không thể tham dự họp theo thời gian, địa điểm đã thông báo thì người lao động và người sử dụng lao động thỏa thuận việc thay đổi thời gian, địa điểm họp; trường hợp hai bên không thỏa thuận được thì người sử dụng lao động quyết định thời gian, địa điểm họp;

- Người sử dụng lao động tiến hành họp xử lý kỷ luật lao động theo thời gian, địa điểm đã thông báo quy định. Trường hợp một trong các thành phần phải tham dự họp quy định  không xác nhận tham dự cuộc họp hoặc vắng mặt thì người sử dụng lao động vẫn tiến hành họp xử lý kỷ luật lao động.

Nội dung cuộc họp xử lý kỷ luật lao động phải được lập thành biên bản, thông qua trước khi kết thúc cuộc họp và có chữ ký của người tham dự cuộc họp. Trong trường hợp có người không ký vào biên bản thì người ghi biên bản nêu rõ họ tên, lý do không ký (nếu có) vào nội dung biên bản.

3. Sa thải người lao động trái pháp luật có bị xử lý hình sự không?

Căn cứ theo quy định tại điều 162 Bộ luật Hình sự 2015 sửa đổi bổ sung 2017 có quy định về tội buộc công chức, viên chức thôi việc hoặc sa thải người lao động trái phép được quy định cụ thể như sau: 

Người nào vì vụ lợi hoặc động cơ cá nhân khác mà thực hiện một trong các hành vi sau đây gây hậu quả nghiêm trọng, thì bị phạt tiền từ 10 triệu đồng đến 100 triệu đồng, phạt cải tạo không giam giữ đến 01 năm hoặc phạt tù từ 03 tháng đến 01 năm:

-  Ra quyết định buộc thôi việc trái pháp luật đối với công chức, viên chức;

- Sa thải trái pháp luật đối với người lao động. Thực hiện sa thải đối với người lao động nhưng không tuân thủ theo quy định của pháp luật về các trường hợp thực hiện sa thải. Tức là thực hiện sa thải đối với những người lao động khi mà chưa đáp ứng được điều kiện để áp dụng hình thức kỷ luật sa thải theo quy định. 

 - Cưỡng ép, đe dọa buộc công chức, viên chức, người lao động phải thôi việc.

Phạm tội thuộc một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt tiền từ 100 triệu đồng đến 200 triệu đồng hoặc phạt tù từ 01 năm đến 03 năm:

- Phạm tội đối với 02 người trở lên;

- Đối với phụ nữ mà biết là có thai. Tức là mặc dù biết là người này có thai nhưng vẫn thực hiện hành vi phạm tội đối với họ. 

- Đối với người đang nuôi con dưới 12 tháng tuổi. 

- Làm người bị buộc thôi việc, người bị sa thải tự sát. Từ việc lao động thực hiện sa thải đối với người lao động này mà dẫn đến ngườ lao động bị sa thải tự sát. Theo đó từ việc thực hiện sa thải thì sẽ dẫn đến hậu quả tự sát. 

- Gây hậu quả rất nghiêm trọng hoặc đặc biệt nghiêm trọng khác.

Theo đó thì người nào có đầy đủ cấu thành phạm tội sau thì sẽ phạm tội sa thải người lao động trái pháp luật:

Về khách thể: Tội buộc công chức, viên chức thôi việc hoặc sa thải người lao động trái pháp luật xâm phạm đến quyền và nghĩa vụ lao động của công dân được Hiến pháp và pháp luật bảo vệ.

Mặt khách quan: Tội phạm được thực hiện thông qua một trong những hành vi sau:

1) Ra quyết định buộc thôi việc trái pháp luật đối với công chức, viên chức;

2) Sa thải trái pháp luật đối với người lao động. Việc sa thải đối với người lao động phải thực hiện đúng theo quy định của pháp luật. Theo đó thì sẽ thực hiện sa thải theo quy định tại Điều 125 Bộ luật lao động 2019. 

3) Cưỡng ép, đe dọa buộc người lao động, công chức, viên chức phải thôi việc. Tức là phía bên người sử dụng lao động có hành vi là áp buộc đe dọa khiến cho bản thân người lao động công chức viên chức phải thôi việc mặc dù bản thân người lao động không muốn.