Tội cố ý làm trái quy định về phân phối tiền, hàng cứu trợ Điều 231 BLHS

1.2 Khách thể của tội phạm

1.2.3. Mối quan hệ nhân quả

Mối quan hệ nhân quả là sự liên kết tất yếu giữa hành vi "cố ý làm trái" với hậu quả "thiệt hại hoặc thất thoát." Để truy cứu trách nhiệm hình sự, cơ quan tố tụng phải chứng minh được rằng chính hành vi làm trái quy định của người phạm tội là nguyên nhân trực tiếp dẫn đến thiệt hại hoặc thất thoát tiền, hàng cứu trợ.

1.3. Khách thể của tội phạm

Khách thể trực tiếp của tội danh này là trật tự quản lý của Nhà nước trong lĩnh vực quản lý, phân phối tiền, hàng cứu trợ. Đối tượng tác động của tội phạm là tiền và hàng hóa dùng vào mục đích cứu trợ. Tiền, hàng cứu trợ được định nghĩa là các khoản đóng góp tự nguyện của các tổ chức, cá nhân trong và ngoài nước nhằm hỗ trợ nhân dân khắc phục hậu quả thiên tai, hỏa hoạn, sự cố nghiêm trọng hoặc hỗ trợ bệnh nhân mắc bệnh hiểm nghèo.

Việc xác định khách thể là "trật tự quản lý" thay vì "quyền sở hữu" là điểm khác biệt cốt lõi. Trong các tội chiếm đoạt tài sản như "Tham ô tài sản" (Điều 353 BLHS), khách thể là quyền sở hữu của cá nhân, tổ chức. Ngược lại, đối với tội danh tại Điều 231, hành vi có thể không nhằm chiếm đoạt tài sản cho bản thân nhưng vẫn gây thiệt hại cho trật tự quản lý của Nhà nước. Chẳng hạn, một cán bộ có thể cố ý phân phối hàng cứu trợ cho một số hộ gia đình không thuộc diện được nhận, hành vi này có thể không mang lại lợi ích trực tiếp cho cá nhân người đó nhưng vẫn gây ra thất thoát tài sản và xâm phạm trật tự quản lý đã được thiết lập.

Lỗi: Về mặt chủ quan, tội phạm được thực hiện với lỗi cố ý trực tiếp. Người phạm tội nhận thức rõ hành vi của mình là trái quy định của pháp luật, thấy trước hậu quả thiệt hại hoặc thất thoát có thể xảy ra và mong muốn hậu quả đó xảy ra hoặc để mặc cho hậu quả đó xảy ra.

Mục đích: Mục đích không phải là dấu hiệu bắt buộc để cấu thành tội phạm này. Người phạm tội có thể thực hiện hành vi "cố ý làm trái" vì nhiều động cơ khác nhau, không chỉ vì mục đích tư lợi cá nhân. Ví dụ, hành vi có thể xuất phát từ sự ưu ái, cảm tính đối với một nhóm người nhất định, hoặc sự quan liêu, thiếu trách nhiệm, nhưng nếu gây ra hậu quả thiệt hại đủ mức thì vẫn cấu thành tội phạm. Đây là điểm khác biệt căn bản với các tội chiếm đoạt tài sản, nơi mục đích chiếm đoạt là dấu hiệu bắt buộc của cấu thành tội phạm.

Luật sư tư vấn pháp luật Hình sự, gọi: 1900.6162

2. Khung hình phạt Tội tố ý làm trái quy định về phân phối tiền, hàng cứu trợ

Điều 231. Tội cố ý làm trái quy định về phân phối tiền, hàng cứu trợ

1, Người nào lợi dụng chức vụ, quyền hạn cố ỷ làm trái những quy định về phân phổi tiền, hàng cứu trợ gãy thiệt hại hoặc thất thoát tiền, hàng cứu trợ từ 100.000.000 đồng đến dưới 300.000.000 đồng, thì bị phạt cảnh cáo, phạt tiền từ 50.000.000 đồng đến 200.000.000 đồng hoặc phạt cải tạo không giam giữ đến 02 năm.

2. Phạm tội thuộc một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt tiền từ 200.000.000 đồng đến 1.000.000.000 đồng hoặc phạt tù từ 01 năm đến 05 năm:

ạ) Có tổ chức;

b) Phạm tội 02 lần trở lên;

c) Gây thiệt hại hoặc thất thoát tiền, hàng cứu trợ 300.000.000 đồng trở lên;

d) Gây ảnh hưởng xẩu về an ninh, trật tự, an toàn xã hội.

3. Người phạm tội còn có 'thể bị cẩm đảm nhiệm chức vụ nhất định từ 01 năm đến 05 năm.

Căn cứ Điều 231 BLHS 2015, sửa đổi 2017, các khung hình phạt được quy định như sau:

• Khoản 1: Đối với hành vi gây thiệt hại hoặc thất thoát tiền, hàng cứu trợ từ 100.000.000 đồng đến dưới 300.000.000 đồng, người phạm tội bị phạt cảnh cáo, phạt tiền từ 50.000.000 đồng đến 200.000.000 đồng hoặc phạt cải tạo không giam giữ đến 02 năm.
• Khoản 2: Trường hợp phạm tội thuộc một trong các tình tiết định khung tăng nặng, người phạm tội bị phạt tiền từ 200.000.000 đồng đến 1.000.000.000 đồng hoặc phạt tù từ 01 năm đến 05 năm.
• Khoản 3: Hình phạt bổ sung có thể được áp dụng, bao gồm cấm đảm nhiệm chức vụ nhất định từ 01 năm đến 05 năm.

2.1. Tình tiết định khung tăng nặng theo điều luật

Các tình tiết định khung tăng nặng được quy định tại Khoản 2 Điều 231 BLHS bao gồm:

• Có tổ chức;
• Phạm tội 02 lần trở lên;
• Gây thiệt hại hoặc thất thoát tiền, hàng cứu trợ 300.000.000 đồng trở lên;
• Gây ảnh hưởng xấu về an ninh, trật tự, an toàn xã hội.

2.2. Tình tiết giảm nhẹ nếu được luật ghi nhận

Việc quyết định hình phạt có thể dựa trên các tình tiết giảm nhẹ quy định tại Điều 51 BLHS 2015, bao gồm nhưng không giới hạn ở: tự thú, đầu thú, thành khẩn khai báo, ăn năn hối cải, tích cực hợp tác với cơ quan chức năng, tự nguyện bồi thường thiệt hại, khắc phục hậu quả. Một nguyên tắc quan trọng trong tố tụng hình sự là các tình tiết đã được quy định là dấu hiệu định tội hoặc định khung hình phạt thì không được coi là tình tiết giảm nhẹ khi quyết định hình phạt nữa.

2.3 Tham khảo vụ án điển hình về tội danh

Do tính chất nhạy cảm và thường không được công bố rộng rãi như các vụ án tham nhũng lớn, việc tìm kiếm án lệ cụ thể được công khai theo số hiệu là rất khó khăn. Tuy nhiên, có nhiều vụ án đã được báo chí và dư luận đưa tin, phản ánh thực trạng vi phạm.

Vụ án tại tỉnh Hà Tĩnh: Sau đợt lũ lụt năm 2016, một số cán bộ cấp xã, huyện tại Hà Tĩnh đã bị phát hiện có hành vi thiếu minh bạch trong việc phân phối tiền, hàng cứu trợ. Có hành vi không phát hết hàng cứu trợ, giữ lại một phần để phân phối cho người thân hoặc sử dụng cho mục đích cá nhân,tự ý cắt giảm suất quà, suất tiền của người dân để chi tiêu cho các hoạt động khác. Các cán bộ này đã bị khởi tố, xét xử về tội "Lợi dụng chức vụ, quyền hạn trong khi thi hành công vụ" hoặc "Tham ô tài sản" (nếu có dấu hiệu chiếm đoạt).

Bài học rút ra: Thiếu cơ chế giám sát từ trên xuống dưới, thiếu sự tham gia của người dân trong quá trình phân phối, dẫn đến việc lạm dụng quyền hạn.

Vụ án tại thành phố Đà Nẵng:  Một cán bộ làm công tác Mặt trận ở quận đã bị kỷ luật và truy cứu trách nhiệm hình sự do có hành vi trục lợi từ tiền, hàng cứu trợ. Lập danh sách khống người dân khó khăn để nhận tiền, hàng cứu trợ, sau đó chiếm đoạt. Cán bộ này đã bị khởi tố và xét xử.

Bài học rút ra: Cần có sự đối chiếu, kiểm tra chéo giữa danh sách người nhận với thực tế, tránh việc lập danh sách khống.

3. So sánh pháp lý với các tội danh tương tự

3.1. So sánh với Tội tham ô tài sản (Điều 353 BLHS)

3.2. So sánh với Tội lạm dụng chức vụ, quyền hạn chiếm đoạt tài sản (Điều 355 BLHS)