Mục lục bài viết

1. So sánh lỗi vô ý phạm tội và sự kiện bất ngờ

Vô ý phạm tội do cẩu thả là lỗi trong trường hợp người phạm tội đã gây ra hậu quả nguy hại cho xã hội nhưng do cẩu thả nên không thấy trước hành vi của mình có thể gây ra hậu quả đó, mặc dù phải thấy trước và có thể thấy trước (hậu quả này).

Sự kiện bất ngờ là người thực hiện hành vi gây hậu quả nguy hại cho xã hội trong trường hợp không thể thâỳ trước hoặc không buộc phải thấy trước hậu quả của hành vi đó, thì không phải chịu trách nhiệm hình sự.

- Dấu hiệu để xác định sự kiện bất ngờ là:

+ Chủ thể thực hiện hành vi không thấy trước được hậu quả nguy hiểm cho xã hội mà hành vi của mình gây ra.

Về khách quan và chủ quan bất kỳ người nào trong hoàn cảnh cụ thể đó cũng không thể thấy trước được hậu quả của hành vi.

Ví dụ: Một người đẩy cửa sổ ra để hóng mát nhưng bên ngoài cửa sổ có cậu bé đang trèo cây bắt tổ chim sát cửa sổ làm cậu bé ngã chết.

+ Chủ thể không có nghĩa vụ phải thấy trước hậu quả nguy hiểm cho xã hội hoặc tuy có nghĩa vụ phải thấy trước nhưng không có đủ điều kiện để thấy trước hậu quả đó.

- Giống nhau

Người phạm tội đều không thấy trước hành vi của mình có thể gây hậu quả nguy hại cho xã hội.

• Sự khác nhau

+ Vô ý do cẩu thả: Người thực hiện hành vi phải thấy trưóc và có thể thấy trước hậu quả nguy hiểm xảy ra.

+ Sự kiện bất ngờ: Người thực hiện hành vi không thể thấy trước và không buộc phải thấy trước hậu quả nguy hiểm xảy ra.

Theo quy định của pháp luật hiện hành, có thể kể đến một số hành vi mắc lỗi gây hậu quả như: lỗi cố ý, lỗi vô ý do quá tự tin, lỗi vô ý do cẩu thả và sự kiện bất ngờ. Trong đó, lỗi vô ý do quá tự tin và sự kiện bất ngờ là hai hành vi gây ra lỗi mà khó phân biệt nhất.

Để hiểu rõ hơn, Luật Minh Khuê phân biệt chi tiết kèm ví dụ cụ thể như sau:

 

2. Lỗi vô ý do cẩu thả là gì?

- Lỗi vô ý do cẩu thả dưới góc độ pháp lý được hiểu là trong trường hợp người phạm tội đã gây ra hậu quả nguy hiểm cho xã hội nhưng do cẩu thả nên không thấy trước được khả năng gây ra hậu quả đó mặc dù được điều kiện khách quan buộc họ phải thấy trước hoặc có thể thấy trước hậu quả đó.

Đặc điểm của lỗi vô ý do cầu thủ

- Về lý trí: người phạm tội không thấy trước hành vi của mình có thể gây hậu quả nguy hại cho xã hội

- Về ý chí: người phạm tội khi thực hiện hành vi đáng ra "phải thấy trước và có thể thấy trước" hậu quả nguy hiểm cho xã hội sẽ xảy ra.

Theo quy định của pháp luật về lỗi này, người phạm tội không nhận thức được hậu quả nguy hiểm cho xã hội do hành vi của mình gây ra. Có thể có hai trường hợp người phạm tội không thấy trước được hậu quả của hành vi quy định tại Điều 11 Bộ luật Hình sự năm 2015 sửa đổi, bổ sung năm 2017:

- Trường hợp thứ nhất, người phạm tội không nhận thức được khả năng gây ra hậu quả từ hành vi của mình và cũng không nhận thức được hậu quả xảy ra.

Ví dụ: Bảo vệ ngủ quên dẫn đến tài sản của công ty bị mất trộm

- Trường hợp thứ hai, người phạm tội có thể nhận thức khả năng gây ra hậu quả từ hành vi của mình nhưng không nhận thức được hậu quả xảy ra. 

Ví dụ: Một người băng ngang đường một cách vô thức (không nhìn trước nhìn sau) làm cho hai xe chạy ngược chiều nhau vì tránh người này mà xảy ra tai nạn làm hai người lái xe tử vong

Như vậy, có thể nói lỗi vô ý do cẩu thả còn được xác định với điều kiện là người phạm tội "phải thấy trước" và "có thể thấy trước" hậu quả nguy hiểm cho xã hội sẽ xảy ra. "Phải thấy trước" ở đây là quy định của pháp luật buộc họ khi ở vào hoàn cảnh, điều kiện đó bắt buộc phải thấy hành vi của mình là nguy hiểm cho xã hội. "Có thể thấy trước" có thể hiểu là với độ tuổi, năng lực trách nhiệm pháp lý, trình độ văn hóa, khả năng chuyên môn, kinh nghiệm nghề nghiệp, kiến thức xã hội,... của một người bình thường thì người thực hiện hành vi có thể thấy trước hậu quả của hành vi đó.

 

3. Sự kiện bất ngờ là gì?

Dưới góc độ pháp lý thì sự kiện bất ngờ được hiểu là người thực hiện hành vi gây hậu quả nguy hại cho xã hội do sự kiện bất ngờ, tức là trường hợp không thể thấy trước hoặc không buộc phải thấy trước hậu quả của hành vi đó, thì không phải chịu trách nhiệm hình sự.

Sự kiện bất ngờ là một sự kiện xảy ra trên thực tế gây thiệt hại cho quan hệ xã hội được pháp luật bảo vệ nhưng người thực hiện hành vi không phải chịu trách nhiệm hình sự vì hành vi đó không có mối liên hệ về lý trí, ý chí của người thực hiện hành vi. Họ không nhận thức được hành vi của mình là nguy hiểm cho xã hội, cũng như hậu quả nguy hiểm cho xã hội có thể xảy ra và họ cũng "không bị buộc phải thấy trước hậu quả của hành vi đó."

Sự kiện bất ngờ là một trong các trường hợp được quy định miễn trách nhiệm hình sự tại Chương IV Bộ luật hình sự.

Sự kiện bất ngờ là trường hợp một người thực hiện hành vi nguy hại cho xã hội mà không thể thấy trước hoặc không buộc phải thấy trước tính chất nguy hiểm cho xã hội của hành vi của mình cũng như hậu quả của hành vi đó, tức là người có hành vi nguy hiểm không có lỗi trong việc gây ra hậu quả hoặc đe dọa gây ra hậu quả nguy hiểm cho xã hội.

Sự kiện bất ngờ được quy định trong Bộ luật Hình sự, thể hiện sự phù hợp với tình hình thực tế. Trong thực tiễn xét xử, sự kiện bất ngờ xảy ra không phải ít và cũng không ít trường hợp do không thể đánh giá đúng điều kiện của chế định này nên đã kết án oan hoặc bỏ lọt tội phạm.

Trong hoàn cảnh cụ thể đó, bất kỳ ai cũng không thể thấy trước được hành vi của mình sẽ gây hậu quả nguy hiểm, còn về mặt chủ quan phải xem xét các đặc điểm về nhân thân của người có hành vi gây ra hậu quả như: tuổi, trình độ hiểu biết, tình trạng sức khỏe và những đặc điểm khác có ảnh hưởng đến nhận thức của họ. Chính vì vậy mà có thể với người này thì có thể là không thấy trước hậu quả nhưng với người khác lại không thuộc trường hợp này. Sự kiện bất ngờ là sự kiện mà người có hành vi gây ra lỗi không buộc phải thấy trước là khi có khả năng thấy trước được hậu quả nguy hiểm cho xã hội của hành vi của mình nhưng pháp luật không buộc họ phải thấy trước hậu quả của hành vi và nếu hậu quả xảy ra thì họ không phải chịu trách nhiệm hình sự về hành vi nguy hiểm đó.

Sự kiện bất ngờ chính là sự loại trừ trường hợp có hành vi nguy hiểm cho xã hội do lỗi vô ý vì cẩu thả, nên giữa sự kiện bất ngờ với lỗi vô ý do cẩu thả, nên giữa sự kiện bất ngờ với lỗi vô ý vì cẩu thả có những điểm tương đối giống nhau. Thông thường nếu không có căn cứ xác định người này có hành vi do vô ý vì cẩu thủ thì sẽ thuộc trường hợp do sự kiện bất ngờ. Do đó, khi xem xét trường hợp sự kiện bất ngờ đòi hỏi người xem xét phải có một sự am hiểu pháp luật nhất định, nếu không sẽ áp dụng không đúng pháp luật.

 

4. Phân biệt lỗi vô ý do cẩu thả và sự kiện

Lỗi vô ý do cẩu thả và sự kiện bất ngờ là 2 vấn đề khá khó để phân biệt một cách rạch ròi nhất. Sau đây những điểm giống và khác nhau cơ bản để phân biệt 2 vấn đề này:

 

4.1 Giống nhau 

Trong trường hợp vô ý do cẩu thả và sự kiện bất ngờ, người phạm tội đều không thấy trước hành vi của mình có thể gây hậu quả nguy hại cho xã hội.

 

4.2 Khác nhau

- Theo khoản 2 Điều 11 Bộ luật Hình sự năm 2015 sửa đổi, bổ sung năm 2017 (sau đây gọi là "Bộ luật Hình sự") vô ý phạm tội do cẩu thả là: trường hợp người phạm tội do cẩu thả mà không thấy được hậu quả nguy hại cho xã hội mặc dù phải thấy trước và có thể thấy trước được hậu quả đó.

- Theo Điều 20 Bộ luật Hình sự năm 2015 sửa đổi, bổ sung năm 2017 (sau đây gọi là "Bộ luật Hình sự"). Sự kiện bất ngờ là: người thực hiện hành vi gây hậu quả nguy hại cho xã hội do sự kiện bất ngờ, tức là trong trường hợp không thể thấy trước hoặc không buộc phải thấy trước hậu quả của hành vi đó, thì không phải chịu trách nhiệm hình sự

Vô ý do cẩu thả và sự kiện bất ngờ cơ bản khác nhau ở những điểm sau:

Mục tiêu phân biệt Lỗi vô ý do quá cẩu thả Sự kiện bất ngờ
Xác định lỗi  Việc gây ra hậu quả xuất phát từ lỗi vô ý của chủ thể Việc gây hậu quả không do lỗi của chủ thể khi thực hiện hành vi
Thấy trước hậu quả Buộc phải thấy trước hậu quả nhưng lại không thấy trước được hậu quả đó Không thể thấy trước và không buộc phải thấy trước hậu quả có thể xảy ra
Nguyên nhân gây ra hậu quả Do sự cẩu thả của chủ thể gây ra hành vi vi phạm Việc không thấy trước được hạu quả là do hoàn cảnh khách quan tác động vào hành vi của chủ thể
Trách nhiệm pháp lý Chủ thể phải chịu trách nhiệm đối với hành vi vi phạm của mình  Chủ thể không phải chịu trách nhiệm với hành vi của mình

Lỗi vô ý do cẩu thả và sự kiện bất ngờ rất khó để phân biệt vì vậy, khi phân biệt thì cần phải lưu ý vấn đề sau: Sự kiện bất ngờ chính là sự loại trừ trường hợp có hành vi nguy hiểm cho xã hội do lỗi vô ý vì cẩu thả, khi không có căn cứ xác định người có hành vi do vô ý vì cẩu thả thì cũng tức là hành vi của họ thuộc trường hợp do sự kiện bất ngờ. Khi nghiên cứu về sự kiện bất ngờ thì luôn luôn phải xem xét đó có phải là lỗi vô ý do cẩu thả không. Phải xét trong hoàn cảnh cụ thể để xác định một người phải thấy trước và có thể thấy hậu quả ở lỗi vô ý do cẩu thả hay sự kiện bất ngờ. Đó là căn cứ vào hoàn cảnh cụ thể lúc xảy ra sự việc là lỗi vô ý do cẩu thả, một người bình thường cũng có thể thấy trước và trong hoàn cảnh cụ thể đó ai cũng không thấy trước thì là do sự kiện bất ngờ. Tức là hai vấn đề này phải luôn xác định một cách song song với nhau để loại trừ trường hợp còn lại để phân biệt hai vấn đề này.

Dựa vào những tiêu chí phân biệt nêu trên và những lưu ý để phân biệt 2 vấn đề này một cách rõ ràng nhất.

 

5. Những điểm cần lưu ý để phân biệt lỗi vô ý do cẩu thả và sự kiện bất ngờ

Lỗi vô ý do cẩu thả và sự kiện bất ngờ rất khó để phân biệt vì vậy khi phân biệt thì cần phải lưu ý vấn đề sau:

- Sự kiện bất ngờ chính là sự loại trừ trường hợp có hành vi nguy hiểm cho xã hội do lỗi vô ý vì cẩu thả, khi không có căn cứ xác định người có hành vi do vô ý vì cẩu thả thì cũng tức là hành vi của họ thuộc trường hợp do sự kiện bất ngờ.

- Khi nghiên cứu về sự kiện bất ngờ thì luôn luôn phải xem xét đó có phải là lỗi vô ý do quá cẩu thả không. Phải xét trong hoàn cảnh cụ thể để xác định một người phải thấy trước và có thể thấy hậu quả ở lỗi vô ý do quá cẩu thả hay sự kiện bất ngờ. Đó là căn cứ vào hoàn cảnh cụ thể lúc xảy ra sự việc là lỗi vô ý do cẩu thả, một người bình thường cũng có thể thấy trước và trong hoàn cảnh cụ thể đó ai cũng không thấy trước thì là do sự kiện bất ngờ. Tức là hai vấn đề này phải luôn được xác định một cách song song với nhau để loại trừ trường hợp còn lại để phân biệt hai vấn đề này.

 

6. Ví dụ cụ thể để phân biệt lỗi vô ý phạm tội & sự kiện bất ngờ

B (đủ 18 tuổi) được mẹ nhờ đi chợ mua con dao gọt trái cây, trên đường từ chợ về nhà, B gặp A (người đã từng đánh B bị thương nằm viện ba tháng vì nghi ngờ B tố cáo hắn hút thuốc trong trường) và A nhớ lại thù xưa nên tiếp tục dọa đánh B.

Vì ốm yêu hơn nên B bỏ chạy, A đuổi theo, đến một quãng vắng thì B đuối sức không thể chạy nổi nữa. A xông lại định đánh B thì B rút con mới mua ra chỉ vào mặt A và nói: "đừng bước tới đây", nhưng A không nghe, hắn vẫn tiếp tục tiến tới định đánh B.

Hễ B cầm con dao càng lùi thì A càng tiến lại, không may A vấp phải hòn đá dưới chân và ngực A đâm thẳng vào con dao của B. B gọi người đến cấp cứu, vì vết thương thấu tim nêm A đã chết. 

Trong tình huống này, có người cho rằng hành vi của B gây ra cái chết của A chỉ là sự kiện bất ngờ vì B chỉ muốn tự vệ nên mới rút con dao ra với mục đích muốn A đừng đánh mình, A vấp phải hòn đá nên ngã vào con dao B đang cầm nên chết (sự kiện bất ngờ), B không thể biết trước hậu quả là làm cho A chết, nên B không có lỗi.

Nhưng tình huống này lại có một phần lỗi của B, vì lúc B rút con dao ra là B có đủ điều kiện để biết việc rút con dao có thể làm tổn thương đến A nếu A quá liều lĩnh quá, vậy theo quan điểm của người thực hiện bài báo cáo thì hành vi của B phạm lỗi vô ý do cẩu thả.

Như vậy, bài viết trên của Luật Minh Khuê đã so sánh lỗi vô ý do cẩu thả và sự kiện đặc biệt và cung cấp những nội dung liên quan. Hi vọng bài viết đã mang tới quý bạn đọc những thông tin hữu ích. Trân trọng cảm ơn!