1. Soạn bài Hồn Trương Ba da hàng thịt phần tác giả
Lưu Quang Vũ (1948 – 1988) sinh ra ở Hạ Hòa, Phú Thọ, quê gốc ở Đà Nẵng, trong một gia đình tri thức, cha là nhà viết kịch Lưu Quang Thuận, nên thiên hướng và năng khiếu nghệ thuật của ông đã sớm bộc lộ từ nhỏ. Ông bắt đầu sáng tác thơ từ khoảng giữa những năm sáu mươi của thế kỉ XX, đến những năm tám mươi thì chuyển sang hẳn lĩnh vực sân khấu. Chỉ trong bảy, tám năm, ông đã sáng tác khoảng mươi lăm kịch bản và hầu hết được dàn dựng...Năm 1988, ông mất đột ngột vì tai nạn giao thông. Ông được nhà nước trao tặng giải thưởng Hồ Chí Minh về văn học nghệ thuật.
Hồn Trương Ba, da hàng thịt (viết năm 1981 nhưng đến năm 1984 mới ra mắt công chúng) là một trong những vở kịch đặc sắc nhất của Lưu Quang Vũ, đã công diễn nhiều lần trên sân khấu trong và ngoài nước. Từ một cốt truyện dân gian, Lưu Quang Vũ đã xây dựng thành một vở kịch nói hiện đại, đặt ra nhiều vấn đề mới mẻ, có ý nghĩa, triết lí và nhân văn sâu sắc. Văn bản trích phần lớn cảnh VII và đoạn kết của vở kịch.
2. Soạn bài Hồn Trương Ba da hàng thịt phần tác phẩm
- Về hoàn cảnh sáng tác: Hồn Trương Ba da hàng thịt là một tác phẩm được viết năm 1981 nhưng mà mãi đến năm 1984 mới được ra mắt công chúng. Đây được xem là một trong các vở kịch mà có thể nói là đặc sắc và nổi tiếng nhất của Lưu Quang Vũ được công diễn rất nhiều lần cả trong nước và dẫn ngoài nước.
- Bố cục thì có thể chia làm 03 phần chính cụ thể như sau:
+ Phần 1: Từ đầu đến " ương bướng của tôi ơi, hãy về với tôi này". Cuộc đối thoại nảy lửa giữa phần hồn và phần xác
+ Phần 2: Tiếp theo đến " đời sống do mày mang lại không cần" . Đây là cuộc đối thoại giữa phần hồn của trương ba với các thành viên ở trong gia đình
+ Phần 3: Đoạn còn lại, đoạn này chính là cuộc đối thoại giữa phần hồn trương bà và đế thích và dẫn tới quyết định cuối cùng của nhân vật Trương Ba.
- Về giá trị nội dung:
+ Gửi gắm thông điệp ý nghĩa, được sống làm người đã là một điều vô cùng quý giá nhưng được sống là chính mình, sống trọn vẹn với những giá trị mà mình đã có và theo đuổi còn quý giá hơn rất nhiều. Sự sống chỉ thực sự còn ý nghĩa khi mà con người ta được sống một cách tự nhiên với sự hòa hợp giữa phần xác và phần hồn
+ Con người phải luôn luôn biết đấu tranh trong nghịch ảnh và với chính bản thân mình, chống lại được sự dung tục, rẻ mạt để hoàn thiện một nhân cách cao đẹp và chạm tới những giá trị về tinh thần cao quý.
+ Con người ta cũng không nên chỉ biết chăm lo cho đời sống tâm hồn mà còn bỏ qua những nhu cầu cần thiết về thể xác, vì đó là những nhu cầu cần thiết, cơ bản. Nhu cầu dựa theo bản năng đã từng tồn tại và vốn dĩ ở bên trong chúng ta. Con người sống cần phải biết dung hòa cả hai điều ấy.
- Giá trị nghệ thuật của tác phẩm:
+ Nghệ thuật xây dựng tình huống truyện kịch vô cùng độc đáo, nhà văn đã đẩy căng thẳng lên đến cao trào rồi sau đó giải quyết mâu thuẫn đó một cách logic và hợp lý thỏa đáng nhất
+ Đối thoại, độc thoại sắc nét giúp cho nhân vật bộc lộ được bản chất, suy nghĩ của bản thân mà còn giúp cho người xem, người đọc phải suy ngẫm, chiêm nghiệm về những triết lý sâu xa được chèn vào trong từng câu thoại của các nhân vật.
+ Sự kết hợp vô cùng tinh tế về thời sự với vấn đề muôn thuở: Đó là lối sống vô cùng giả dối, giả tạo của con người thời buổi hiện đại, giữa những dục vọng dung tục thấp hèn khi so với những khao khát cao cả.
3. Điều gì khiến Trương Ba đau khổ nhất
Điều mà khiến người thân và chính bản thân Trương Ba cảm thấy đau khổ nhất chính là:
- Lâm vào hoàn cảnh dở khóc dở cười, trớ trêu: tâm hồn cao khiết ngụ trong cái xác tầm thường, dung tục
+ Dù không muốn đôi khi Trương Ba vẫn phải làm những điều trái ngược với tư tưởng của bản thân khi thể xác đòi hỏi
+ Sự thay đổi khiến cho người thân của ông phải chịu đựng, chứng kiến những mâu thuẫn
+ Chính bản thân Trương Ba cũng không nhận ra mình, đó cũng là sự thật khi con người để nhu cầu thể xác lấn át tâm hồn
→ Trương Ba rơi vào tình trạng bị xa lánh, không ai yêu quý, thấu hiểu
4. Quan niệm sống của Trương Ba và Đế Thích khác nhau như thế nào?
Quan niệm sống của Trương Ba và Đế Thích khác nhau:
- Trương Ba: mượn thân xác người khác để trú ngụ là điều không nên, sống trong người khác sẽ làm cho bản tính của ta bị mờ nhạt dần
- Đế Thích cho rằng: mượn thân xác để sống cũng là điều bình thường, chỉ cần được sống là tốt
- Lời trách móc của Trương Ba với Đế Thích:
+ Mượn thân xác người khác để sống nhưng tính cách của mình bị mai một
+ Tâm hồn của ông đau khổ khi phải sống trong thân xác của kẻ khác
Ý nghĩa:
+ Con người cần phải có sự thống nhất hài hòa, tâm hồn và thể xác. Con người bị chi phối bởi những nhu cầu bản năng, không thể chỉ đổ lỗi cho xác và vỗ về bằng những hình ảnh đẹp siêu hình của tâm hồn
+ Sống nhờ gửi, chắp vá, không được là chính mình chính là điều nhạt nhẽo, vô nghĩa nhất trên cuộc đời
5. Tại sao Trương Ba không muốn nhập vào xác Cu tí?
Trương Ba kiên quyết đòi trả lại xác hàng thịt, Đế Thích tỏ ý muốn cho hồn Trương Ba nhập vào xác cu Tị, nhưng Trương Ba không đồng ý:
+ Trương Ba thấm thía được nỗi đau không được là chính mình, bên ngoài và bên trong không đồng nhất. Nhận thức của Trương Ba về nỗi đau không được là chính mình là một phần quan trọng trong tác phẩm "Hồn Trương Ba, da hàng thịt." Nhân vật Trương Ba sau khi chết đã trở thành một cái "da hàng thịt" và không còn tồn tại dưới hình hài con người trọn vẹn nữa. Điều này tạo ra sự không đồng nhất giữa bên ngoài (hình dạng của Trương Ba) và bên trong (tâm hồn, ý thức của anh). Nhưng điều quan trọng là Trương Ba đã thấm thía được nỗi đau của mình trong tình trạng này. Anh không còn có khả năng giao tiếp trực tiếp với thế giới bên ngoài, nhưng tâm hồn và ý thức của anh vẫn còn sống và cảm nhận được sự thay đổi trong tư duy và cảm xúc của mình. Điều này đặt ra một loạt câu hỏi về bản chất của con người, về tình dục và tình yêu, cũng như về ý nghĩa thực sự của cuộc sống và cái chết. Với việc đặt Trương Ba trong tình huống này, Lưu Quang Vũ đã tạo ra một tác phẩm nghệ thuật đầy ý nghĩa và triết lí, khám phá các khía cạnh sâu sắc về con người và xã hội.
+ Không thể trú ngụ nhờ thân xác người khác, nó sẽ làm cho tâm hồn ông mờ nhạt hơn. Tác phẩm này nhấn mạnh rằng tâm hồn của con người không thể trú ngụ hoàn toàn trong thân xác của người khác, và việc thân xác và tâm hồn không đồng nhất sẽ làm cho tâm hồn trở nên mờ nhạt. Điều này phản ánh ý nghĩa sâu sắc về cái "tôi" và bản chất con người, và đặt ra câu hỏi về ý nghĩa thực sự của cuộc sống và cái chết.
+ Trương Ba không muốn sống trong những ngày không phải là chính mình. Tác phẩm này khám phá sâu sắc về bản chất của con người và ý nghĩa của cuộc sống. Trương Ba, thông qua việc từ bỏ sự sống để giữ lại cái "tôi" của mình, thể hiện lòng tự trọng và lòng tự do của con người, nhấn mạnh rằng cuộc sống có ý nghĩa khi chúng ta được là chính mình và có khả năng tự quyết định về bản thân.
- Trương Ba nhận thức tỉnh táo và vì thương cu Tị nên ông dứt khoát nhường lại sự sống cho cu Tị, còn ông thì chết hẳn. Hành động này thể hiện lên tình yêu thương của Trương Ba. Ông muốn được sống trong chính thân hình của mình và muốn được làm chính mình chứ không phải là trú ngụ trong một cá nhân nào cả.
Tham khảo thêm: Văn học dân gian là gì? Đặc trưng cơ bản của văn học dân gian
