Sự cần thiết của việc xây dựng thủ tục tố tụng dân sự rút gọn ở Việt Nam?

NỘI DUNG TƯ VẤN:

Cùng với sự phát triển của xã hội về nhiều mặt lại kèm theo đó nhiều tranh chấp phát sinh đòi hỏi tòa án phải giải quyết. Công việc mà các tòa phải giải quyết là quá tải và việc hoàn thành nhiệm vụ được giao của các cán bộ tòa án lại càng trở nên khó khăn. Trên thực tế giải quyết các vụ việc dân sự ở Việt Nam cho thấy có nhiều vụ việc đơn giản, có chứng cứ rõ ràng, giá trị tranh chấp không lớn nhưng các tòa án vẫn phải áp dụng thủ tục thông thường để giải quyết gây kéo dài thời gian và tổn phí cho cả nhà nước và đương sự, tại sao chúng ta lại không xây dựng thủ tục tố tụng dân sự rút gọn theo yêu cầu của cải cách tư pháp để giảm bớt gánh nặng cho tòa án, để tòa có thời gian để thực hiện tốt hơn trong việc giải quyết các vụ việc khác phức tạp hơn. Để hiểu rõ hơn nội dung này bạn có thể tham khảo nội dung dưới đây:

1. Khái quát về thủ tục tố tụng dân sự rút gọn:​

1.1 Khái niệm của thủ tục tố tụng dân sự rút gọn

Thủ tục tố tụng dân sự rút gọn là một loại hình thủ tục tố tụng được giản lược, do một thẩm phán tiến hành giải quyết đối với các vụ kiện dân sự, hôn nhân và gia đình, kinh doanh thương mại, lao động có nội dung đơn giản, rõ ràng, hoặc có giá trị nhỏ theo một trình tự tố tụng đơn giản, nhanh chóng, phán quyết của tòa án có hiệu lực pháp luật ngay, hoặc có thể bị phản kháng để giải quyết theo thủ tục sơ thẩm thông thường, hoặc thủ tục phúc thẩm được giản lược.

1.2 Đặc điểm của thủ tục tố tụng dân sự rút gọn

+ Loại việc được giải quyết theo thủ tục tố tụng dân sự rút gọn là những vụ kiện chứng cứ rõ ràng, nội dung tranh chấp đơn giản, người có nghĩa vụ đã thừa nhận hoặc không phản đối nghĩa vụ của mình, tài sản tranh chấp có giá trị không lớn.

+ Thủ tục giải quyết đơn giản, thời hạn giải quyết được rút ngắn; thường được giải quyết bằng một Thẩm phán; quyết định của Tòa án có quốc gia quy định có hiệu lực thi hành ngay, có quốc gia cho phép kháng cáo lên Tòa án cấp trên;

+ Chi phí tố tụng thấp hơn nhiều so với chi phí tố tụng thông thường.

1.3 Ý nghĩa của thủ tục tố tụng dân sự rút gọn

(1) Việc áp dụng thủ tục rút gọn góp phần nâng cao hiệu quả hoạt động của Tòa án, tạo cơ sở pháp lý để Tòa án xử lý hoặc giải quyết nhanh chóng các vi phạm hoặc các tranh chấp phát sinh trong xã hội mà vẫn bảo đảm các quyền, lợi ích hợp pháp của cá nhân, cơ quan, tổ chức;

(2) Việc áp dụng thủ tục rút gọn sẽ giảm nhẹ đáng kể thời gian, vật chất cho hoạt động tố tụng của Tòa án; giảm nhẹ đáng kể chi phí tố tụng, thời gian, công sức của các đương sự cho việc tham gia tố tụng tại Tòa án;

(3) Việc quy định về thủ tục rút gọn bên cạnh thủ tục tố tụng thông thường sẽ tạo cơ hội cho người dân lựa chọn phương thức khởi kiện, tham gia và tiếp cận các hoạt động của Tòa án;

(4) Việc xử lý hoặc giải quyết nhanh chóng các vi phạm hoặc các tranh chấp, bất đồng nảy sinh trong xã hội sẽ góp phần ngăn chặn, hạn chế những tác động tiêu cực của vụ việc đó trong xã hội; góp phần ổn định xã hội.

2. Sự cần thiết của việc xây dựng thủ tục tố tụng dân sự rút gọn ở Việt Nam

2.1 Cơ sở lí luận của việc xây dựng thủ tục tố tụng dân sự rút gọn ở Việt Nam

• Đường lối cải cách tư pháp của Đảng và Nhà nước ta là tiền đề cho việc xây dựng thủ tục rút gọn

Tiến trình xây dựng pháp luật cho thấy việc xây dựng thủ tục rút gọn là cần thiết. Do vậy trong Nghị quyết số 49/NQ/TW ngày 2/6/2005 của Bộ Chính trị về chiến lược cải cách tư pháp đến năm 2020 đã tái khẳng định cần phải “… xây dựng cơ chế xét xử theo thủ tục rút gọn đối với những vụ án có một số điều kiện nhất định”.

Ta có thể thấy rằng việc xây dựng thủ tục rút gọn trong tố tụng nói chung và tố tụng dân sự nói riêng cũng đã bắt đầu nhận được sự quan tâm của Đảng và Nhà nước trong chiến lược cải cách hệ thống tư pháp. Việc xây dựng thủ tục rút gọn là hoàn toàn phù hợp với đường lối của Đảng về cải cách tư pháp và đáp ứng yêu cầu hội nhập quốc tế, đáp ứng đòi hỏi của xã hội trong giai đoạn hiện nay. Ngoài ra, việc xây dựng thủ tục rút gọn theo hướng mỗi vụ án một thẩm phán độc lập tiến hành cũng phù hợp với đường lối của Đảng về cải cách hệ thống cơ quan tư pháp theo hướng bảo đảm tính chủ động, độc lập và nâng cao tính tự chịu trách nhiệm của mỗi thẩm phán.

• Các nguyên tắc cơ bản của pháp luật dân sự là tiền đề xây dựng của thủ tục rút gọn

Trong quá trình giải quyết các vụ án dân sự, Thẩm phán không những phải tuân thủ các nguyên tắc của pháp luật tố tụng dân sự mà còn phải tuân thủ các nguyên tắc pháp luật dân sự. Bởi giữa luật dân sự và luật tố tụng dân sự có mối quan hệ chặt chẽ với nhau, đó là mối quan hệ giữa luật nội dung và luật hình thức. Do đó, khi xây dựng một thủ tục tố tụng dân sự rút gọn không thể xa rời các nguyên tắc cơ bản của luật dân sự. Theo các nguyên tắc của luật dân sự, nếu một bên không thực hiện hoặc thực hiện không đúng nghĩa vụ thì bên bị vi phạm có quyền yêu cầu Tòa án bảo vệ lợi ích của mình. Do vậy, khi giải quyết các tranh chấp dân sự, ngoài việc tuân thủ nguyên tắc thiện chí, trung thực và nguyên tắc hòa giải thì nguyên tắc chịu trách nhiệm dân sự của một bên về nghĩa vụ của mình cũng cần được áp dụng để bảo vệ quyền lợi chính đáng cho đương sự. Để buộc người vi phạm phải thực hiện nghĩa vụ của mình thì cần phải có phán quyết của Tòa án. Lúc này, phán quyết của Tòa án mang tính quyền lực nhà nước. Phán quyết này một mặt buộc đương sự phải thực hiện nghĩa vụ của mình, mặt khác nó là cơ sở pháp lý để người được thi hành án có thể yêu cầu cơ quan thi hành án áp dụng các biện pháp cưỡng chế thi hành án khi cần thiết. Vì vậy, khi giải quyết các vụ án dân sự, các Thẩm phán ngoài việc tuân thủ các quy định của pháp luật tố tụng dân sự còn phải tuân thủ các quy định của Luật dân sự.

• Tính phù hợp giữa thủ tục tố tụng dân sự được xây dựng với tính chất của vụ việc

Hiện nay, trong hệ thống pháp luật của nhiều nước trên thế giới, bên cạnh thủ tục thông thường còn có thủ tục tố tụng dân sự đặc biệt để giải quyết đối với một số loại việc nhằm đảm bảo cho việc giải quyết tranh chấp, yêu cầu dân sự được nhanh chóng, tiết kiệm mà vẫn chính xác, khách quan. Mô hình thủ tục rút gọn thường được áp dụng đối với những loại vụ án có giá trị tài sản tranh chấp không lớn, chứng cứ rõ ràng, bị đơn thừa nhận nghĩa vụ…. Việc phân biệt mô hình tố tụng thông thường và thủ tục tố tụng dân sự rút gọn dựa trên tính chất phức tạp và giá trị tranh chấp của việc dân sự. Theo quy định của BLTTDS VN, yêu cầu của các chủ thể tại tòa án được chia thành hai thủ tục: Thủ tục giải quyết vụ án dân sự và thủ tục giải quyết việc dân sự. Nên việc giải quyết các tranh chấp yêu cầu của chủ thể sẽ được tiến hành theo thủ tục tố tụng dân sự khác nhau. Có một số vụ việc đơn giản, chứng cứ rõ ràng hoặc bị đơn không phản đối về nghĩa vụ của mình tòa án không phải mất thời gian để xác minh và việc áp dụng luật không phải khó khăn và phức tạp. Nếu chúng ta cứ áp dụng thủ tục tố tụng dân sự thông thường để giải quyết vụ án nói trên thì sẽ dẫn đến tốn kém thời gian và tiền của. Qua đó cho thấy việc xây dựng thủ tục rút gọn trong tố tụng dân sự là rất cần thiết.

2.2 Cơ sở thực tiễn của việc xây dựng thủ tục tố tụng dân sự rút gọn ở Việt Nam

Hiện nay, ở nước ta, các tòa án đang phải giải quyết một lượng lớn các vụ án dân sự. Không có sự ưu tiên nào, tất cả những vụ án này đều phải trải qua những thủ tục chung rất phức tạp. chính điều này đã dẫn đến hiện tượng quá tải trong xét xử ở các cấp, số lượng tòn đọng vụ án hàng năm tăng cao. Thực tế có nhiều vụ án kể cả những vụ án rất đơn giản nhưng việc giải quyết bị kéo dài không cần thiết, vi phạm nghiêm trọng tới các quyền và lợi ích hợp pháp của công dân. VD nhiều trường hợp nguyên đơn khởi kiện yêu cầu bị đơn thực hiện nghĩa vụ phát sinh từ hợp dồng không có sự phản đối của bị đơn nhưng bị đơn vẫn không chịu thực hiện nghĩa vụ. Bên cạnh đó, nhiều trường hợp không có sự thừa nhận của bị đơn về nghĩa vụ thực hiện nhưng có chứng cứ rõ ràng, đầy đủ, các sự kiện đã được xác định. Tòa án không mất nhiều thời gian điều tra, xác minh, áp dụng pháp luật dễ dàng nhưng vẫn phải xử theo thủ tục chung. Ngoài ra, việc tiến hành và kéo dài những thủ tục không cần thiết đã khiến cho không ít các trường hợp, các tranh chấp dân sự từ đơn giản phát triển thành các vụ án nghiêm trọng do không được giải quyết kịp thời. VD đối với những vụ án đơn giản, sau khi trải qua một thời gian quá dài để Tòa án có quyết định nhiều bị đơn vẫn lạm dụng quyền kháng cáo lên tòa án phúc thẩm để xem xét lại nội dung vụ án. Điều này dễ dẫn đến hậu quả mâu thuẫn giữa các đương sự thêm gay gắt thậm chí gây tổn hại cho nhau, để rồi từ một tranh chấp dân sự đơn giản lại chuyển thành một vụ án hình sự. Như vậy áp dụng thủ tục TTDSRG đã khắc phục được tình trạng trên, để các quy định pháp luật TTDS mềm dẻo, linh hoạt hơn khi áp dụng với các vụ việc có tính chất khác nhau. Ngoài ra nếu áp dụng thủ tục rút gọn trong TTDS thì các chi phí về thời gian, tiền bạc công sức của nhà nước, nhân dân sẽ được tiết kiệm một cách đáng kể.

Một cơ sở thực tiễn nữa cũng rất quan trọng trong việc thúc đẩy việc xây dựng thủ tục TTDSRG hiện nay là thủ tục TTDS không phải thủ tục mới mà đã xuất hiện trong hệ thống pháp luật của Việt Nam trước đây và nhiều nước trên thế giới như Nhật Bản, Trung Quốc, Nga…Vì vậy việc xây dựng thủ tục rút gọn là phù hợp với xu thế chung đáp ứng được các yêu cầu của xã hội, có thể tận dụng được các quy định của trước đây của nước ta và trân thế giới. Hơn nữa, khác với thời kì trước đây đội ngũ thẩm phán các cấp được kiện toàn về số lượng và chất lượng. Sau khi tăng thẩm quyền xét xử cho tòa án cấp huyện, năng lực của các thẩm phán ngày càng được khẳng định. Tất cả những yếu tố này sẽ tạo tiền đề thuận lợi cho việc xây dựng thủ tục tố tụng dân sự rút gọn ở nước ta hiện nay.

Cảm ơn quý khách đã gửi yêu cầu đến Công ty Luật Minh Khuê, trên đây là nội dung tư vấn của Công ty, nội dung tư vấn có giá trị tham khảo, nếu còn vấn đề mà quý khách hàng còn chưa rõ xin vui lòng liên hệ đến tổng đài của Công ty Luật Minh Khuê 1900.6162 hoặc vui lòng gửi tin nhắn đến email lienhe@luatminhkhue.vn để được giải đáp thắc mắc. Trân trọng!

Bộ phận tư vấn pháp luật - Công ty Luật Minh Khuê