Tăng tuổi nghỉ hưu và chế độ hưu trí theo quy định mới nhất

Luật sư tư vấn:

1. Bảo hiểm xã hội là gì?

Theo khoản 1 Điều 3 Luật Bảo hiểm xã hội năm 2014, khái niệm bảo hiểm xã hội được quy định như sau:

Bảo hiểm xã hội là sự bảo đảm thay thế hoặc bù đắp một phần thu nhập của người lao động khi họ bị giảm hoặc mất thu nhập do ốm đau, thai sản, tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp, hết tuổi lao động hoặc chết, trên cơ sở đóng vào quỹ bảo hiểm xã hội.

- Có 03 loại bảo hiểm xã hội chính: Bảo hiểm xã hội bắt buộc, bổ sung và hưu trí bổ sung. Trong đó, bảo hiểm xã hội bắt buộc bao gồm: Ốm đau; Thai sản; Tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp; Hưu trí; Tử tuất.

Hưu trí là tên gọi chỉ chung cho những người đã về hưu hoặc nghỉ hưu theo chế độ và được hưởng các chế độ bảo hiểm xã hội. ... Nếu đạt độ tuổi này cộng với thời gian công tác và thời gian đóng bảo hiểm xã hội thì những người về hưu sẽ được hưởng một khoản tiền trợ cấp cho đến khi chết gọi là lương hưu.

2. Điều kiện hưởng chế độ hưu trí

* Trong các trường hợp chung

Người lao động sẽ được hưởng chế độ hưu trí theo quy định của pháp luật nếu khi nghỉ việc có đủ 20 năm đóng bảo hiểm xã hội trở lên và thuộc một trong số các trường hợp sau:

- Nam đủ 60 tuổi, nữ đủ 55 tuổi;

- Nam từ đủ 55 tuổi đến đủ 60 tuổi, nữ từ đủ 50 tuổi đến đủ 55 tuổi và có đủ 15 năm làm nghề hoặc công việc nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm hoặc đặc biệt nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm thuộc danh mục do Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội, Bộ Y tế ban hành hoặc có đủ 15 năm làm việc ở nơi có phụ cấp khu vực hệ số 0,7 trở lên;

- Người lao động từ đủ 50 tuổi đến đủ 55 tuổi và có đủ 20 năm đóng bảo hiểm xã hội trở lên mà trong đó có đủ 15 năm làm công việc khai thác than trong hẩm lò; và

- Người bị nhiễm HIV/AIDS do tai nạn rủi ro nghề nghiệp.

- Trong trường hợp người lao động nữ là người hoạt động chuyên trách hoặc không chuyên trách ở xã, phường, thị trấn

Luật Bảo hiểm xã hội không bắt buộc mọi trường hợp người lao động phải có đủ thời gian 20 năm đóng bảo hiểm xã hội. Theo đó, đối với người lao động nữ là người hoạt động chuyên trách hoặc không chuyên trách ở xã, phường, thị trấn tham gia bảo hiểm xã hội khi nghỉ việc mà có từ đủ 15 năm đến dưới 20 năm đóng bảo hiểm xã hội và đủ 55 tuổi thì được hưởng lương hưu. Việc xác định là người hoạt động chuyên trách hoặc không chuyên trách ở xã, phường, thị trấn được căn cứ vào thời điểm trước khi nghỉ việc hưởng chế độ bảo hiểm xã hội và thời gian đóng bảo hiểm xã hội từ đủ 15 năm đến dưới 20 năm nêu trên là thời gian đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc.

* Trong trường hợp người lao động​ chưa có đủ 20 năm đóng bảo hiểm xã hội​

Nhằm tạo điều kiện cho người lao động có thể được hưởng quyển lợi trọn vẹn của mình khi nghỉ hưu và hết tuổi lao động, người lao động có đủ các điều kiện nêu trên mà thời gian đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc còn thiếu tối đa 06 tháng có thể chọn phương án đóng một lần cho số tháng còn thiếu để được hưởng lương hưu. Theo đó, mức đóng hằng tháng sẽ bằng tổng mức đóng của người lao động và người sử dụng lao động (NSDLĐ) căn cứ trên mức tiền lương tháng đóng bảo hiểm xã hội trước khi nghỉ việc. Thời điểm được hưởng lương hưu của những đối tượng này sẽ được tính từ tháng họ đủ điều kiện về tuổi hưởng lương hưu và đã đóng đủ bảo hiểm xã hội cho số tháng còn thiếu.

Trong trường hợp người lao động đã đủ tuổi hưởng lương hưu mà chưa đủ số năm đóng bảo hiểm xã hội theo luật định và không thuộc trường hợp trên thì những người lao động này vẫn có thể lựa chọn một trong hai phương án gồm hưởng bảo hiểm xã hội một lần; hoặc tiếp tục tham gia bảo hiểm xã hội tự nguyện đề đủ điều kiện hưởng lương hưu.

* Trong trường hợp người lao động bị suy giảm khả năng lao động nghỉ hưu sớm trước tuổi nghỉ hưu

Ngoài ra, những người lao động nào mà bị suy giảm khả năng lao động cũng có thể hưởng lương hưu sớm hơn so với tuổi nghỉ hưu mà luật quy định. Tuy nhiên, những người lao động này phải thỏa mãn điều kiện có đủ thời gian 20 năm đóng bảo hiểm xã hội và phải thuộc một trong các trường hợp sau:

- Người lao động bị suy giảm khả năng lao động từ 61% đến 80%:

Trong trường hợp này độ tuổi người lao động được nghỉ hưu do suy giảm khả năng lao động sẽ như sau:

- Người lao động bị suy giảm khả năng lao động từ 81% trở lên và nam đã đủ 50 tuổi và nữ đã đủ 45 tuổi; và

- Người lao động bị suy giảm khả năng lao động từ 61% trở lên và có đủ 15 năm trở lên làm nghề hoặc công việc đặc biệt nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm thuộc danh mục do Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội, Bộ Y tế ban hành.

3. Mức hưởng lương hưu

3.1Hưởng lương lưu hằng tháng

* Trường hợp chung:

- Từ ngày 01 tháng 01 năm 2018 trở đi, mức lương hưu hằng tháng của người lao động nữ nghỉ hưu được tính bằng 45% tương ứng với 15 năm đóng bảo hiểm xã hội, sau đó cứ thêm mỗi năm đóng bảo hiểm xã hội thì tính thêm 2%; mức tối đa bằng 75%.

- Từ ngày 01 tháng 01 năm 2018 trở đi, mức lương hưu hàng tháng của người lao động nam nghỉ hưu được tính bằng 45% tương ứng với số năm đóng bảo hiểm xã hội theo bảng dưới đây, sau đó cứ thêm mỗi năm đóng bảo hiểm xã hội, được tính thêm 2%; mức tối đa bằng 75%:

* Trường hợp người lao động hưởng lương hưu sớm do suy giảm khả năng lao động:

Mức lương hưu hằng tháng của người lao động trong trường hợp này được tính như quy định tại trường hợp chung, sau đó cứ mỗi năm nghỉ hưu trước tuổi quy định thì giảm 2%. Trường hợp tuổi nghỉ hưu có thời gian lẻ đến đủ 06 tháng thì mức giảm là 1%, từ trên 06 tháng thì không giảm tỷ lệ phẩn trăm do nghỉ hưu trước tuổi.

* Trường hợp lao động nữ là người hoạt động chuyên trách hoặc không chuyên trách ở xã, phường, thị trấn:

Mức lương hưu hằng tháng cùa lao động nữ đủ điều kiện hưởng lương trong trường hợp này sẽ được tính theo số năm đóng bảo hiểm xã hội và mức bình quần tiền lương tháng đóng bảo hiểm xã hội như sau: đủ 15 năm đóng bảo hiểm xã hội tính bằng 45% mức bình quân tiền lương tháng đóng bảo hiểm xã hội. Từ đủ 16 năm đến dưới 20 năm đóng bảo hiểm xã hội, cứ mỗi năm đóng tính thêm 2%.

Ngoài ra cần lưu ý, trong trường hợp bạn là người lao động được hưởng lương hưu theo theo trường hợp chung và trường hợp hưởng lương hưu do suy giảm khả năng lao động nêu trên, pháp luật có giới hạn mức lương hưu thấp nhất mà bạn có thể hưởng là sẽ không thấp hơn mức lương cơ sở. Tuy nhiên trong trường hợp bạn là người lao động nữ là người hoạt động chuyên trách hoặc không chuyên trách ở xã, phường, thị trấn thì sẽ không được áp dụng giới hạn mức lương hưu thấp nhất này.

3.2. Trợ cấp một lần khi nghỉ hưu

Trong trường hợp người lao động có thời gian đóng bảo hiểm xã hội cao hơn số năm tương ứng với tỷ lệ hưởng lương hưu 75% thì khi nghỉ hưu, ngoài lương hưu còn được hưởng trợ cấp một lần. Mức trợ cấp một lần được tính theo số năm đóng bảo hiểm xã hội cao hơn số năm tương ứng với tỷ lệ hưởng lương hưu 75%, cứ mỗi năm đóng bảo hiểm xã hội thì được tính bằng 0,5 tháng mức bình quân tiền lương tháng đóng bảo hiểm xã hội.

- Bảo hiểm xã hội một lần

Thông thường, người lao động sẽ được hưởng chế độ hưu trí thông qua việc nhận lương hưu hằng tháng. Tuy nhiên việc nhận lương hưu hằng tháng không phải luôn phù hợp hoặc có thể thực hiện được đối với người lao động trong mọi tình huống. Do đó, để bảo đảm quyền lợi cho người lao động trong những tình huống như vậy, pháp luật cho phép người lao động được hưởng bảo hiểm xã hội một lần.

Theo quy định của pháp luật, người lao động được hưởng bảo hiểm xã hội một lẩn trong những trường hợp sau:

- Đủ tuổi hưởng lương hưu theo quy định mà chưa đủ 20 năm đóng bảo hiểm xã hội hoặc là lao động nữ là người hoạt động chuyên trách hoặc không chuyên trách ở xã, phường, thị trấn mà chưa đủ 15 năm đóng bảo hiểm xã hội và không tiếp tục tham gia bảo hiểm xã hội tự nguyện;

- Ra nước ngoài để định cư;

- Người đang bị mắc một trong những bệnh nguy hiểm đến tính mạng như ung thư, bại liệt, xơ gan cổ chướng, phong, lao nặng, nhiễm HIV đã chuyển sang giai đoạn AIDS và những bệnh khác theo quy định của Bộ Y tế;

Mức hưởng bảo hiểm xã hội một lần sẽ được tính theo số năm đã đóng bảo hiểm xã hội. Trong trường hợp thời gian đóng bảo hiểm xã hội chưa đủ 1 năm thì mức hưởng bảo hiểm xã hội bằng số tiền đã đóng, mức tối đa bằng 02 tháng mức bình quân tiến lương tháng đóng bảo hiểm xã hội. Đối với những trường hợp còn lại có thời gian đóng bảo hiểm xã hội từ đủ 1 năm trở lên thì cứ mỗi năm sẽ được tính như sau:

- 1,5 tháng mức bình quân tiền lương tháng đóng bảo hiểm xã hội cho những năm đóng trước năm 2014;

- 02 tháng mức bình quần tiền lương tháng đóng bảo hiểm xã hội cho những năm đóng từ năm 2014 trở đi.

4. Mức bình quân tiền lương tháng đóng BHXH dùng để tính lương hưu, trợ cấp một lần

- Người lao động thuộc đối tượng thực hiện chế độ tiền lương do Nhà nước quy định có toàn bộ thời gian đóng BHXH theo chế độ tiền lương này thì tính bình quân tiền lương tháng của số năm đóng BHXH trước khi nghỉ hưu như sau:

+ Tham gia BHXH trước ngày 01 tháng 01 năm 1995 thì tính bình quân của tiển lương tháng đóng BHXH của 05 năm cuối trước khi nghỉ hưu;

+ Iham gia BHXH trong khoảng thời gian từ ngày 01 tháng 01 năm 1995 đến ngày 31 tháng 12 năm 2000 thì tính bình quân của tiền lương tháng đóng BHXH của 06 năm cuối trước khi nghỉ hưu;

+Tham gia BHXH trong khoảng thời gian từ ngày 01 tháng 01 năm 2001 đến ngày 31 tháng 12 năm 2006 thì tính bình quân của tiền lương tháng đóng BHXH của 08 năm cuối trước khi nghỉ hưu;

+ Tham gia BHXH trong khoảng thời gian từ ngày 01 tháng 01 năm 2007 đến ngày 31 tháng 12 năm 2015 thì tính bình quân của tiền lương tháng đóng BHXH của 10 năm cuối trước khi nghỉ hưu;

+ Tham gia BHXH từ ngày 01 tháng 01 nám 2016 đến ngày 31 tháng 12 năm 2019 thì tính bình quân của tiền lương tháng đóng BHXH của 15 năm cuối trước khi nghỉ hưu;

+ Tham gia BHXH từ ngày 01 tháng 01 năm 2020 đến ngày 31 tháng 12 năm 2024 thì tính bình quân của tiền

lương tháng đóng BHXH của 20 năm cuối trước khi nghỉ hưu; và

+ Tham gia BHXH từ ngày 01 tháng 01 năm 2025 trở đi thì tính bình quân của tiển lương tháng đóng BHXH của toàn bộ thời gian.

- Người lao động có toàn bộ thời gian đóng BHXH theo chế độ tiền lương do NSDLĐ quyết định thì tính bình quân tiển lương tháng đóng BHXH của toàn bộ thời gian.

- Người lao động vừa có thời gian đóng BHXH thuộc đối tượng thực hiện chế độ tiền lương do Nhà nước quy định, vừa có thời gian đóng BHXH theo chế độ tiền lương do NSDLĐ quyết định thì tính bình quân tiền lương tháng đóng BHXH chung của các thời gian.

5. Trình tự, thủ tục hưởng lương hưu hằng tháng và BHXH một lần

Bước 1: Trong thời hạn 30 ngày tính đến thời điểm người lao động được hưởng lương hưu, NSDLĐ căn cứ vào nguyện vọng của người lao động sẽ nộp hồ sơ hưởng lương hằng tháng hoặc hồ sơ hưởng BHXH một lần cho cơ quan BHXH.

Hồ sơ hường lương hưu bao gồm:

- Sổ BHXH;

- Quyết định nghỉ việc hưởng chế độ hưu trí hoặc văn bản chấm dứt HĐLĐ hưởng chế độ hưu trí; và

- Biên bản giám định mức suy giảm khả năng lao động của Hội đổng giám định y khoa đối với người nghỉ hưu sớm do suy giảm khả năng lao động hoặc giấy chứng nhận bị nhiễm HIV/AIDS đối với trường hợp nghỉ hưu do tai nạn rủi ro nghề nghiệp.

Hồ sơ hưởng bảo hiểm xã hội một lẩn bao gồm:

- Sổ bảo hiểm xã hội;

- Đơn đề nghị hưởng bảo hiểm xã hội một lãn;

- Đối với người ra nước ngoài để định cư phải nộp thêm bản sao giấy xác nhận của cơ quan có thẩm quyền về việc thôi quốc tịch Việt Nam hoặc bản dịch tiếng Việt được chứng thực hoặc công chứng một trong các giấy tờ sau:

• Hộ chiếu do nước ngoài cấp;

• Thị thực của cơ quan nước ngoài có thẩm quyển cấp có xác nhận việc cho phép nhập cảnh với lý do định cư ở nước ngoài;

• Giấy tờ xác nhận về việc đang làm thủ tục nhập quốc tịch nước ngoài; giấy tờ xác nhận hoặc thẻ thường trú, cư trú có thời hạn từ 05 năm trở lên của cơ quan nưởc ngoài có thẩm quyền cấp.

- Trích sao hồ sơ bệnh án trong trường hợp người lao động hưởng Bảo hiểm xã hộ một lần do mắc phải một trong các bệnh nguy hiểm đến tính mạng được Bộ Y tế quy định.

Bước 2: Cơ quan Bảo hiểm xã hội sẽ có trách nhiệm giải quyết hồ sơ và chi trả cho người lao động trong thời gian là 20 ngày đối với trường hợp hưởng lương hưu hằng tháng và 10 ngày đối với trường hợp hưởng Bảo hiểm xã hộ một lần.

Mọi vướng mắc bạn vui lòng trao đổi trực tiếp với bộ phận luật sư tư vấn pháp luật trực tuyến qua tổng đài 24/7 gọi số: 1900.6162 hoặc gửi qua email để nhận được sự tư vấn, hỗ trợ từ Luật Minh Khuê. Rất mong nhận được sự hợp tác! Trân trọng./.