1. Tháng chạp là gì?
Tháng Chạp hay chính là tháng mười hai âm lịch đối với các năm không nhuận âm lịch hoặc là tháng mười ba với những năm âm lịch nhuận. Người ta thường gọi tháng cuối cùng củ năm âm lịch là tháng chạp bởi lý do như sau. Theo sự nghiên cứu của các nhà văn hoá, chữ "chạp" là một biến âm của từ "lạp" ở trong tiếng Trung. Vào cuối năm âm lịch, người Trung Quốc xưa có một ngày lễ tế thần được gọi là Lạp, bởi vậy mà tháng này còn được gọi là Lạp nguyệt. Trong phong tục của người Trung Quốc, khi nhắc tới chữ Lạp còn nói tới việc "lạp mả" - tức là đi thăm nom, sửa sang phần mộ của tổ tiên, dòng tộc chuẩn bị để đón Tết. Chữ "lạp" trong tiếng Trung cũng có nghĩa là Tất niên và điều này cũng liên quan đến tập tục ở trên.
Người Việt Nam cũng gọi tháng mười hai là tháng chạp bởi có chịu tác động phần nào đó bởi văn hoá của Trung Hoa. Trong tháng mười hai âm lịch này cũng là tháng mà người Việt có nhiều ngày lễ lạt cúng bái, cũng như đến thăm mon, chăm sóc phần mồ mả của ông bà tổ tiên và thắp hương mời ông bà về đón Tết cùng con cháu. Điều này giống với phong tục "lạp mả" của người Trung Quốc.
Cũng có một cách lý giải khác về việc tại sao tháng mười hai âm lịch được gọi là tháng Chạp. Từ "lạp" ở trong tiếng Trung còn mang nghĩa là thịt. Những ngày cuối năm thường là khoảng thời gian mà mọi người, mọi nhà tích trữ các loại thực phẩm để dự trữ cho mùa đông và chuẩn bị cho Tết. Bởi vậy mà người ta gọi tháng này là tháng Chạp. Đối với người Việt Nam, tháng Chạp là khoảng thời gian rất quan trọng trong năm, mọi người đều dồn sức để có thể chuẩn bị chào năm cũ và đón năm mới. Đây cũng là tháng mà mọi gia đình còn có các lễ cúng như cúng 23 tháng Chạp, cúng Tất niên vào ngày cuối cùng của tháng...
2. Tháng củ mật là gì?
Tháng Chạp còn được nhiều người gọi là tháng củ mật. Điều này là một điều khiến nhiều người thắc mắc bởi mọi người không hiểu "củ mật" là gì? Phần này của bài viết sẽ giải thích tại sao mà tháng mười hai âm lịch còn được gọi là tháng củ mật.
"Củ mật" ở đây không phải là tên của một loại củ nào cả mà là một từ Hán Việt. "Củ" ở đây có ý nghĩa là xem xét, kiểm soát cẩn thận; "mật" có nghĩa là kín, khít, không để lộ hay để cho thất thoát. Từ "củ mật" hiểu một cách đơn giản nhất có nghĩa là kiểm soát một cách cẩn thận.
Người ta gọi tháng Chạp là tháng củ mật cũng có lí do của nó. Theo người xưa, đây là một tháng mà mọi người rất bận rộn, dễ lơ là, không kiểm soát chặt chẽ mọi thứ nên dễ xảy ra tình trạng mất trộm. Đây cũng là tháng cuối năm nên mọi người thường có hoạt động thu hoạch hoa màu, buôn bán vật phẩm để thu tiền về, hay thu lại các khoản nợ cũng như sắm sửa cho ngày Tết. Bởi vậy, khoảng thời gian này bọn đạo tặc cũng tăng cường hoạt động và mọi người rất dễ trở thành nạn nhân của chúng trong những ngày cuối năm. Người ta gọi tháng mười hai âm lịch là tháng củ mật cũng như là một cách tự nhắc nhở nhau rằng cần phải hết sức cẩn trọng trong tháng này, tránh tối đa những sai sót, sơ hở để tạo điều kiện cho kẻ gian.
Sự "củ mật" ở đây còn nhắc đến một yếu tố khác chính là củi lửa. Trong những ngày cuối năm, bên cạnh việc thời tiết hanh khô thì các gia đình còn sử dụng củi lửa để làm cỗ, sưởi ấm rất nhiều nên nếu như có chút không cẩn trọng rất dễ gây ra hoả hoạn gây ra những thiệt hại về người và của.
Ở thời hiện đại ngày nay, bên cạnh việc cẩn trọng về tài sản thì còn cần phải cẩn trọng về cả sức khoẻ ở trong khoảng thời gian này. Thời điểm cuối năm là lúc mọi người bị công việc cuốn vào cùng với các bữa tiệc tất niên nên dễ khiến bản thân mệt mỏi, thiếu tỉnh táo. Điều này có thể gây ra các bệnh cấp tính hoặc các tai nạn không đáng có. Bên cạnh đó, thời tiết lạnh cuối năm cũng khiến cho mọi người dễ bị ốm ảnh hưởng đến sức khoẻ cũng như năng suất công việc.
3. Tháng chạp là tháng trồng khoai có ý nghĩa gì?
Trong một bài ca dao đã viết: "Tháng Chạp là tháng trồng khoai", vậy điều này có ý nghĩa gì? Thực ra câu này nói về công việc trồng trọt theo mùa vụ trong một năm của những người nông dân. Họ căn cứ vào thời tiết, khí hậu để nói về những công việc ruộng đồng, công việc trồng trọt diễn ra tuần tự trong một năm. Vào thời điểm tháng Chạp, đây là lúc đất đai khô ráo, thời tiết thích hợp cho việc trồng khoai, để khi khoai vừa bén rễ cũng là thời điểm mùa xuân về, và trên khắp các ruộng vườn sẽ được bao phủ bởi một màu xanh mát mắt - báo hiệu cho một năm mới mùa màng bội thu, cây cối xanh tươi, đâm chồi nảy lộc.
4. Những điều mọi người thường kiêng kỵ vào tháng Chạp
Trong tháng Chạp, mọi người cũng sẽ có những điều kiêng kỵ với mong muốn rằng cuối năm được kết thúc một cách tốt đẹp nhất. Một số những điều mà mọi người thường kiêng kỵ vào tháng Chạp có thể kể tới dưới đây.
- Tránh việc gây gổ, tranh cãi, xung đột không cần thiết hoặc không đáng để xảy ra: vào tháng cuối cùng của năm, mọi người đều căng thẳng, bận rộn mong rằng sẽ hoàn thành các công việc để kết thúc một năm cũ trọn vẹn nhất. Điều này rất dễ khiến xảy ra những điều mâu thuẫn, những hành động không đúng mực hoặc những phát sinh tiêu cực có thể ảnh hưởng tới công việc hoặc bản thân, làm gián đoạn thời gian hoàn thành những điều trong dự tính, ảnh hưởng tới các kế hoạch trong năm mới. Về mặt tâm linh, mọi người cho rằng cuối năm khi ông bà tổ tiên về thăm con cháu nếu như gặp phải những cãi cọ, gây gổ sẽ làm cho ông bà phật lòng và trách phạt. Tháng Chạp cũng là một tháng của việc làm ăn, buôn bán thế nên việc tranh cãi, xung đột sẽ làm cho tài lộc đi mất, việc buôn bán không được thuận lợi.
- Kiêng để nhà cửa bừa bộn, không sạch sẽ, ẩm thấp: theo quan niệm của dân gian, tháng Chạp là thời gian mà các gia đình cần dọn dẹp lại nhà cửa, trang hoàng khang trang, đẹp đẽ để đón những điều mới, điều may mắn của năm mới đến. Bởi vậy, nếu nhà cửa không được sạch sẽ khiến những may mắn, niềm vui mới không đến được, ảnh hưởng gia đình trong một năm mới. Theo khoa học, thì việc để môi trường sống bẩn, ẩm thấp là nguyên nhân lớn gây ảnh hưởng tới sức khoẻ, dẫn đến các bệnh kéo dài làm chất lượng cuộc sống bị suy giảm, công việc bị ảnh hưởng rất nhiều.
- Tránh làm việc quá sức: tháng Chạp là khoảng thời gian cuối năm nên không tránh khỏi một lượng công việc lớn đổ dồn đến với các bạn. Tuy nhiên, chúng ta cần phải biết cân bằng thời gian làm việc với thời gian nghỉ ngơi để giữ cho cơ thể mạnh khoẻ, tỉnh táo. Việc ôm đồm, gắng gượng làm hết các công việc sẽ khiến bản thân bị lao lực, mệt mỏi, kiệt sức làm ảnh hưởng đến công việc và mọi người xung quanh. Thời điểm cuối năm nên tránh việc bị bệnh phải tới viện điều trị bởi nó có thể là vận đen cuối năm, ảnh hưởng tới năm sau
- Tránh vay mượn: việc vay mượn hoặc cho người khác vay vào thời điểm cuối năm cũng là một điều mọi người cần tránh tối đa. Theo quan niệm dân gian, việc cho vay mượn vào cuối năm có thể tạo thành một sự không may mắn bởi món nợ có thể kéo dài sang năm mới, là một điềm không tốt, nhất là với những người làm ăn. Bởi vậy, thời điểm cuối năm mọi người sẽ thường cố gắng để trả hết các khoản nợ trong năm cũ. Một cách khác để lý giải cho điều này là thời điểm cuối năm tất cả mọi người đều cần đến tiền để giải quyết các công việc của bản thân cũng như sắm sửa cho gia đình, chính vì vậy việc vay mượn những ngày cuối năm này là điều không nên.
Hy vọng bài viết trên của Luật Minh Khuê đã cung cấp cho quý bạn đọc những thông tin hữu ích, trân trọng cảm ơn!
