1. Hội nghị Ianta diễn ra trong hoàn cảnh nào?
Bước sang đầu năm 1945, Chiến tranh thế giới thứ hai cũng đang dần bước vào giai đoạn cuối. Trước tình hình đó, các cường quốc Đồng minh cũng phải đối mặt với nhiều vấn đề quan trọng và cấp bách. Những vấn đề cần được khắc phục nhanh chóng là những vấn đề cơ bản sau:
- Nhanh chóng đánh bại hoàn toàn các nước phát xít.
- Tổ chức lại thế giới sau chiến tranh.
- Phân bổ kết quả thắng lợi giữa các nước thắng trận.
Trong bối cảnh đó, một hội nghị quốc tế cũng đã được triệu tập tại Ianta (Liên Xô) từ ngày 4 đến ngày 11/2/1945 với Nguyên thủ quốc gia ba nước gồm: Thủ tướng Sớcsin (Anh), Tổng thống Rudoven (Mỹ) và Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng Stalin (Liên Xô) đã tổ chức hội nghị Ianta. Hội nghị Ianta được đặt tên theo địa điểm diễn ra hội nghị - thành phố Ianta. (Yanta). Theo đó, địa điểm diễn ra hội nghị Ianta là tại Cung điện Livadia ở thành phố Yalta, miền nam Ukraine.
2. Mục đích của Hội nghị Ianta:
Mục tiêu chính của Hội nghị Ianta là giải quyết những vấn đề quan trọng sau chiến tranh nhằm thiết lập một trật tự thế giới mới. Trong hội nghị Ianta, không khí vô cùng căng thẳng và khó khăn vì đây thực chất là một hội nghị được tổ chức với mục đích đấu tranh quyết liệt để có thể hình thành một trật tự thế giới mới và phân chia phạm vi và kết quả chiến tranh của các cường quốc. Hội nghị Ianta ra đời và giải quyết vấn đề hợp tác quân sự nhằm giải quyết mọi bất đồng giữa ba cường quốc đánh thắng phát xít. Sau đó buộc Đức đầu hàng vô điều kiện và có chính sách cụ thể đối với Đức và các nước được giải phóng.
3. Nội dung chính của hội nghị Ianta:
Sau nhiều ngày lãnh đạo ba nước đạt được thỏa thuận và đàm phán về nội dung chính của hội nghị Ianta, mọi việc đã được quyết định như sau:
Thứ nhất là Liên Xô, Mĩ và Anh đều thống nhất mục tiêu chung là tiêu diệt tận gốc chủ nghĩa phát xít Đức và chủ nghĩa quân phiệt Nhật Bản. Liên Xô sẽ tham chiến chống Nhật Bản ở Châu Á sau khi chiến tranh ở Châu Âu kết thúc.
Thứ hai là ba cường quốc Liên Xô, Mỹ và Anh sẽ thống nhất thành lập một tổ chức vì mục tiêu có thể duy trì hòa bình và an ninh thế giới (sau này là Liên hợp quốc).
Thứ ba là Liên Xô, Mỹ và Anh thống nhất đóng quân ở các nước nhằm giải giáp quân đội phát xít và phân chia phạm vi ảnh hưởng ở châu Âu và châu Á. Bên cạnh đó, Liên Xô, Mỹ và Anh cũng đồng ý bổ sung thêm Pháp để có thể chia nước Đức thành 4 vùng chiếm đóng và bồi thường chiến tranh. Liên Xô, Hoa Kỳ và Anh cũng nhất trí rằng Đức nên phi quân sự hóa, phi quân sự hóa và dân chủ hóa. Việc bồi thường chiến tranh cũng sẽ được thực hiện thông qua việc tịch thu tài sản. Cụ thể việc phân chia vùng chiếm đóng được ghi nhân như sau:
Ở Châu Âu: Liên Xô sẽ chiếm Đông Âu, Đông Béc-lin, Đông Đức. Hoa Kỳ, Pháp và Anh sẽ chiếm toàn bộ Tây Âu, Tây Đức và Tây Berlin.
Ở châu Á: Hội nghị Ianta nhất trí để Liên Xô tham chiến chống Nhật 2 đến 3 tháng sau khi chiến tranh kết thúc ở châu Á và châu Âu. Ngoài ra, để khôi phục các lợi ích đã mất của Nga sau Chiến tranh giữa Nga và Nhật. Riêng ở Mông Cổ, hiện trạng sẽ được giữ nguyên. Hoa Kỳ sẽ chiếm đóng Nhật Bản, phía nam bán đảo Triều Tiên và phía bắc sẽ nằm dưới ảnh hưởng của Liên Xô. Trung Quốc sẽ hoàn toàn trở thành một quốc gia thống nhất và dân chủ.
Các khu vực còn lại ở châu Á cụ thể: Đông Nam Á, Tây Á đều sẽ thuộc phạm vi của các nước phương Tây trước đây.
Chúng ta cũng có thể thấy rằng, so với trật tự của hệ thống Véc-xai - Oa-sinh-tơn, Hội nghị Ianta được thành lập cũng góp phần quan trọng vào việc giải quyết thỏa đáng hơn các vấn đề quân sự, chính trị và lãnh thổ, bồi thường sau chiến tranh cho các nước chiến thắng hoặc thua cuộc.
Cơ quan bảo an của Liên Hợp Quốc cũng đã có những cải tiến rõ rệt về mặt chiến lược và hành động. Hội gnhij Ianta kết thúc cũng đã thiết lập khuôn khổ của trật tự thế giới mới.
4. Ý nghĩa của Hội nghị Ianta:
Hội nghị Ianta diễn ra năm 1945 đã góp phần lớn vào việc hình thành trật tự hai cực của thế giới: chủ nghĩa tư bản và chủ nghĩa xã hội, và là gốc rễ của Chiến tranh lạnh bắt đầu năm 1947.
Hệ quả về mặt địa lý của hội nghị Ianta đối với các quốc gia quan trọng nhất phải kể đến:
- Nước Đức bị chia đôi và thành lập một nhà nước với hai chế độ chính trị khác nhau: Cộng hòa Liên bang Đức ở phía tây và Cộng hòa Dân chủ Đức ở phía đông.
- Bán đảo Triều Tiên bị phân chia thành hai miền Nam - Bắc với ranh giới là vĩ tuyến 38 độ Bắc.
Vĩ tuyến 38 lần đầu tiên được đề xuất là đường chia cắt bán đảo Triều Tiên vào năm 1902 trong cuộc chiến tranh Nga - Nhật làm đường ranh giới ảnh hưởng giữa hai đế quốc. Tuy nhiên, việc đề xuất này không thành và sau đó, Nhật Bản đã kiểm soát toàn bộ bán đảo Triều Tiên. Sau khi Nhật Bản đầu hàng Đồng Minh năm 1945, thỏa thuận Ianta được ký kết, vĩ tuyến 38 theo đề xuất của các nhà ngoại giao Dean Rusk và Tướng Charles Bornsteel (đều đến từ Hoa Kỳ), được chính thức xác định là ranh giới ngăn cách khu vực do Liên Xô kiểm soát ở phía bắc và khu vực do Mỹ kiểm soát ở phía nam. Vĩ độ này chia bán đảo Triều Tiên gần như đồng đều thành hai nửa. Năm 1948, đường này trở thành biên giới giữa hai quốc gia mới hình thành trên Bán đảo Triều Tiên: Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Triều Tiên và Đại Hàn Dân quốc. Sau Chiến tranh Triều Tiên (1950-1953), ranh giới mới được chỉ định là Khu phi quân sự và vượt qua vĩ tuyến 38 theo hướng đông bắc - tây bắc - tây nam.
Hội nghị Ianta tổ chức năm 1945 cũng góp phần thành lập tổ chức Liên hợp quốc nhằm duy trì hòa bình và an ninh thế giới sau chiến tranh. Hội nghị Ianta với sự nhất trí của 5 cường quốc: Liên Xô, Mỹ, Anh, Pháp và Trung Quốc đã hạn chế phần nào sự thao túng của chủ nghĩa tư bản đối với chủ nghĩa tư bản của các tổ chức quốc tế. Các bên đồng ý đóng quân và giải giáp quân đội phát xít và phạm vi ảnh hưởng của chúng đã dẫn đến việc mở rộng ảnh hưởng của Liên Xô và Mỹ ở châu Âu và châu Á. Các quyết định của hội nghị Ianta diễn ra năm 1945 thực chất chỉ là thỏa thuận giữa Liên Xô, Mỹ và Anh, nhưng chúng có tác động đến việc giải quyết các vấn đề thế giới sau chiến tranh.
Một trật tự mới được hình thành trên cơ sở thỏa thuận trong khuôn khổ hội nghị Ianta được gọi là "Trật tự hai cực Ianta".
5. So sánh trật tự hai cực Ianta và trật tự Véc-xai - Oasinhtơn
| Ianta | Véc-xai - Oasinhton | |
| Giống nhau | Đều là kết quả của những cuộc chiến tranh thế giới đẫm máu trong lịch sử nhân loại. Đều do các cường quốc thắng trận thiết lập nên để phục vụ những lợi ích cao nhất của các nước đó. Đều có các tổ chức quốc tế được thành lập để giám sát và duy trì trật tự thế giới (Hội Quốc Liên và Liên Hợp Quốc). | |
| Khác nhau | - Có sự hiện diện mới của Liên Xô - Hai cực có sự khác biêt, đối lập về hệ thống chính trị, tư tưởng chính trị và vai trò đối với sự nghiệp cách mạng thế giới => cuộc đối đầu gay dắt giữa Liên Xô và Mỹ trong Chiến tranh lạnh - Cơ cấu tổ chức: tiến bộ và tích cực hơn, hạn chế sự độc quyền của chủ nghĩa tư bản. - Giai đoạn sụp đổ: Trật tự hai cực Ianta sụp đổ đồng thời với sự sụp đổ của Liên Xô và kết thúc thời kỳ chiến tranh lạnh. | - Không có Liên Xô - Không có sự khác biệt đáng kể về chính trị. - Cơ cấu ít tích cực hơn, do các nước chủ nghĩa tư bản hoàn toàn quyết định. - Giai đoạn sụp đổ: hệ thống Véc-xai - Oasinhton sụp đổ đã dẫn đến chiến tranh thế giới thứ hai. |
Trên đây là bài viết của Luật Minh Khuê về chủ đề Hội nghị Ianta dẫn đến sự chia cắt hai miền Nam Bắc Triều bởi vĩ tuyến 38 độ. Nếu có bất kỳ thắc mắc nào liên quan, vui lòng liên hệ đến tổng đài 1900.6162 để được tư vấn trực tiếp. Xin chân thành cảm ơn!
