1. Khái quát chung

Việc thành lập hộ kinh doanh râ't đơn giản. Pháp luật Việt Nam thường chi tập trung vào vân đề đăng ký kinh doanh của hộ kinh doanh, còn dường như không kiểm soát quá trình thành lập hộ kinh doanh dù hộ kinh doanh đó được thành lập bởi một hộ gia đình hoặc một nhóm. Tuy nhiên điểu kiện đê’ thành lập hộ kinh doanh luôn được đặt ra đối với cá nhân kinh doanh dưới hình thức hộ kinh doanh. Trước hết cá nhân thành lập hộ kinh doanh phải là công dân Việt Nam. Điểu đó có nghĩa là người nước ngoài không được kinh doanh dưới hình thức hộ gia đình. Tiêp đó, cá nhân không thuộc diện pháp luật câm kinh doanh được thành lập hộ kinh doanh. Trong trường họp các cá nhân góp vốn đê’ thành lập hộ kinh doanh, thì các cá nhân này cũng không thuộc diện pháp luật cấm kinh doanh;

Thủ tục đăng ký kinh doanh của hộ kinh doanh được thực hiên như thế nào?

>> Luật sư tư vấn pháp luật Doanh nghiệp, gọi: 1900.6162

2. Điều kiện để thành lập hộ kinh doanh

Công dân Việt Nam đủ 18 tuổi, có năng lực pháp luật và năng lực hành vi dân sự đầy đủ; các hộ gia đình có quyền thành lập hộ kinh doanh và có nghĩa vụ đăng ký kinh doanh theo qui định của Chương này.Cá nhân, hộ gia đình qui định tại khoản 1 Điều này chỉ được đăng ký kinh doanh một hộ kinh doanh trong phạm vi toàn quốc"

3. Thủ tục đăng ký kinh doanh của hộ kinh doanh

3.1 Đê' nghị đăng ký kinh doanh.

Công dân Việt Nam đủ 18 tuổi, có năng lực pháp luật và năng lực hành vi dân sự đầy đủ; các hộ gia đình có quyền thành lập hộ kinh doanh và có nghĩa vụ đăng ký kinh doanh theo qui định của Chương này.Cá nhân, hộ gia đình qui định tại khoản 1 Điều này chỉ được đăng ký kinh doanh một hộ kinh doanh trong phạm vi toàn quốc" . Cá nhân hoặc đại diện hộ gia đình gửi "Giâỳ đề nghị đăng ký kinh doanh hộ kinh doanh" đêh cơ quan đăng ký kinh doanh câp huyện kèm theo giây tờ chứng minh nhân thân của người gửi, và chứng chỉ hành nghề (nêù kinh doanh trong lĩnh vực pháp luật yêu cầu phải có chứng chỉ hành nghề), và văn bản xác nhận vốn pháp định của nhà chức trách có thẩm quyền (nếu kinh doanh trong lĩnh vực đòi hỏi phải có vôh pháp định).

3.2 Xác nhận và thẩm tra.

Nhà chức trách có thẩm quyền khi tiếp nhận hổ sơ phải câp cho người nộp hô' sơ một giâỳ biên nhận làm bằng chứng cho việc tiếp nhận hồ sơ, rồi sau đó kiểm tra tính họp lệ của hổ sơ. Trong thời hạn năm ngày làm việc, nhà chức trách có thẩm quyền phải câ'p Giây chứng nhận đăng ký kinh doanh cho hộ kinh doanh nêù hồ sơ hợp lệ, hoặc phải thông báo những nội dung cần sửa đổi hay yêu cầu bổ sung văn bản, nêu hồ sơ không hợp lệ.
Hai bước này thật là đơn giản, nhưng là thành tựu to lớn của quá trình đơn giản hóa thủ tục hướng tói tự do kinh doanh ở Việt Nam mà phải mất hàng chục năm để có. Nội dung "Giâỳ đề nghị đăng ký kinh doanh hộ kinh doanh" bao gồm những thông tin xác định như: Tên hộ kinh doanh và địa điểm kinh doanh; ngành nghê' kinh doanh; sô' vôh kinh doanh; họ tên, chỗ ở, số và ngày câ'p Giâỳ chứng minh thư nhân dân, chữ ký của cá nhân hoặc đại diện hộ gia đình. Dù vậy việc kê khai số vốn kinh doanh có lẽ là không cần thiết, bởi nó mang tính hình thức, trừ khi có sự đòi hỏi về vôh pháp định.
Tuy nhiên, cần có sự lưu ý thích đáng tới việc đăng ký kinh doanh đối với hộ kinh doanh được thành lập bởi một nhóm người. Thực ra pháp luật hiện nay đã quan niệm hộ kinh doanh loại này thuộc sở hữu chung của mọi thành viên trong nhóm. Người đăng ký kinh doanh như người đại diện đương nhiên của toàn nhóm.
Việc đăng ký kinh doanh không đặt ra đối với hộ gia đình hoạt động trong lĩnh vực nông, lâm, ngư nghiệp và làm muôi, cũng như đôì với những người bán hàng rong, quà vặt, buôn chuyến, kinh doanh lưu động hoặc làm dịch vụ có thu nhập tháp, không kể việc kinh doanh các ngành, nghề có điều kiện theo qui định của pháp luật. Những người kinh doanh trong như vậy thường được gọi là thương nhân khuyết tư cách. Do tính châ't bâ't ổn định, nhỏ lẻ, chủ yếu mưu sinh hàng ngày, và khó gây ảnh hưởng lớn tới cộng đổng, nên pháp luật không đòi hỏi ở họ nghĩa vụ đăng ký kinh doanh. Nhưng pháp luật không loại trừ nghĩa vụ này đôĩ với khi họ chuyên nghề thực hiện những hành vi thương mại có khả năng gây ảnh hưởng tới cộng đổng.

4. Quản trị và vận hành hộ kinh doanh

4.1 Quản trị hộ kinh doanh

Có lẽ nhiều người sẽ cảm thâỳ kỳ lạ khi pháp luật điều tiết vâh đê' quản trị hộ kinh doanh. Cảm giác đó không tránh khỏi một khi cứ tâm niệm hộ kinh doanh là cá nhân kinh doanh. Như trên đã phân tích hộ kinh doanh ở Việt Nam hiện nay không chỉ là cá nhân kinh doanh, mà còn là hộ gia’đình kinh doanh hoặc một nhóm người cùng nhau kinh doanh. Hộ gia đình kinh doanh đã được Bộ luật Dân sự 1995 và Bộ luật Dân sự 2005 qui định rõ ràng về chế độ quản trị. Còn theo lẽ thường, một nhóm người cùng nhau góp vôh kinh doanh luôn luôn đòi hỏi một chế độ quản trị. Thế nhưng pháp luật Việt Nam hiện nay bỏ ngỏ câu chuyện này.
Bộ luật Dân sự 2015 có những qui định rất không hợp lý vể chế độ quản trị hộ gia đình. Sự bâ't hợp lý này có lẽ xuâ't phát từ sự xung đột giữa tư tưởng gia trưởng ỵà tư tưởng sản nghiệp cá nhân của các thành viên trong gia đình. Một mặt đạo luật này thừa nhận thành viên của hộ gia đình có tài sản riêng và có tài sản chung cùng với các thành viên khác, và ân định rằng các thành viên của hộ gia đình phải chịu trách nhiệm liên đới và vô hạn định với các khoản nợ của hộ gia đình. Nhưng mặt khác lại cho chủ hộ đại diện duy nhâ't cho hộ gia đình trong các giao dịch vì lợi ích chung của hộ, có nghĩa là hành vi của chủ hộ mang lại quyền và nghĩa vụ cho hộ gia đình. Ớ đây có sự mâu thuẫn lớn giữa chế độ quản trị và chê' độ trách nhiệm. Hành vi của chủ hộ có thể dẫn tới việc làm sụp đổ toàn bộ hộ gia đình. Bộ luật Dân sự 2015 có những qui định rất không hợp lý vể chế độ quản trị hộ gia đình. Sự bâ't hợp lý này có lẽ xuâ't phát từ sự xung đột giữa tư tưởng gia trưởng ỵà tư tưởng sản nghiệp cá nhân của các thành viên trong gia đình. Một mặt đạo luật này thừa nhận thành viên của hộ gia đình có tài sản riêng và có tài sản chung cùng với các thành viên khác, và ân định rằng các thành viên của hộ gia đình phải chịu trách nhiệm liên đới và vô hạn định với các khoản nợ của hộ gia đình. Nhưng mặt khác lại cho chủ hộ đại diện duy nhâ't cho hộ gia đình trong các giao dịch vì lợi ích chung của hộ, có nghĩa là hành vi của chủ hộ mang lại quyền và nghĩa vụ cho hộ gia đình. Ớ đây có sự mâu thuẫn lớn giữa chế độ quản trị và chê' độ trách nhiệm. Hành vi của chủ hộ có thể dẫn tới việc làm sụp đổ toàn bộ hộ gia đình.
Pháp luật cho phép hộ kinh doanh được tạo lập bởi một nhóm người cùng nhau góp vốn, trong khi pháp luật chỉ quan tâm tới người đại diện cho nhóm và không cần biết tới từng người, và thỏa thuận giữa họ với nhau là không thỏa đáng cả về vấn để trách nhiệm của từng người đôì với các khoản nợ của hộ kinh doanh, lẫn vân đề quản trị.

4.2 Vận hành hộ kinh doanh

Hộ kinh doanh được tiến hành kinh doanh ngay sau khi được cap Giâỳ chứng nhận đăng ký kinh doanh và tại địa điểm kinh doanh xác định khi đăng ký kinh doanh. Tuy nhiên, hộ buôn chuyến, kinh doanh lưu động phải thông báo với nhà chức trách thuế và quản lý thị trường. Trong quá trình kinh doanh, hộ kinh doanh có thê’ thay đổi nội dung kinh doanh hoặc ngừng kinh doanh quá ba mươi ngày nhưng phải thông báo cho nhà chức trách có thẩm quyền biết. Tuy nhiên hộ kinh doanh không được ngừng kinh doanh quá một năm.
Hộ kinh doanh hoạt động dưới tên riêng được đặt theo qui tắc bao gổm hai thành tố: Một thành tô' chỉ loại hình kinh doanh; và thành tố khác chỉ danh tính. Pháp luật chỉ yêu cầu trong thành tố thứ nhâ't cần ghi rõ: "hộ kinh doanh". Tuy nhiên mục đích của yêu cầu này khó đạt được đầy đủ vì trong hộ kinh doanh có tới ba loại như phân tích ở trên. Và chế độ trách nhiệm của hộ kinh doanh do một nhóm người làm chủ chưa được xác định rõ ràng.
Việc sử dụng, định đoạt tài sản của hộ kinh doanh được thành lập bởi hộ gia đình cần có sự bàn bạc trong các thành viên của hộ gia đình. Các tài sản có giá trị lớn hoặc tư liệu sản xuâ't được định đoạt theo nguyên tắc nhất trí, ngoài ra phải được sự ủng hộ của đa số. Các thành viên đủ mười lăm tuổi trở lên có quyền bàn bạc và biểu quyết. Tuy nhiên quá trình sử dụng và định đoạt hầu như phụ thuộc vào ý chí của chủ hộ.Việc sử dụng, định đoạt tài sản của hộ kinh doanh được thành lập bởi hộ gia đình cần có sự bàn bạc trong các thành viên của hộ gia đình. Các tài sản có giá trị lớn hoặc tư liệu sản xuâ't được định đoạt theo nguyên tắc nhất trí, ngoài ra phải được sự ủng hộ của đa số. Các thành viên đủ mười lăm tuổi trở lên có quyền bàn bạc và biểu quyết. Tuy nhiên quá trình sử dụng và định đoạt hầu như phụ thuộc vào ý chí của chủ hộ
Trong hoạt động quản trị và vận hành có một điều râ't quan trọng cần phải ghi nhớ là nêu luôn luôn muốn kinh doanh dưới hình thức hộ kinh doanh thì phải vận hành hộ kinh doanh làm sao để không sử dụng mười lao động thường xuyên trở lên, bởi việc sử dụng- mười lao động thường xuyên khiến hộ kinh doanh phải đăng ký dưới hình thức doanh nghiệp. Nhiều khi chủ hộ kinh doanh không muôn mâ't chi phí, bỏ lỡ cơ hội, thay đổi thói quen kinh doanh..., nên tính chất "thường xuyên" sử dụng trên mười lao động có thể tránh được bằng các cách lách luật khác nhau trong việc ký kết họp đổng lao động và sử dụng lao động. Nên chăng pháp luật nhìn nhận vân đề từ phía người lao động và lợi ích của chủ hộ kinh doanh?
Trân trọng!
Bộ phận tư vấn pháp luật Doanh nghiệp - Công ty luật Minh Khuê