1. Số lượng đại biểu, độ tuổi bầu cử
Cộng hòa Singapore (Republic of Singapore) là một đảo quốc nhỏ nằm trong khu vực Đông Nam Á. Trước đây Singapore là thuộc địa của Anh từ năm 1819, sau đó gia nhập Liên bang Malaysia vào năm 1963 nhưng 2 năm sau thì tách ra thành lập quốc gia riêng vào năm 1965 (quốc khánh là ngày 9/8/1965). Singapore là nước có chính thểcộng hòa nghị viện (parliamentary republic), tổng thống do dân bầu và có nhiệmkỳ 6 năm nhưng chỉ đóng vai trò nghi lễ, thực quyền nằm trong tay Thủ tướng. Quốchội Singapore là nghị viện một viện (unicameral parliament). Quốc hội khóa 14hiện nay có 104 đại biểu Quốc hội, bao gồm với 93 đại biểu do dân bầu trực tiếpvới nhiệm kỳ 5 năm (ngoài ra có 02 đại biểu cơ cấu của các đảng đối lập và 09 đạibiểu được chỉ định). Mọi công dân Singapore từ 21 tuổi trở lên đều có quyền bầu cử.
Singapore là quốc gia đơn nhất, không tổ chức chínhquyền địa phương. Tổng thống đương nhiệm là Halimah Binti Yacob (từ 14/9/2017).Thủ tướng đương nhiệm là Lý Hiển Long (con trai cố Thủ tướng Lý Quang Diệu) (nắm quyền từ 12/8/2004) với sự hậu thuẫn của Đảng cầm quyền duy nhất từ năm 1965 đến nay là Đảng nhân dân hành động (People’s Action Party - PAP)[1].
Hiến pháp hiện hành của Singapore được ban hành năm1965, đất nước này có hệ thống pháp luật được xếp vào hệ thống luật án lệ (common law).
2. Bầu cử đại biểu Quốc hội
Nước Cộng hòa Singapore theo chế độ chính trị dân chủ đa đảng, nhưng trên thực tế suốt từ ngày lập quốc tới nay đều là một đảng nắm chính quyền. Chế độ bầu cử của nướcnày thực hiện được “nền dân chủ kiểu phương Đông”. Trong số 10 chính đảng hiện đang hoạt động trên chính trường Singapore, duy nhất có một đảng nắm chính quyền suốt từ ngàylập quốc tới nay. Đó là đảng Hành động Nhân dân (People's Action Party) do ông Lý Quang Diệu sáng lập và lãnh đạo từ năm 1954.
Trong cuộc Tổng tuyển cử gần đây nhất, Singapore chia làm 31 khu vực bầu cử, gồm 14 khu vực bầu cử đơn nhất(Single Member Constituency - SMCs), tức chỉ bầu một đại biểu Quốc hội, mỗi đảng chỉ được cử một ứng viên tham gia tranh cử; và 17 khu vực bầu cử tập đoàn(Group Representation Constituency - GRCs), được bầu 4-6 đại biểu Quốc hội, mỗi chính đảng được cử một nhóm 4-6 ứng viên tham gia tranh cử, trong đó bắt buộc phải có một ứng viên là người sắc tộc thiểu số (cụ thể có hai khu bầu bốn đại biểu Quốc hội, 11 khu bầu năm đại biểu Quốc hội và hai khu bầu sáu đại biểuQuốc hội)[2]. Đặc biệt có khu vực bầu cử chỉ có năm ứng viên của đảng Hành động Nhân dân, không có ứng viên của đảng khác, có lẽ vì đảng Hành động Nhân dân chiếm ưu thế tuyệt đối ở khu này.
Khu vực bầu cử tập đoàn là đặc điểmlớn nhất trong chế độ bầu cử của Singapore, nhằm để các sắc tộc thiểu số nhưngười Malay và người Ấn Độ có đại diện trong Quốc hội. Trong lần bầu cử gần đâynhất, người Hoa chiếm 78,3% tổng số cử tri; người Malay chiếm 13,6%; người ẤnĐộ chiếm 7,0% và các sắc tộc khác chiếm 1,1%.
Mỗi ứng cử viên phải ký quỹ 16.000SGD (tương đương khoảng 256 triệu đồng); nếu tỷ lệ phiếu bầu thu được dưới 12,5% thì số tiền này bị nhà nước thu. Chi phí cho cuộc bầu cử Quốc hội gần đâytheo quy định là 3,5 SGD cho mỗi cử tri; như vậy tổng chi phí hết khoảng gần 9,22 triệu SGD (tương đương 147 tỷ đồng).[3]
Công tác bầu cử do Ban Bầu cử phụ trách tổ chức. Ban này trực thuộc chính phủ, gồm 24 thành viên, chủ yếu là chuyên gia tin học.
3. Các Ủy ban của Quốc hội[4]
Quốc hội Singapore có 7 Ủy ban Thường trực được bổ nhiệm trong suốt một nhiệm kỳ của Quốc hội để đảm nhậncác chức năng khác nhau. Gồm có:
- Ủy ban Lựa chọn (Committee of Selection): chịu trách nhiệm lựa chọn và đề cử các đại biểu Quộchội vào các Ủy ban của Quốc hội.
- Ủy ban về Đặc quyền (Committee of Privileges): chịu trách nhiệm xem xét bất kỳkhiếu nại nào cáo buộc vi phạm đặc quyền của Quốc hội.
-Ủy ban Dân nguyện (Public Petitions Committee): chịu trách nhiệm giải quyết cácý kiến, kiến nghị của công dân gửi đến Ủy ban và báo cáo lại với Quốc hội.
-Ủy ban về các vấn đề của Quốc hội (House Committee): chịu trách nhiệm chăm lo đếnsự thoải mái và thuận tiện của các đại biểu Quốc hội và tư vấn cho Chủ tịch Quốchội về những vấn đề này.
- Ủy ban Quy tắc(Standing Orders Committee): chịu trách nhiệm xem xét các quy tắc, thủ tục tại Quốc hội theotừng thời điểm; đề xuất cácsửa đổi và báo cáo cho Quốchội về tất cả các vấn đề liên quan.
- Ủy ban Ngân sách (Estimatates Committee): chịu trách nhiệm kiểm tra ngân sách của Chính phủ và những báo cáo liên quan đến kinh tế, đến cải cách hành chính, tổ chức … phù hợp với dự toán ngân sách, được thực hiện và kiến nghị trình lên Quốc hội
- Ủy ban Tài khoản công (Public Accounts Committee): chịu trách nhiệm kiểm tracác tài khoản công của Chính phủ trong việc sử dụng nguồn ngân sách đã được Quốchội phê chuẩn trong chi tiêu công.
Bên cạnh các Ủy ban thường trực, Quốc hội Singapre đôi khi cũng thành lập các Ủy ban lâm thời được Quốc hội phê duyệt đểgiải quyết các Dự luật hoặc các vấn đề đặc biệt khác ảnh hưởng đến cuộc sống hàng ngày của người dân, chẳng hạn như Dự luật Thuế Hàng hóa và Dịch vụ. Các Ủyban lâm thời được trao quyền, giống như một số Ủy ban Thường trực của Quốc hội,có thể tổ chức các phiên điều trần kín hoặc công khai và báo cáo kết quả cho Quốchội. Tất cả các kiến nghị trong Ủy ban lâm thời được quyết định bởi đa số.
Ngoài ra, theo Hiến pháp Singapore, “Ủy ban Lựa chọn đại biểu Quốc hội được chỉ định” được thành lập để xem xét các đề xuất của công chúng về những người có thể được Ủy ban chỉ địnhlà đại biểu Quốc hội (không qua bầu cử). Ủy ban có thể đề cử tối đa 9 người để Tổng thống bổ nhiệm làm đại biểu Quốc hội.
4. Đại biểu Quốc hội
Như giới thiệu ở trên, Quốc hội khóa 14 hiện nay của Singapore có 104 đại biểu Quốc hội, bao gồm với 93 đại biểu do dân bầu trực tiếp với nhiệm kỳ 5 năm (ngoài ra có 02 đại biểu cơ cấu của các đảng đối lập và 09 đại biểu được chỉ định).
- Đại biểu Quốc hội được bầu
Trong mỗi khu vực bầu cử tập đoàn (GRC), mỗi chính đảng được cử một nhóm 3-6 ứng cử viên tham gia tranh cử, trong đó bắt buộc phải có một ứng cử viên thuộc nhóm người thiểu số. Điều này nhằm đảm bảo rằng các chính đảng tham gia tranh cử tại Khu vực bầu cử tập đoàn là đa chủng tộc và các nhóm thiểu số sẽ có đại diện trong Quốc hội.
- Đại biểu Quốc hội không được bầu
Hiến pháp Singapore cho phép tối đa có 12 đại biểu cơ cấu được tuyên bố là đã được bầu. Các đại biểu này là các ứng cử viên của đảng đối lập, đã tranh cử trong cuộc Tổng tuyển cử, không được đưa vào danh sách bầu, nhưng đã nhận được tỷ lệ phiếu cao nhất trongsố các ứng cử viên không được bầu từ các đảng đối lập. Điều này đảm bảo sẽ luôncó số lượng tối thiểu thành viên của đảng đối lập trong Quốc hội và các quan điểmkhác với Chính phủ có thể được thể hiện trong Quốc hội.
- Đại biểu Quốc hội được chỉ định
Vào năm 1990, một điều khoản đã được bổ sung trong Hiến pháp Singapore về việc được bổ nhiệm tối đa 9 đại biểu Quốc hội chỉ định[5] (Nominated Membersof Parliament – NMPs) nhằm đảm bảo sự đại diện rộng rãi cho các quan điểm củacộng đồng trong Quốc hội. Các đại biểu Quốc hội được chỉ định này do Tổng thống Singapore bổ nhiệm theo đề nghị của Ủy ban Lựa chọn Đặc biệt của Quốc hội (đứng đầu Ủy ban là Chủ tịch Quốc hội), với nhiệm kỳ hai năm rưỡi. Các đại biểu Quốc hội được chỉ định đóng góp những quan điểm độc lập, phi đảng phái trong Quốc hội.
5. Văn phòng Quốc hội và Tổng thư ký Quốc hội
Văn phòng Quốc hội/BanThư ký hỗ trợ Quốc hội thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của Quốc hội và trongtất cả các vấn đề liên quan đến các thủ tục và hoạt động của Quốc hội. Văn phòng Quốc hội cũng tổ chức triển khai các hoạt động của Nghị viện, các Ủy ban của Quốc hội, Hội đồng đại diện cho Quyền thiểu số, Tổ chức Liên Nghị việnASEAN…
Tổng Thư ký Quốc hội/Chủnhiệm Văn phòng Quốc hội chịu trách nhiệm điều hành và kiểm soát các hoạt độngcủa Văn phòng Quốc hội; đóng vai trò là cố vấn chính về các thủ tục và quy trình của Quốc hội. Tổng Thư ký chỉ đạo và hướng dẫn tất cả các đơn vị, bộ phậntrong Văn phòng Quốc hội cung cấp những hỗ trợ về mặt chuyên môn liên quan đếncác thủ tục hoạt động của Quốc hội cũng như các dịch vụ hỗ trợ khác.
Văn phòng Quốc hội Singapore gồm các đơn vị sau:
- Ban Thư ký Quốc hội
- Phòng Báo cáo, Tổng hợp
- Phòng dịch vụ ngôn ngữ
-Phòng An ninh
- Phòng Dịch vụ doanh nghiệp
- Phòng Giáo dục và Công chúng
- Phòng Cơ sở vật chất
- Phòng Thông tin - Truyền thông
- Phòng Nghiên cứu và Thư viện
- Phòng Hệ thống Thông tin máy tính
6. Quy trình thông qua luật
Tại Singapore quyền lực nhà nước được phân thành ba nhánh: Lập pháp, Hành pháp và tư pháp. Cơ quan lập pháp gồm: Quốc hội và tổng thống.
Trong hoạt động lập pháp, luật mà Cơ quan lập pháp ban hành gọi là các đạo luật của Quốc hội. Để ban hành các đạo luật mới hoặc sửa đổi bổ sung các đạo luật hiện hành, các Dự luật (dự thảo luật) được đưa ra thảo luận tại Quốc hội. Dự luật phải được thảo luậnqua ba phiên họp tại Quốc hội, được Quốc hội thông qua và được sự phê chuẩn của Tổng thống trước khi trở thành luật và được gọi là Đạo luật, cácĐạo luật phải phù hợp (không được trái) với Hiến pháp (đạo luật tối cao).
Pháp luật được xây dựng tại Singapore bao gồm:
1) Luật (Primary legislation): các dự thảo Luật do Chính phủ đệ trình,được Quốc hội thông qua, tuân thủ theo quy trình ban hành văn bản quy phạm phápluật.
2) Quy định dưới luật (Subsidiary legislation): Những quy định dưới luậtnày có xu hướng "hành chính", không quy định các quyền cơ bản vàkhông được vượt phạm vi của luật.
Quy trình xây dựng luật ở Singapore được chia làm hai công đoạn: công đoạn Chính phủ (hầu hết các dự án luật đều do Chính phủ Singapore trình) và công đoạn Quốc hội. Mỗi năm, Nghị viện Singapore ban hành từ 20 đến 40 đạo luật.
Ở công đoạn Quốc hội, Dự luật sẽ phải trải qua 4 bướcgồm: thảo luận/cho ý kiến lần một (first reading); thảo luận/cho ý kiến lần hai(second reading) – 2 giai đoạn này diễn ra ở các Ủy ban chuyên trách của Quốchội, để thảo luận các nội dung mang tính nguyên tắc; thảo luận/cho ý kiến lần thứ ba (third reading) và bỏ phiếu thông qua.
Sau khi đã được Quốc hội thông qua, Dự thảo luật đượcchuyển đến Hội đồng đại diện cho quyền thiểu số (Presidential Council forMinority Rights). Hội đồng này có chức năng chung là xem xét và báo cáo về cácvấn đề ảnh hưởng đến nhóm cộng đồng dân tộc hay tôn giáo thiểu số tại Singapore. Như một cơ chế giám sát xây dựng pháp luật, Hội đồng được thành lập để ngăn việc ban hành pháp luật phân biệt đối xử chống lại các nhóm cộng đồng khác nhau dẫn đến nguy cơ đe dọa sự hòa hợp dân tộc và tôn giáo trong bối cảnh đa sắc tộc của Singapore. Sau khi được Hội đồng thông qua, dự luật được gửi tới Tổng thống để ký lệnh công bố. Công đoạn cuối cùng của quá trình xây dựng pháp luật của Singapore là đăng tải Luật vừa được công bố trên công báo.
Trên thực tế, từ thời điểm dự luật được trình Quốc hội đến thời điểm được thông qua chỉ mất khoảng 1 tháng. Trong quá trình này, Chính phủ thường chỉ chấp nhận những thay đổi không quá lớn so với nội dung dự thảo trình ban đầu. Chính vì thế, đạo luật được thông qua và dự luật ban đầu do Chính phủ trình thường khá giống nhau.
Qua nghiên cứu, ở Singapore, khi một dự thảo luật đãđược đưa ra đến Quốc hội thì việc sửa đổi, góp ý qua các lần thảo luận góp ý gần như chỉ mang tính hình thức. Bởi lẽ bản dự thảo đã được chuẩn bị rất kỹ,việc một dự thảo luật trình ra mà không được chấp thuận được cho là một sự xấuhổ, ảnh hưởng đến uy tín chính trị của vị Bộ trưởng của Bộ đề xuất cũng như củaChính phủ trước công chúng. Trên thực tế, dự thảo luật trước khi đưa ra Quốc hội cũng đã được chuyển đến tay các nghị sĩ đọc và đóng góp ý kiến trước. Do đó, các dự thảo luật của Singapore thường không bị Quốc hội bác bỏ.
Ghi chú:
[1] Nguồn: https://www.parliament.gov.sg/about-us
[2] Nguồn: https://www.parliament.gov.sg/about-us/parliament-information/functions
[3] Nguồn: https://nhandan.vn/ho-so-tu-lieu/B%E1%BA%A7u-c%E1%BB%AD-Qu%E1%BB%91c-h%E1%BB%99i-%E1%BB%9F-Singapore-537877
[4] Nguồn: https://www.parliament.gov.sg/about-us/structure/select-committees
[5] Nguồn: https://sso.agc.gov.sg/Act/CONS1963?ProvIds=P1X-#P1X-
