Tranh chấp về thẩm quyền giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi tổ giải quyết thế nào?

Trong tố tụng hình sự, việc tiếp nhận và giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm, cũng như kiến nghị khởi tố, là khâu then chốt quyết định khả năng phát hiện và xử lý kịp thời các hành vi vi phạm pháp luật. Tuy nhiên, trong thực tiễn, tranh chấp về thẩm quyền giữa các cơ quan điều tra, cơ quan chuyên môn và Viện kiểm sát vẫn thường xảy ra, dẫn đến tình trạng chồng chéo, kéo dài thời gian xử lý và tiềm ẩn nguy cơ bỏ sót tội phạm. Vì vậy, việc nghiên cứu cơ chế phân định thẩm quyền, xử lý tranh chấp và đảm bảo tính minh bạch, kịp thời là rất cần thiết để nâng cao hiệu quả, công bằng và thống nhất trong công tác tố tụng hình sự.

1. Nguyên tắc chung khi giải quyết tố giác, tin báo, kiến nghị khởi tố

Trong quá trình tiếp nhận và giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi tố, các cơ quan tố tụng phải tuân thủ một số nguyên tắc cơ bản nhằm đảm bảo tính minh bạch, kịp thời và hiệu quả của công tác tố tụng hình sự.

Thứ nhất, nguyên tắc tiếp nhận đầy đủ và không từ chối. Mọi tố giác, tin báo và kiến nghị khởi tố đều phải được tiếp nhận đầy đủ và nghiêm túc. Không cơ quan, tổ chức nào được phép từ chối tiếp nhận thông tin về tội phạm. Nguyên tắc này bảo đảm rằng tất cả thông tin liên quan đến hành vi phạm tội đều được thu thập và xử lý, tránh bỏ sót các dấu hiệu tội phạm và đảm bảo quyền lợi hợp pháp của người bị hại.

Thứ hai, nguyên tắc xử lý kịp thời. Việc tiếp nhận, phân loại, xác minh và giải quyết tố giác, tin báo, kiến nghị khởi tố phải được thực hiện trong thời gian nhanh nhất, phù hợp với tính chất, mức độ nghiêm trọng của vụ việc. Trường hợp có dấu hiệu tội phạm nghiêm trọng, nguy hiểm cho xã hội, cơ quan điều tra phải ưu tiên xử lý để ngăn chặn hậu quả xấu xảy ra. Nguyên tắc này vừa bảo vệ quyền lợi của cá nhân, tổ chức liên quan, vừa đảm bảo trật tự, an toàn xã hội.

Thứ ba, nguyên tắc phân quyền và phân thẩm quyền rõ ràng. Các cơ quan có trách nhiệm tiếp nhận và xử lý tố giác, tin báo, kiến nghị khởi tố cần tuân thủ thẩm quyền theo địa bàn, cấp điều tra và lĩnh vực chuyên môn. Cơ quan điều tra giải quyết vụ việc thuộc phạm vi thẩm quyền của mình, cơ quan chuyên môn xử lý vụ việc thuộc lĩnh vực chuyên môn, trong khi Viện kiểm sát có quyền trực tiếp xử lý khi phát hiện vi phạm pháp luật nghiêm trọng hoặc dấu hiệu bỏ lọt tội phạm. Nguyên tắc này giúp tránh chồng chéo trách nhiệm, ngăn chặn tình trạng đùn đẩy giữa các cơ quan, đồng thời bảo đảm tính thống nhất trong công tác tố tụng.

Thứ tư, nguyên tắc giám sát và minh bạch. Quá trình tiếp nhận và giải quyết tố giác, tin báo, kiến nghị khởi tố phải được Viện kiểm sát giám sát chặt chẽ, đảm bảo mọi bước xử lý đều minh bạch, có văn bản lưu trữ và thông báo cho các bên liên quan. Nguyên tắc này vừa bảo vệ quyền lợi hợp pháp của người tố giác, người bị hại, vừa giúp tăng cường tính trách nhiệm và hiệu quả công tác điều tra.

Tóm lại, việc tuân thủ các nguyên tắc trên không chỉ đảm bảo sự đầy đủ, kịp thời và đúng pháp luật trong xử lý tố giác, tin báo, kiến nghị khởi tố, mà còn góp phần xây dựng một hệ thống tố tụng hình sự minh bạch, hiệu quả và công bằng trong thực tiễn.

2. Thẩm quyền giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi tố

Căn cứ điều 145, Bộ luật tố tụng hình sự năm 2015, sửa đổi, bổ sung năm 2021 và 2025 (BLTTHS) quy định về thẩm quyền giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi tố như sau:

Điều 145. Trách nhiệm tiếp nhận và thẩm quyền giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi tố

1. Mọi tố giác, tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi tố phải được tiếp nhận đầy đủ, giải quyết kịp thời. Cơ quan, tổ chức có trách nhiệm tiếp nhận không được từ chối tiếp nhận tố giác, tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi tố.

2. Cơ quan, tổ chức có trách nhiệm tiếp nhận tố giác, tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi tố gồm:

a) Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát tiếp nhận tố giác, tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi tố;

b) Cơ quan, tổ chức khác tiếp nhận tố giác, tin báo về tội phạm.

3. Thẩm quyền giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi tố:

a) Cơ quan điều tra giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi tố theo thẩm quyền điều tra của mình;

b) Cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm theo thẩm quyền điều tra của mình;

c) Viện kiểm sát giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi tố trong trường hợp phát hiện Cơ quan điều tra, cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra có vi phạm pháp luật nghiêm trọng trong hoạt động kiểm tra, xác minh tố giác, tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi tố hoặc có dấu hiệu bỏ lọt tội phạm mà Viện kiểm sát đã yêu cầu bằng văn bản nhưng không được khắc phục.

Hoạt động tiếp nhận và giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi tố là khâu then chốt trong quá trình tố tụng hình sự, quyết định việc phát hiện và xử lý hành vi phạm tội một cách kịp thời và đúng pháp luật. Điều 145 BLTTHS quy định rõ ràng rằng mọi tố giác, tin báo và kiến nghị khởi tố đều phải được tiếp nhận đầy đủ, không được từ chối và phải được giải quyết kịp thời.

Các cơ quan, tổ chức có trách nhiệm tiếp nhận nguồn tin gồm: cơ quan điều tra và Viện kiểm sát, trực tiếp tiếp nhận và xử lý tố giác, tin báo, kiến nghị khởi tố; đồng thời các cơ quan, tổ chức khác khi tiếp nhận thông tin cũng phải chuyển ngay đến cơ quan điều tra có thẩm quyền để giải quyết. Nguyên tắc này bảo đảm rằng tất cả thông tin liên quan đến tội phạm đều được thu thập và xử lý một cách đầy đủ, chính xác, tránh bỏ sót tội phạm và bảo vệ quyền lợi của người bị hại.

Về thẩm quyền giải quyết, cơ quan điều tra có quyền giải quyết tố giác, tin báo và kiến nghị khởi tố theo thẩm quyền điều tra của mình, bao gồm thẩm quyền theo địa bàn, cấp và loại tội phạm. Các cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra cũng có thẩm quyền giải quyết các tố giác, tin báo về tội phạm thuộc lĩnh vực chuyên môn của mình. Trong trường hợp phát hiện cơ quan điều tra hoặc cơ quan chuyên môn có vi phạm pháp luật nghiêm trọng trong quá trình kiểm tra, xác minh nguồn tin hoặc có dấu hiệu bỏ lọt tội phạm mà Viện kiểm sát đã yêu cầu khắc phục nhưng không được thực hiện, Viện kiểm sát có thẩm quyền trực tiếp giải quyết.

Như vậy, Điều 145 BLTTHS vừa đảm bảo nguyên tắc tiếp nhận đầy đủ và kịp thời nguồn tin về tội phạm, vừa quy định phân định rõ thẩm quyền giải quyết giữa các cơ quan điều tra, cơ quan chuyên môn và Viện kiểm sát. Nguyên tắc này không chỉ nâng cao hiệu quả công tác phát hiện và xử lý tội phạm mà còn góp phần bảo đảm công bằng, minh bạch trong quá trình tố tụng hình sự.

3. Quy định giải quyết tranh chấp thẩm quyền giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi tố

3.1. Căn cứ pháp lý và bản chất tranh chấp thẩm quyền

Tranh chấp thẩm quyền trong giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm phát sinh khi hai hoặc nhiều cơ quan được giao nhiệm vụ xác minh nguồn tin không thống nhất về việc cơ quan nào sẽ chính thức thụ lý và giải quyết vụ việc. Những tranh chấp này thường liên quan đến địa bàn xảy ra tội phạm, thẩm quyền điều tra theo cấp, hoặc thẩm quyền chuyên môn giữa các lực lượng liên ngành. Nếu không được giải quyết kịp thời, tranh chấp thẩm quyền có thể dẫn đến chồng chéo, kéo dài thời gian xử lý vụ việc, thậm chí làm bỏ sót tội phạm hoặc ảnh hưởng đến quyền và lợi ích hợp pháp của người bị hại.

Về cơ sở pháp lý, trung tâm để giải quyết tranh chấp thẩm quyền là Điều 150 BLTTHS, quy định chi tiết các trường hợp tranh chấp và cơ quan có thẩm quyền giải quyết, kết hợp với Điều 12 Thông tư liên tịch số 01/2017/TTLT-BCA-BQP-BTC-BNN&PTNT-VKSNDTC, hướng dẫn cụ thể về trình tự, thủ tục phối hợp giữa các cơ quan khi giải quyết tranh chấp thẩm quyền.

Bản chất của tranh chấp thẩm quyền là xung đột về quyền hạn xử lý nguồn tin giữa các cơ quan có trách nhiệm, và việc giải quyết tranh chấp nhằm phân định rõ cơ quan chịu trách nhiệm chính thức, bảo đảm quá trình tiếp nhận, xác minh và xử lý tố giác, tin báo về tội phạm diễn ra minh bạch, kịp thời và đúng pháp luật.

3.2. Thẩm quyền giải quyết tranh chấp về thẩm quyền

Trong cơ chế tố tụng hình sự của Việt Nam, Viện Kiểm sát Nhân dân (VKSND) giữ vai trò trung tâm trong việc giải quyết tranh chấp thẩm quyền giữa các cơ quan có trách nhiệm tiếp nhận và xử lý tố giác, tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi tố. VKSND được giao chức năng thực hành quyền công tố và kiểm sát hoạt động tư pháp, đồng thời là cơ quan quyết định cuối cùng trong việc phân định thẩm quyền, đảm bảo tính thống nhất của pháp chế và hiệu quả trong hoạt động tố tụng.

Việc trao quyền quyết định giải quyết tranh chấp hoàn toàn cho VKSND theo Khoản 19 Điều 1 Luật sửa đổi Bộ luật Tố tụng hình sự 2025 và Điều 150 Bộ luật tố tụng hình sự 2015 là một cơ chế hiến định, nhằm ngăn chặn sự bế tắc hoặc đùn đẩy trách nhiệm giữa các cơ quan điều tra độc lập, đồng thời khẳng định quyền kiểm soát tập trung của cơ quan công tố ngay từ giai đoạn tiền tố tụng.

Theo quy định hiện hành, thẩm quyền quyết định giải quyết tranh chấp được phân định như sau:

- Tranh chấp giữa các cơ quan điều tra cùng cấp hoặc giữa các cơ quan điều tra thuộc các tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương khác nhau: do VKSND cấp trên trực tiếp giải quyết.

- Tranh chấp giữa cơ quan điều tra các cấp: do VKSND cấp trên trực tiếp của cơ quan điều tra cấp dưới giải quyết.

- Tranh chấp giữa các cơ quan điều tra thuộc các Bộ, ngành khác nhau (ví dụ: Công an nhân dân và Quân đội nhân dân): do VKSND tối cao trực tiếp giải quyết.

- Tranh chấp giữa các cơ quan điều tra quân sự khu vực thuộc các quân khu khác nhau: do Viện kiểm sát quân sự cấp quân khu nơi đầu tiên tiếp nhận tố giác, tin báo, kiến nghị khởi tố giải quyết. Nguyên tắc này đảm bảo có một cơ quan trung gian duy nhất phân định thẩm quyền, tránh chồng chéo hoặc tranh giành trách nhiệm giữa các cơ quan điều tra quân sự, đồng thời giúp quá trình xác minh và xử lý nguồn tin diễn ra kịp thời, thống nhất và đúng pháp luật, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người bị hại và nâng cao hiệu quả công tác tố tụng.

Cơ chế này vừa đảm bảo tính thống nhất pháp lý, vừa bảo vệ quyền và nghĩa vụ của các cơ quan tố tụng, đồng thời đảm bảo quá trình giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm diễn ra kịp thời, minh bạch và đúng pháp luật, hạn chế rủi ro bỏ sót tội phạm hoặc xử lý sai người vô tội.

3.3. Thủ tục giải quyết tranh chấp thẩm quyền theo Thông tư Liên tịch 01/2017

Thủ tục giải quyết tranh chấp thẩm quyền trong giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi tố phải tuân thủ chặt chẽ theo Điều 150 BLTTHS và Điều 12 Thông tư liên tịch số 01/2017/TTLT-BCA-BQP-BTC-BNN&PTNT-VKSNDTC. Mặc dù nội dung chi tiết về thủ tục nội bộ và thời hạn của Thông tư này không được công bố đầy đủ, khung thủ tục chính được xác định như sau:

Tranh chấp thường được phát hiện khi một cơ quan từ chối thụ lý hồ sơ hoặc từ chối tiếp nhận chuyển giao hồ sơ, hoặc được phát hiện thông qua hoạt động kiểm sát của VKS. Đây là bước khởi đầu quan trọng, nhằm xác định cơ quan nào đang tranh chấp về thẩm quyền giải quyết.

Khi Viện kiểm sát có thẩm quyền (VKS cấp trên trực tiếp hoặc VKS tối cao) cần xem xét để giải quyết tranh chấp, cơ quan này sẽ yêu cầu cơ quan đang thụ lý chuyển hồ sơ liên quan. Hồ sơ chuyển giao này là cơ sở để VKS xem xét, đánh giá và ra quyết định phân định thẩm quyền.

Theo quy định của BLTTHS, trong 05 ngày kể từ ngày nhận yêu cầu của VKS, cơ quan có thẩm quyền đang thụ lý, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi tố phải chuyển hồ sơ có liên quan cho VKS để xem xét, giải quyết. Thời hạn này nhằm đảm bảo việc xử lý tranh chấp được tiến hành kịp thời, tránh làm chậm trễ quá trình tố tụng.

Ra quyết định giải quyết tranh chấp: Sau khi xem xét hồ sơ và căn cứ pháp lý về thẩm quyền (theo địa bàn, cấp điều tra hoặc chuyên môn), VKS có thẩm quyền sẽ ra quyết định phân công thẩm quyền giải quyết cho một cơ quan cụ thể. Quyết định này là căn cứ pháp lý ràng buộc, các cơ quan liên quan phải chấp hành, qua đó chấm dứt tranh chấp và đảm bảo quá trình xác minh, xử lý tố giác, tin báo về tội phạm diễn ra thống nhất, minh bạch và đúng pháp luật.

4. Thông báo kết quả giải quyết tin báo về tội phạm

Việc thông báo kết quả giải quyết tin báo về tội phạm được thực hiện theo Điều 14 Thông tư liên tịch 01/2017/TTLT-BCA-BQP-BTC-BNN&PTNT-VKSNDTC, với mục tiêu đảm bảo quá trình giải quyết được minh bạch, kịp thời và đúng pháp luật.

Ngay sau khi tiếp nhận tin báo về tội phạm, trong 03 ngày làm việc, cơ quan có thẩm quyền phải thông báo bằng văn bản về việc tiếp nhận tin báo cho Viện kiểm sát cùng cấp hoặc Viện kiểm sát có thẩm quyền, đồng thời gửi thông tin cho cơ quan, tổ chức hoặc cá nhân đã tố giác, báo tin hoặc kiến nghị khởi tố. Việc này nhằm đảm bảo mọi bên liên quan nắm được tình hình ngay từ bước đầu tiên, tạo cơ sở pháp lý minh bạch cho quá trình xử lý.

Khi việc giải quyết tin báo hoàn tất, cơ quan có thẩm quyền phải gửi kết quả xử lý cho Viện kiểm sát đã thực hành quyền công tố và kiểm sát việc giải quyết, theo quy định tại các Điều 148, 154 và 158 BLTTHS. Đồng thời, trong 03 ngày kể từ ngày kết thúc xử lý, cơ quan giải quyết phải thông báo kết quả trực tiếp cho cá nhân, cơ quan hoặc tổ chức đã tố giác, báo tin hoặc kiến nghị khởi tố, đảm bảo quyền lợi của họ và tăng cường sự minh bạch.

Trong trường hợp có quyết định phục hồi việc giải quyết tin báo, cơ quan có thẩm quyền phải gửi quyết định này cho Viện kiểm sát cùng cấp hoặc Viện kiểm sát có thẩm quyền, đồng thời thông báo cho cơ quan, tổ chức, cá nhân đã báo tin, trong 03 ngày kể từ ngày ra quyết định. Quy trình này giúp các bên liên quan nắm được tình hình cập nhật và tránh hiểu nhầm hoặc thiếu thông tin.

Tóm lại, cơ chế thông báo kết quả giải quyết tin báo về tội phạm bảo đảm tính minh bạch, kịp thời và ràng buộc pháp lý, vừa giúp Viện kiểm sát thực hiện quyền giám sát, vừa tạo điều kiện cho cá nhân, tổ chức và cơ quan tố giác tin tưởng vào quá trình xử lý, đồng thời hạn chế nguy cơ bỏ sót hoặc xử lý sai vụ việc.

5. Xử lý tranh chấp về thẩm quyền giải quyết tố giác

Trong quá trình giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm hoặc kiến nghị khởi tố, cơ quan điều tra có trách nhiệm tiếp nhận và phân công người thụ lý để kiểm tra, xác minh nguồn tin. Tuy nhiên, thực tiễn tố tụng có thể phát sinh trường hợp tố giác, tin báo hoặc kiến nghị không thuộc thẩm quyền của cơ quan đã tiếp nhận. Khi đó, pháp luật quy định một cơ chế rõ ràng nhằm đảm bảo tính minh bạch, kịp thời và đúng pháp luật trong xử lý vụ việc.

Theo Điều 18 Thông tư 28/2020/TT-BCA, khi phát hiện tố giác, tin báo hoặc kiến nghị không thuộc thẩm quyền, điều tra viên thụ lý chính phải báo cáo, đề xuất lãnh đạo hoặc chỉ huy phụ trách để trình Thủ trưởng hoặc Phó Thủ trưởng cơ quan điều tra được phân công hoặc được ủy quyền chuyển ngay vụ việc cùng tất cả tài liệu, chứng cứ liên quan sang cơ quan điều tra có thẩm quyền. Thời hạn thực hiện việc chuyển giao này là 24 giờ kể từ khi có căn cứ xác định không thuộc thẩm quyền, đồng thời phải thông báo bằng văn bản cho Viện kiểm sát nhân dân đang giám sát việc giải quyết biết. Khi tố giác, tin báo hoặc kiến nghị được chuyển sang cơ quan có thẩm quyền, Quyết định phân công giải quyết nguồn tin trước đó sẽ tự động hết hiệu lực.

Cơ chế này thể hiện một nguyên tắc quan trọng trong tố tụng hình sự: không để các vụ việc bị trì hoãn hoặc bỏ sót do vướng mắc về thẩm quyền, đồng thời đảm bảo rằng quá trình xử lý luôn được kiểm soát và giám sát bởi Viện kiểm sát.

Trường hợp xảy ra tranh chấp về thẩm quyền, pháp luật quy định thực hiện theo Điều 150 BLTTHS và Điều 12 Thông tư liên tịch 01/2017/TTLT-BCA-BQP-BTC-BNN&PTNT-VKSNDTC. Việc này đảm bảo rằng mọi tranh chấp được xử lý nhanh chóng, minh bạch và chính xác, tránh tình trạng đùn đẩy trách nhiệm hoặc chồng chéo thẩm quyền giữa các cơ quan điều tra. Đồng thời, cơ chế này cũng góp phần bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người tố giác, cơ quan, tổ chức liên quan, đồng thời duy trì tính hiệu quả và thống nhất của quá trình tố tụng hình sự.

Như vậy, quy định tại Thông tư 28/2020/TT-BCA không chỉ hướng dẫn chi tiết về thời hạn và trình tự chuyển giao tố giác, tin báo, kiến nghị khởi tố, mà còn kết hợp với cơ chế giải quyết tranh chấp thẩm quyền, tạo ra một hệ thống pháp lý chặt chẽ, minh bạch và khả thi, giúp các cơ quan điều tra thực hiện nhiệm vụ một cách hiệu quả và đúng luật.

Kết luận 

Cơ chế pháp lý hiện hành đã xác định rõ vai trò trung tâm của Viện kiểm sát trong việc phân định thẩm quyền giải quyết tranh chấp, bảo đảm tính thống nhất và minh bạch trong xử lý tố giác, tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi tố. Song vẫn còn tồn tại một số hạn chế như phức tạp liên ngành, thiếu chi tiết về thủ tục nội bộ và khả năng chủ quan trong can thiệp. Hoàn thiện cơ chế này bằng cách chi tiết hóa quy trình, tăng cường giám sát thời hạn và nâng cao nhận thức nghiệp vụ sẽ giúp giảm thiểu tranh chấp, đảm bảo giải quyết nguồn tin kịp thời, minh bạch, đồng thời củng cố niềm tin của người dân và các cơ quan vào hệ thống tố tụng hình sự.

Mọi thắc mắc quý khách hàng có thể liên hệ trực tiếp Tổng đài tư vấn pháp luật hình sự trực tuyến số Hotline: 1900.6162 để gặp luật sư tư vấn trực tiếp giải đáp các thắc mắc. Chúng tôi rất hân hạnh khi nhận được sự hợp tác của quý khách hàng. Xin chân thành cảm ơn!