1. Trật tự quốc tế dựa trên luật lệ là gì?

Có nhiều định nghĩa khác nhau về trật tự quốc tế. Trật tự quốc tế là mô thức hoạt động giữa các quốc gia, bảo đảm những mục tiêu cơ bản trong xã hội quốc tế, bao gồm việc duy trì hệ thống các quốc gia độc lập, có chủ quyền, hòa bình (theo nghĩa không có chiến tranh) và các mục tiêu chung của đời sống xã hội (hạn chế bạo lực, giữ lời hứa, của cải ổn định). Trật tự quốc tế còn được hiểu là những thỏa thuận giữa các nước, bao gồm luật lệ, nguyên tắc và thể chế, hoặc là trạng thái hoạt động giúp hạn chế cường độ và tần suất bạo lực giữa các thành tố trong một hệ thống quốc tế. Cựu cố vấn An ninh quốc gia Mỹ Hen-ry Kít-xinh-giơ định nghĩa trật tự quốc tế là sự sắp xếp và phân bổ quyền lực trên toàn thế giới. Qua những định nghĩa khác nhau có thể thấy, luật lệ là một thành tố căn bản của trật tự quốc tế, sự tồn tại của trật tự quốc tế hàm chứa sự vận hành của luật lệ. Ngoài ra, trật tự quốc tế cũng phản ánh sự phân bổ và thứ bậc quyền lực giữa các quốc gia trong hệ thống quốc tế.

2. Quan niệm về trật tự quốc tế dựa trên luật lệ

Quan niệm về trật tự quốc tế dựa trên luật lệ cũng được tiếp cận từ nhiều góc độ khác nhau. Cuộc tranh luận về trật tự quốc tế dựa trên luật lệ phản ánh sự khác biệt giữa lý thuyết và thực tiễn, giữa các nước và nhóm nước có chế độ chính trị, hệ giá trị, sức mạnh và lợi ích khác nhau. Theo nghĩa chung nhất, luật lệ là những bộ quy tắc, chuẩn mực được thỏa thuận và công nhận rộng rãi để quản trị mối quan hệ giữa các quốc gia. Trật tự quốc tế dựa trên luật lệ là cam kết chung của các quốc gia hành xử và tương tác theo những luật lệ đã thỏa thuận. Về lý thuyết, mục tiêu lý tưởng của trật tự quốc tế dựa trên luật lệ là nhằm bảo đảm ở mức cao nhất rằng các quốc gia trên thế giới cùng được hưởng hòa bình và thịnh vượng. Lý tưởng đó được cho là không xuất phát từ chủ nghĩa lạc quan mà chính từ những trải nghiệm thực tiễn đau thương của thế giới, như hai cuộc chiến tranh thế giới, nạn đại hồng thủy, nạn đói, dịch bệnh,..., thể hiện mong muốn về một loại hàng hóa công phục vụ lợi ích chung, vận hành quan hệ giữa các quốc gia theo hướng giúp đem lại an ninh, ổn định và thịnh vượng cho tất cả, bất kể lớn, nhỏ, giàu, nghèo. Điều này chỉ có thể diễn ra khi các quốc gia cùng tuân thủ những chuẩn mực và nguyên tắc đã thỏa thuận, thể hiện trong luật pháp quốc tế, các văn kiện hợp tác quốc tế, các dàn xếp kinh tế và an ninh khu vực; tuy nhiên, thực tế không phải lúc nào cũng như vậy.

Trật tự quốc tế hiện hành chủ yếu dựa trên hệ thống luật pháp quốc tế và thể chế quản trị toàn cầu được thiết lập từ sau Chiến tranh thế giới thứ hai, trong đó hệ thống Liên hợp quốc và Bretton Woods là trung tâm. Qua thời gian, nhất là từ sau khi Chiến tranh lạnh kết thúc, hệ thống luật lệ được mở rộng với việc các nước ký kết và thiết lập hàng loạt hiệp định, cơ chế hợp tác về kinh tế, thương mại, quyền lợi biển, bảo vệ nhân quyền và các lĩnh vực khác. Nhìn chung, các quốc gia đều tuân thủ luật lệ bởi về lý thuyết, các luật lệ tạo điều kiện bảo vệ, hoặc ít nhất là hạn chế sự xâm phạm lợi ích của họ. Đa phần các luật lệ công bằng, bình đẳng, tạo ra sự ổn định và khả năng đoán định trong quan hệ quốc tế. Sự khác biệt và tranh cãi chủ yếu liên quan đến diễn giải, áp dụng và định hình luật lệ.

Có quan điểm cho rằng, trật tự quốc tế được tạo dựng sau Chiến tranh thế giới thứ hai và củng cố trong Chiến tranh lạnh dựa trên những tư tưởng theo đường hướng tự do chủ nghĩa và quốc tế chủ nghĩa của giới tinh hoa phương Tây, được thiết lập để ứng phó với những thách thức từ phía các nước xã hội chủ nghĩa, dân tộc chủ nghĩa và xu hướng biệt lập trong chính trường nước Mỹ. Đề cập đến trật tự quốc tế dựa trên luật lệ là nói đến vai trò chi phối của các nước phương Tây dưới sự lãnh đạo của Mỹ trong các vấn đề của thế giới và trật tự này cần được điều chỉnh cho phù hợp với sự suy giảm của vai trò chi phối đó trong bối cảnh hiện nay(10). Luồng ý kiến khác lại cho rằng, các cách tiếp cận về trật tự quốc tế dựa trên luật lệ mang tính mở và linh hoạt, phụ thuộc vào chủ ý của các quốc gia(11). Các nước vừa và nhỏ coi trật tự quốc tế dựa trên luật lệ là cơ sở giúp họ có vị thế bình đẳng hơn trong quan hệ với các nước lớn và tránh bị áp đặt hoặc bị xâm phạm về lợi ích. Trong khi đó, các nước mạnh hơn lại dùng trật tự quốc tế dựa trên luật lệ để thể hiện quyền lực, áp đặt ý chí của họ lên những quốc gia nhỏ, yếu hơn.

Những động cơ khác nhau đưa đến những cách diễn giải và hành xử khác nhau, trong đó có cả sự thiếu tuân thủ các luật lệ trong hệ thống quốc tế. Nhiều quốc gia, nhất là các cường quốc, có xu hướng chọn lọc, chỉ coi trọng ủng hộ những luật lệ phục vụ lợi ích sát sườn của họ trong khi bỏ qua các luật lệ không có lợi hoặc không liên quan đến lợi ích quốc gia.

Trên thực tế, trật tự quốc tế dựa trên luật lệ được sử dụng để theo đuổi những lợi ích khác nhau và ứng phó với những thách thức khác nhau. Khi xu thế đơn phương và dựa trên sức mạnh nổi trội trong quan hệ quốc tế, điều này sẽ dẫn đến sự tồn tại đan xen của nhiều dạng thức hành xử - tạo dựng luật lệ, tuân thủ luật lệ, lợi dụng luật lệ và vi phạm luật lệ. Sự nổi lên của vấn đề trật tự quốc tế dựa trên luật lệ trong những năm gần đây phản ánh thực tế rằng, trật tự quốc tế dựa trên luật lệ đang bị thách thức, thể hiện qua những khiếm khuyết của hệ thống luật pháp quốc tế, sự kém hiệu quả của các thể chế quản trị toàn cầu và khu vực, sự gia tăng các hành vi vi phạm, bỏ qua luật lệ, đơn phương và dựa trên sức mạnh.

3. Thực tế vấn đề trật tự quốc tế dựa trên luật lệ

Xu hướng đa cực và dân chủ hóa trong quan hệ quốc tế, những thay đổi về sức mạnh và vị thế quốc gia trong bối cảnh toàn cầu hóa và cách mạng khoa học - công nghệ làm gia tăng yêu cầu của nhiều nước muốn có tiếng nói cũng như vai trò trong tham gia xây dựng luật lệ. Sự ra đời của các thể chế tài chính phi phương Tây, như Ngân hàng Đầu tư kết cấu hạ tầng châu Á (AIIB) và Ngân hàng Phát triển mới (NDB) do Trung Quốc, Ấn Độ và Nga dẫn dắt có thể được xem là phản ứng của các nước này đối với những điều luật mà các nước này cho rằng có khiếm khuyết, mang tính phân biệt đối xử của các thể chế trong hệ thống Bretton Woods, đồng thời phản ánh nhu cầu tham gia tạo dựng luật lệ trong lĩnh vực kinh tế và tài chính quốc tế. Trong lĩnh vực chính trị - an ninh, xu hướng này thể hiện ở nhu cầu cải tổ, mở rộng Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc để các nước, như Ấn Độ, Nhật Bản, Đức và Bra-xin tham gia.

Sự xuất hiện của những lĩnh vực và vấn đề mới, trong đó có nhiều vấn đề trở thành trọng tâm cạnh tranh quyền lực và ảnh hưởng giữa các nước, như không gian mạng, công nghệ, sức khỏe toàn cầu, bảo vệ môi trường, biến đổi khí hậu và già hóa dân số, đặt ra yêu cầu cập nhật và bổ sung mới các luật lệ trong hệ thống hiện hành. Những lĩnh vực mới này vận hành với những lô-gích, chủ thể, công cụ, biện pháp và hình thức cạnh tranh khác trước, từ đó đặt ra thách thức đối với những luật lệ hiện có. Chẳng hạn như, không gian mạng và công nghệ đã trở thành lĩnh vực cạnh tranh mới giữa không chỉ các quốc gia mà cả các chủ thể phi nhà nước, đặt ra vấn đề dung hòa và diễn giải các luật lệ liên quan đến chủ quyền quốc gia.

Luật pháp quốc tế và các thể chế quốc tế vốn được coi là nền tảng của trật tự quốc tế dựa trên luật lệ cũng đang bị thách thức nghiêm trọng bởi sự quay trở lại của chính trị cường quyền, các hành động đơn phương, áp đặt, sử dụng vũ lực hoặc đe dọa sử dụng vũ lực, xâm phạm độc lập, chủ quyền, toàn vẹn lãnh thổ, can thiệp vào công việc nội bộ của các nước, sự nổi lên của trào lưu dân túy, sự gia tăng cạnh tranh nước lớn và những vấn đề toàn cầu có tầm quan trọng thiết yếu đối với an ninh quốc gia và an ninh con người.

Đáng chú ý, cuộc tranh luận về trật tự quốc tế dựa trên luật lệ hiện nay diễn ra trong bối cảnh gia tăng cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn, nhất là Mỹ và Trung Quốc trong khung khổ quan hệ giữa một cường quốc tại vị và một cường quốc đang lên. Có hai nhân tố trực tiếp tác động đến trật tự quốc tế dựa trên luật lệ hiện nay, đó là: 1- Sự trỗi dậy của Trung Quốc thách thức vị thế toàn cầu của Mỹ với nhiều sáng kiến tập hợp lực lượng theo những “luật chơi” mới do Trung Quốc “dẫn dắt”, diễn giải luật pháp quốc tế theo hướng có lợi cho mình, nhất là ở Biển Đông; 2- Mối quan ngại của nhiều quốc gia về cam kết và khả năng của Mỹ trong việc duy trì hệ thống luật lệ được thiết lập từ sau Chiến tranh thế giới thứ hai đến nay, nhất là khi chính quyền Mỹ dưới thời kỳ của Tổng thống Đô-nan Trăm rút khỏi không ít cam kết và thể chế quốc tế quan trọng, như Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa Liên hợp quốc (UNESCO), Hiệp định Pa-ri về biến đổi khí hậu (COP), Thỏa thuận hạt nhân với I-ran (JCPOA), Hiệp định Đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP, nay là Hiệp định Đối tác toàn diện và tiến bộ xuyên Thái Bình Dương - CPTPP), yêu cầu xem xét lại Khu vực thương mại tự do Bắc Mỹ (NAFTA) cùng nhiều thỏa thuận thương mại tự do và an ninh song phương với các đồng minh, đối tác. Sự suy giảm vai trò lãnh đạo toàn cầu của Mỹ tạo điều kiện cho các quốc gia mới nổi lên khác có cơ hội áp dụng cách tiếp cận dựa trên sức mạnh để theo đuổi các ưu tiên lợi ích của họ.

Một khía cạnh quan trọng của cạnh tranh quyền lực chính là cạnh tranh vai trò tạo dựng luật lệ. Với lợi thế về sức mạnh vượt trội, các nước lớn có ảnh hưởng quyết định đối với việc củng cố hoặc phá bỏ tính chính danh của hệ thống luật lệ. Sự kém hiệu quả của các thể chế quản trị toàn cầu dưới tác động của cuộc cạnh tranh chiến lược Mỹ - Trung Quốc có thể được xem là một ví dụ cụ thể. Cuộc cạnh tranh ảnh hưởng giữa hai cường quốc hàng đầu thế giới đã tạo ra nhiều biến động trong trật tự toàn cầu, các luật lệ được công nhận rộng rãi bị vi phạm, các thể chế quốc tế bị lạm dụng, hợp tác quốc tế trong nhiều trường hợp bị tê liệt, gia tăng sự chia rẽ trong hệ thống thế giới. Trật tự quốc tế dựa trên luật lệ bị phủ bóng bởi cuộc cạnh tranh vai trò lãnh đạo thế giới với hai cường quốc hàng đầu cổ xúy những tầm nhìn và mô thức quan hệ quốc tế khác biệt nhau.

Quan hệ giữa các quốc gia khác với các nước lớn cũng có tác động tới quan điểm và chính sách của họ liên quan đến trật tự quốc tế dựa trên luật lệ. Cách hành xử dựa trên sức mạnh của một số nước lớn bất chấp luật pháp quốc tế và các chuẩn mực đã được công nhận rộng rãi, tạo ra thách thức cho các nước khác về chiều hướng phát triển của trật tự quốc tế, nhất là ở khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương. Mới đây, tại các cuộc họp quan trọng diễn ra trong tháng 6-2021, cụm từ “dựa trên luật lệ” đã được nhắc tới hai lần trong Tuyên bố chung giữa Tổng thống Mỹ Giô Bai-đơn và Thủ tướng Anh Bô-rít Giôn-xơn, bốn lần trong Thông cáo báo chí của Mỹ và Nhóm các nền công nghiệp phát triển hàng đầu thế giới (G-7), bốn lần trong Thông cáo báo chí của Mỹ và các nước Liên minh châu Âu (EU), sáu lần trong Tuyên bố của Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO)(13). Dựa trên luật lệ là một trong những nguyên tắc cơ bản của Cộng đồng ASEAN (AC) được nêu trong Hiến chương ASEAN, đồng thời cũng là nội dung thường xuyên được đưa vào các văn kiện, chương trình nghị sự của các quốc gia và thể chế quốc tế trong những năm gần đây.

Trước những vấn đề đặt ra như vậy, quan điểm phổ biến cho rằng, các luật lệ và thể chế hiện hành cần được củng cố, cập nhật, cải tổ và bổ sung mới theo hướng dân chủ, công bằng, minh bạch, phi tập trung, dung nạp sự tham gia đông đảo hơn của các quốc gia và bao hàm các lĩnh vực mới của đời sống quốc tế. Mặc dù ngày càng có nhiều tranh luận về các nguyên tắc và hiệu quả của trật tự quốc tế dựa trên luật lệ, song không phủ nhận rằng hệ thống trật tự hiện hành vẫn có tác dụng nhất định trong việc kiềm chế cạnh tranh nước lớn và bảo vệ quyền lợi của các nước vừa và nhỏ. Trong khi trật tự dựa trên luật lệ ngày càng được nhấn mạnh, vấn đề đặt ra là cần bảo đảm cam kết của các quốc gia tuân thủ luật lệ và xem xét lại tổng thể hệ thống các luật lệ cơ bản, luật lệ trong từng lĩnh vực cụ thể của quan hệ quốc tế trước những vận động mới của tình hình, ở cả cấp độ quốc gia và quốc tế.

3. Những bộ phận của trật tự quốc tế dựa trên luật lệ

Trật tự quốc tế dựa trên luật lệ hình thành và phát triển trên bốn trụ cột chính:

Một là, luật lệ được chấp nhận và áp dụng giữa các quốc gia thành viên bất kể vị trí địa lý, trình độ phát triển kinh tế - xã hội và thành phần chủng tộc.

Hai là, những luật lệ này được hậu thuẫn bởi hệ thống các thể chế vận hành trong mối tương quan lẫn nhau trong cấu trúc kinh tế, chính trị - an ninh quốc tế.

Ba là, các luật lệ và thể chế có triển vọng tạo ra một hệ thống hòa bình và có trật tự, trong đó nguy cơ xung đột được giảm thiểu.

Bốn là, tính chính danh của trật tự để bảo đảm sự tồn tại lâu dài. Ba nhân tố bảo đảm độ tin cậy và bền vững của trật tự là tính chính danh - được tạo ra bởi sự tuân thủ luật lệ của các quốc gia đóng vai trò chủ chốt trong thiết lập trật tự, nhất là các nước lớn; sự bình đẳng - theo nghĩa trật tự quốc tế dựa trên luật lệ phải phục vụ đa số chứ không phải thiểu số các quốc gia trong cộng đồng quốc tế; khả năng đổi mới và thích ứng - liên tục cải tổ, cập nhật để đáp ứng thực tế đang vận động và biến đổi.

Trong bối cảnh hiện nay, điều quan trọng là các nước lớn duy trì cam kết tuân thủ luật lệ và cùng nỗ lực xây dựng công thức chung sống để từ đó có thể giảm thiểu tác động tiêu cực của sự áp đặt chính trị cường quyền, ủng hộ và tăng cường sự tham gia của các nước nhỏ hơn cũng như các thể chế khu vực trong quá trình xây dựng một trật tự quốc tế dựa trên luật lệ bảo đảm tính chính danh, công bằng, minh bạch, thiết lập dựa trên sự đồng thuận của số đông và phục vụ số đông.

4. Pháp luật quốc tế là gì?

Pháp luật quốc tế là hệ thống các nguyên tắc và quy phạm pháp luật, được các quốc gia và chủ thể khác của luật quốc tế thỏa thuận tạo dựng nên, trên cơ sở tự nguyện và bình đẳng, nhằm điều chỉnh những quan hệ phát sinh giữa quốc gia và các chủ thể đó trong mọi lĩnh vực vủa đời sống quốc tế. Đó là các nguyên tắc và quy phạm áp dụng chung mà không có sự phân biệt về tính chất, hình thức hay vị thế của từng quốc gia khi thiết lập quan hệ quốc tế giữa những chủ thể này với nhau.

Pháp luật quốc tế được coi là hệ thống pháp luật, gồm nhiều ngành luật cấu thành Luật Nhân đạo quốc tế; Luật Hàng không dân dụng quốc tế; Luật Ngoại giao và lãnh sự; Luật Tổ chức quốc tế; Luật quốc tế về môi trường…

5. Khái quát về luật quốc tế

5.1. Lịch sử hình thành luật quốc tế

Cùng với sự ra đời của các quốc gia độc lập như Hy Lạp, La Mã cổ đại ở phương Tây; Ai Cập, Trung Quốc, Ấn Độ ở phương Đông mối liên hệ giữa các quốc gia cũng dần được hình thành trong quá trình thiết lập biên giới, những thỏa thuận liên kết để chống ngoại xâm cũng như giải quyết hậu quả chiến tranh… Các quan hệ khi hình thành đòi hỏi phải được điều chỉnh về mặt pháp lý quốc tế. Do đó, ngay từ thời chiếm hữu nô lệ đã xuất hiện những nguyên tắc, quy phạm điều chỉnh mối quan hệ giữa các quốc gia.

Thời Cổ đại, Luật Vạn dân của Nhà nước La Mã cổ đại đã có quy định điều chỉnh mối quan hệ giữa Nhà nước La Mã với các quốc gia khác; giữa người dân La Mã với người nước ngoài và giữa người nước ngoài với nhau sinh sống tại La Mã. Do đó Luật Vạn dân đánh dấu sự ra đời của Luật Quốc tế.

Đến Thế kỷ thứ XVI, nhà luật học F.Vitoria (Tây Ban Nha) dùng thuật ngữ “Luật giữa các dân tộc” và đến Thế kỷ XVII thuật ngữ này được sử dụng trong đời sống quốc tế.

Năm 1780, nhà Triết học Jeremy Bentham (Anh) viết tác phẩm nổi tiếng “Giới thiệu về các nguyên tắc về đạo đức và pháp luật”, thuật ngữ “Pháp luật quốc tế” được ra đời và trở thành tên gọi của một ngành khoa học pháp lý phát triển ở nhiều quốc gia.

5.2. Đối tượng điều chỉnh luật quốc tế

Với tư cách là một ngành luật, Luật Quốc tế có đối tượng và phương pháp điều chỉnh riêng. Tuy nhiên, cũng có nhiều quan niệm khác nhau về đối tượng điều chỉnh của luật quốc tế, như:

- Luật Quốc tế hàm chứa cả Tư pháp quốc tế, Tư pháp quốc tế là Luật Quốc tế theo nghĩa rộng, giữa tư pháp quốc tế và Luật Quốc tế có cùng mục đích là thúc đẩy sự hợp tác, hòa bình giữa các quốc gia, đặc biệt là trong lĩnh vực thương mại quốc tế.

- Có sự khác biệt về đối tượng điều chỉnh của Tư pháp quốc tế và Luật Quốc tế.

Đối tượng điều chỉnh của Luật quốc tế là: những quan hệ pháp lý quốc tế phát sinh giữa các chủ thể của luật quốc tế với nhau; những quan hệ này có nhiều mặt nhưng chủ yếu là những quan hệ mang tính chính trị và được ghi nhận trong các văn kiện pháp lý quốc tế.

5.3. Phương pháp điều chỉnh luật quốc tế

Là cách thức và biện pháp mà các chủ thể áp dụng trong quá trình xây dựng, thực thi pháp luật quốc tế. Các chủ thể của luật quốc tế sử dụng nhiều cách thức và biện pháp khác nhau, trong đó, có hai phương pháp được sử dụng phổ biến là:

- Phương pháp bình đẳng, thỏa thuận, tự nguyện và hợp tác giữa các chủ thể.

- Trong những trường hợp cần thiết, các chủ thể của luật quốc tế có thể dùng phương pháp cưỡng chế, can thiệp riêng lẻ hay tập thể phù hợp các quy định của luật quốc tế. Can thiệp riêng lẻ là biện pháp cưỡng chế do 1 chủ thể thực hiện nhằm trừng trị chủ thể có hành vi vi phạm (như đáp trả quân sự của quốc gia bị xâm lược). Cưỡng chế tập thể là biện pháp cưỡng chế do nhiều chủ thể thực hiện (thường do một nhóm quốc gia hoặc một tổ chức quốc tế đoàn kết với quốc gia để áp dụng các biện pháp trừng trị đối với quốc gia có hành vi vi phạm.

- Luật Quốc tế quy định một số biện pháp cưỡng chế:

+ Điều 41 Hiến chương Liên hiệp quốc quy định các biện pháp phi vũ trang: Trừng phạt kinh tế; cắt đứt quan hệ ngoại giao; Phong tỏa cảng biển, đường biển, đường không, bưu chính…

+ Điều 42 Hiến chương Liên hiệp quốc quy định các biện pháp vũ trang: Biểu dương lực lượng, phong tỏa và những cuộc hành quân khác do Hải, Lục, Không quân của các quốc gia thành viên Liên hiệp quốc thực hiện.

5.4. Đặc điểm của luật quốc tế

- Pháp luật quốc tế được hình thành, xây dựng trên cơ sở đấu tranh thương lượng, thỏa thuận bình đẳng, tôn trọng lẫn nhau giữa các chủ thể của Luật Quốc tế.

- Đối tượng điều chỉnh của Luật quốc tế gồm các quan hệ pháp lý vượt ngoài phạm vi một quốc gia; chủ yếu là quan hệ mang tính chất chính trị.

- Chủ thể Pháp luật quốc tế là các quốc gia có chủ quyền; các tổ chức quốc tế thành lập có Điều lệ phù hợp với những nguyên tắc của pháp luật quốc tế hiện đại; các dân tộc đấu tranh nhằm thực hiện quyền dân tộc tự quyết để lập nhà nước của mình.

- Các chủ thể quốc tế có bản chất giai cấp và xã hội khác nhau.

- Biện pháp cưỡng chế được sử dụng trong pháp luật quốc tế là đa dạng: Có thể bằng hình thức riêng lẻ hoặc tập thể để gây thiệt hại về lợi ích đối với chủ thể vi phạm pháp luật quốc tế.

Bài viết tham khảo: “Trật tự quốc tế dựa trên luật lệ” và vai trò của các nước vừa và nhỏ; PGS, TS. ĐẶNG CẨM TÚ; Học viện Ngoại giao, Bộ Ngoại giao.