Trường hợp nào sẽ phát sinh giao dịch liên kết?

1. Giao dịch liên kết là giao dịch gì?

Theo Điều 22 Luật Quản lý thuế năm 2019, giao dịch liên kết là giao dịch giữa các bên có quan hệ liên kết. Nghĩa là, các giao dịch này diễn ra giữa các bên mà có mối liên hệ đặc biệt với nhau.

Theo quy định trong Nghị định số 132/2020/NĐ-CP, giao dịch liên kết được định nghĩa là các giao dịch mà xảy ra giữa các bên có quan hệ liên kết trong quá trình sản xuất, kinh doanh. Các giao dịch này có thể bao gồm việc mua bán, thuê, cho thuê, cho mượn, chuyển giao, chuyển nhượng máy móc, thiết bị, hàng hóa, cung cấp dịch vụ, vay, cho vay, dịch vụ tài chính, đảm bảo tài chính, mua bán, trao đổi, cho thuê, mượn, chuyển giao, chuyển nhượng tài sản hữu hình và vô hình, thỏa thuận sử dụng chung nguồn lực như hợp lực, hợp tác khai thác sử dụng nhân lực, chia sẻ chi phí giữa các bên liên kết.

Người nộp thuế mà tham gia vào các giao dịch liên kết cần phải thực hiện việc kê khai những giao dịch này, trừ những yếu tố làm giảm đi nghĩa vụ thuế do quan hệ liên kết chi phối và tác động để xác định các nghĩa vụ thuế đối với những giao dịch tương đương với những giao dịch độc lập mà có cùng điều kiện.

Tuy nhiên, dựa trên các nguyên tắc giao dịch giữa những bên độc lập, không có các quan hệ liên kết, cơ quan thuế vẫn có quyền quyết định không công nhận những giao dịch liên kết nào làm giảm nghĩa vụ thuế của doanh nghiệp đối với ngân sách nhà nước. Điều này có thể được thực hiện thông qua việc điều chỉnh giá giao dịch, nhằm xác định đúng nghĩa vụ thuế phải nộp trong trường hợp này.

Nhằm đảm bảo sự công bằng và minh bạch trong việc đánh thuế và tránh tình trạng bóc lột sức lao động của doanh nghiệp, việc kiểm soát và quản lý các giao dịch liên kết là vô cùng quan trọng, đồng thời cần tuân thủ đúng quy định pháp luật liên quan.

2. Trường hợp nào sẽ phát sinh giao dịch liên kết?

Điều 5 Nghị định 132/2020/NĐ-CP quy định các bên có quan hệ liên kết được xác định dựa trên các trường hợp sau đây:

- Các bên có quan hệ liên kết (gọi tắt là "bên liên kết") là các bên có mối quan hệ thuộc một trong hai trường hợp sau đây:

+ Một bên tham gia trực tiếp hoặc gián tiếp vào việc điều hành, kiểm soát, góp vốn hoặc đầu tư vào bên kia. Điều này có nghĩa là một bên có khả năng can thiệp và quyết định về hoạt động và quyết sách của bên kia, dẫn đến mối liên kết giữa hai bên.

+ Các bên trực tiếp hoặc gián tiếp cùng chịu sự điều hành, kiểm soát, góp vốn hoặc đầu tư của một bên khác. Điều này có nghĩa là một bên có thể thực hiện việc điều hành, kiểm soát, góp vốn hoặc đầu tư vào một bên khác cùng với các bên khác.

Một giao dịch được coi là giao dịch liên kết khi thỏa mãn một trong các điều kiện sau:

- Một bên tham gia trực tiếp hoặc gián tiếp vào việc điều hành, kiểm soát, góp vốn hoặc đầu tư vào bên kia.

- Các bên trực tiếp hoặc gián tiếp cùng chịu sự điều hành, kiểm soát, góp vốn hoặc đầu tư của một bên khác.

Quy định này nhằm đảm bảo tính minh bạch và công bằng trong việc xác định quan hệ liên kết giữa các bên, đồng thời hỗ trợ cơ quan thuế trong việc giám sát và quản lý các giao dịch liên kết để đảm bảo tuân thủ đúng quy định thuế và tránh các hành vi lạm dụng hoặc lợi dụng quy định về liên kết để trốn thuế.

3. Nguyên tắc áp dụng trong giao dịch liên kết năm 2023

Theo Điều 3 Nghị định số 132/2020/NĐ-CP, nguyên tắc áp dụng giao dịch liên kết được quy định cụ thể như sau:

- Người nộp thuế có giao dịch liên kết phải loại trừ các yếu tố làm giảm nghĩa vụ thuế do quan hệ liên kết chi phối và tác động để kê khai và xác định nghĩa vụ thuế đối với các giao dịch liên kết. Trong trường hợp các giao dịch liên kết tương đương với các giao dịch độc lập có cùng điều kiện, người nộp thuế phải đảm bảo tính minh bạch và công bằng trong việc xác định giá trị của các giao dịch này.

- Cơ quan thuế có trách nhiệm quản lý, kiểm tra và thanh tra đối với giá trị của các giao dịch liên kết của người nộp thuế dựa trên nguyên tắc giao dịch độc lập và bản chất hoạt động, giao dịch của doanh nghiệp. Các cơ quan thuế này sẽ xác định nghĩa vụ thuế tương ứng với giá trị tạo ra từ bản chất giao dịch và hoạt động sản xuất, kinh doanh của người nộp thuế.

- Các cơ quan thuế sẽ không công nhận các giao dịch liên kết nếu như chúng không tuân thủ nguyên tắc giao dịch độc lập và làm giảm nghĩa vụ thuế của doanh nghiệp đối với ngân sách nhà nước. Đồng thời, cơ quan thuế sẽ thực hiện điều chỉnh giá trị các giao dịch liên kết đó để xác định đúng nghĩa vụ thuế theo quy định pháp luật.

Những quy định này nhằm đảm bảo tính công bằng và minh bạch trong việc xử lý các giao dịch liên kết, đồng thời ngăn chặn các hành vi lạm dụng hay lợi dụng quy định về liên kết để trốn thuế và góp phần tăng cường nguồn thu ngân sách nhà nước.

4. Phương pháp xác định giá giao dịch liên kết hiện nay

Phương pháp so sánh xác định giá giao dịch liên kết (phương pháp xác định giá giao dịch liên kết) được áp dụng phù hợp với nguyên tắc giao dịch độc lập, bản chất giao dịch và chức năng của người nộp thuế, dựa trên tính toán và áp dụng thống nhất trong toàn bộ chu kỳ, giai đoạn sản xuất kinh doanh. Căn cứ vào dữ liệu tài chính của các đối tượng so sánh độc lập, được lựa chọn theo các nguyên tắc phân tích và so sánh quy định. Phương pháp này được lựa chọn trong các trường hợp căn cứ vào đặc điểm của giao dịch liên kết và thông tin dữ liệu sẵn có.

Cụ thể, phương pháp so sánh giá giao dịch liên kết với giá giao dịch độc lập (phương pháp so sánh giá giao dịch độc lập) được áp dụng trong các trường hợp sau:

- Giao dịch liên kết đối với các chủng loại hàng hóa, tài sản hữu hình, loại hình dịch vụ có điều kiện giao dịch, lưu thông phổ biến trên thị trường hoặc có giá được công bố trên các sàn giao dịch hàng hóa, dịch vụ trong nước và quốc tế.

- Giao dịch thanh toán phí bản quyền khi khai thác tài sản vô hình.

- Thanh toán lãi vay trong hoạt động vay và cho vay.

- Người nộp thuế thực hiện cả giao dịch độc lập và giao dịch liên kết đối với sản phẩm tương đồng về đặc tính sản phẩm và điều kiện hợp đồng.

Phương pháp này đảm bảo tính công bằng và minh bạch trong việc xác định giá trị của các giao dịch liên kết, từ đó hạn chế các hành vi lạm dụng quy định về liên kết để trốn thuế và đảm bảo nguồn thu ngân sách nhà nước được bảo đảm.

Phương pháp áp dụng

- Phương pháp so sánh giá giao dịch độc lập được thực hiện trên nguyên tắc không có khác biệt về đặc tính sản phẩm và điều kiện hợp đồng khi so sánh giá giao dịch độc lập và giá giao dịch liên kết có ảnh hưởng trọng yếu đến giá sản phẩm. Trong trường hợp có các khác biệt ảnh hưởng trọng yếu đến giá sản phẩm, những khác biệt này phải được loại trừ để đảm bảo tính công bằng và chính xác trong việc xác định giá trị thực của giao dịch liên kết.

- Các yếu tố đặc tính sản phẩm và điều kiện hợp đồng có tác động trọng yếu đến giá sản phẩm bao gồm:

+ Đặc tính, chất lượng, thương hiệu, nhãn hiệu thương mại của sản phẩm: Những yếu tố này ảnh hưởng đến giá trị và sự khác biệt của sản phẩm trên thị trường. Đối với cùng một loại sản phẩm, sự khác biệt về chất lượng và thương hiệu có thể dẫn đến sự chênh lệch về giá.

+ Quy mô, khối lượng giao dịch: Quy mô và khối lượng giao dịch cũng có ảnh hưởng đáng kể đến giá sản phẩm. Đối với các giao dịch có quy mô lớn và khối lượng cao, giá thường có xu hướng giảm.

+ Các điều kiện hợp đồng cung cấp, chuyển giao sản phẩm: Các yếu tố như khối lượng, thời hạn chuyển giao, thời hạn thanh toán và các điều kiện khác của hợp đồng cũng có thể ảnh hưởng đến giá sản phẩm.

+ Quyền phân phối, tiêu thụ hàng hóa, dịch vụ, tài sản: Các quyền và khả năng phân phối và tiêu thụ sản phẩm, dịch vụ, tài sản cũng là những yếu tố quan trọng tác động đến giá trị kinh tế và thị trường nơi diễn ra giao dịch.

+ Các yếu tố khác tác động đến giá sản phẩm như điều kiện kinh tế và chức năng hoạt động của người nộp thuế: Những yếu tố này có thể bao gồm tình hình kinh doanh của người nộp thuế, chiến lược giá cả và những tác động kinh tế đặc biệt có thể ảnh hưởng đến giá sản phẩm.

Tất cả những yếu tố trên phải được xem xét cẩn thận và minh bạch trong việc áp dụng phương pháp so sánh giá giao dịch độc lập để đảm bảo tính chính xác và công bằng khi xác định giá trị của giao dịch liên kết.

Quý khách có thể tham khảo nội dung bài viết: Các doanh nghiệp phải lập báo cáo chuyển giá (Giao dịch liên kết) ?. Khi có vướng mắc, hãy liên hệ đến hotline 19006162 hoặc email: lienhe@luatminhkhue.vn