Từ 1/7/2026, những trường hợp nào bắt buộc phải lắp ghế trẻ em trên ô tô?

Hệ thống giao thông đường bộ tại Việt Nam đang trải qua một giai đoạn chuyển mình mạnh mẽ với mục tiêu cốt lõi là bảo vệ tính mạng con người, đặc biệt là nhóm đối tượng dễ bị tổn thương nhất là trẻ em. Việc ban hành Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ năm 2024 cùng các văn bản sửa đổi, bổ sung sau đó đã tạo lập một hành lang pháp lý chưa từng có tiền lệ về việc bắt buộc sử dụng thiết bị an toàn cho trẻ em trên xe ô tô. Bài viết này của Luật Minh Khuê tập trung phân tích các khía cạnh pháp lý, tiêu chuẩn kỹ thuật và tác động xã hội của lộ trình áp dụng quy định mới từ ngày 1/7/2026.

1. Căn cứ pháp lý và lộ trình thực thi quy định về thiết bị an toàn cho trẻ em

Sự hình thành của khung pháp lý về thiết bị an toàn cho trẻ em (Child Restraint System - CRS) không phải là một quyết định đơn lẻ mà là kết quả của một quá trình nghiên cứu, tham vấn và điều chỉnh thực tiễn dựa trên cả nhu cầu an toàn nội địa và các chuẩn mực quốc tế.

Sự chuyển đổi từ Luật Trật tự an toàn giao thông đường bộ 2024 đến Luật số 118/2025/QH15

Nền tảng pháp lý đầu tiên của quy định này được ghi nhận tại Khoản 3 Điều 10 Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ 2024 (Luật số 36/2024/QH15), được Quốc hội thông qua ngày 27/06/2024. Theo quy định ban đầu, các yêu cầu về việc sử dụng thiết bị an toàn cho trẻ em dự kiến có hiệu lực từ ngày 01/01/2026. Tuy nhiên, qua quá trình thảo luận tại các kỳ họp tiếp theo và đánh giá tác động thực tế đối với người dân và doanh nghiệp vận tải, Quốc hội khóa XV đã ban hành Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của 10 luật có liên quan đến an ninh, trật tự (Luật số 118/2025/QH15) vào ngày 10/12/2025.

Văn bản mới nhất này đã điều chỉnh quan trọng nội dung của Khoản 3 Điều 10 Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ 2024. Theo đó, quy định mới không chỉ giới hạn lại phạm vi áp dụng mà còn chính thức lùi thời điểm bắt buộc thực thi sang ngày 01/07/2026. Việc sửa đổi này nhằm đảm bảo tính đồng bộ với sự phát triển của hạ tầng kỹ thuật và khả năng đáp ứng của thị trường thiết bị an toàn tại Việt Nam.

Phân tích lý do của cột mốc thời gian ngày 1/7/2026

Việc lựa chọn thời điểm 01/07/2026 thay vì đầu năm 2026 mang tính chiến lược sâu sắc. Thứ nhất, khoảng thời gian gia hạn thêm 6 tháng cho phép các cơ quan chức năng, đặc biệt là Bộ Giao thông vận tải và Bộ Công an, hoàn thiện hệ thống văn bản hướng dẫn chi tiết về quy chuẩn kỹ thuật (QCVN) và các nghị định xử phạt. Thứ hai, thị trường thiết bị CRS tại Việt Nam hiện nay chủ yếu dựa vào nhập khẩu; do đó, các doanh nghiệp cần thời gian để chuẩn bị nguồn cung đạt chuẩn và người dân có đủ thời gian để tìm hiểu, lựa chọn sản phẩm phù hợp với điều kiện kinh tế gia đình.

Quan trọng hơn, thời điểm này cũng tạo điều kiện để các đơn vị kinh doanh vận tải hành khách điều chỉnh mô hình hoạt động. Mặc dù Luật số 118/2025/QH15 đã miễn trừ trách nhiệm lắp đặt thiết bị cho xe taxi và xe công nghệ, nhưng các yêu cầu về hướng dẫn an toàn và vị trí ngồi vẫn cần thời gian để phổ biến đến đội ngũ tài xế.

2. Đối tượng và điều kiện bắt buộc sử dụng thiết bị an toàn

Quy định mới tại Việt Nam tập trung vào việc bảo vệ trẻ em dựa trên sự kết hợp giữa ba yếu tố: độ tuổi, chiều cao và vị trí ngồi trên phương tiện. Đây là cách tiếp cận khoa học, tương đồng với quy định của nhiều quốc gia tiên tiến như Singapore hay các nước thuộc Liên minh Châu Âu.

Tiêu chí định lượng về trẻ em cần sử dụng thiết bị

Theo quy định sửa đổi mới nhất, việc bắt buộc sử dụng hoặc hướng dẫn sử dụng thiết bị an toàn phù hợp áp dụng cho trẻ em thỏa mãn đồng thời hai điều kiện sau:

• Độ tuổi: Trẻ em dưới 10 tuổi.
• Chiều cao: Trẻ em cao dưới 1,35 mét.

Việc sử dụng con số 1,35 mét làm ngưỡng ranh giới dựa trên thiết kế của dây đai an toàn 3 điểm trang bị sẵn trên ô tô. Dây đai này được thiết kế tối ưu cho người trưởng thành có chiều cao từ 1,45 mét trở lên. Khi trẻ em cao dưới 1,35 mét sử dụng trực tiếp dây đai của xe, dây đai thường vắt ngang qua cổ thay vì qua xương đòn, hoặc vắt qua bụng thay vì xương chậu, gây ra nguy cơ chấn thương nội tạng nghiêm trọng hoặc ngạt thở khi có va chạm mạnh hoặc phanh gấp.

Quy tắc về vị trí ngồi và sự an toàn của trẻ em

Một điểm cốt lõi trong Khoản 3 Điều 10 là cấm tuyệt đối việc cho trẻ em dưới 10 tuổi và cao dưới 1,35 mét ngồi cùng hàng ghế với người lái xe (thường là hàng ghế trước), trừ trường hợp loại xe ô tô đó chỉ có một hàng ghế duy nhất.

Lý do khoa học của quy định này liên quan đến hệ thống túi khí trước. Túi khí bên phụ được thiết kế để bung ra với lực cực lớn nhằm bảo vệ người lớn, nhưng tầm vóc của trẻ em có thể khiến vùng đầu và cổ của trẻ nằm trực diện trong vùng bung nổ của túi khí, dẫn đến chấn thương nặng hoặc tử vong do lực va đập của túi khí. Vì vậy, hàng ghế sau luôn được xem là khu vực an toàn nhất cho trẻ em, giúp giảm đáng kể tỷ lệ thương vong trong các tình huống tai nạn.

3. Phân loại phạm vi áp dụng theo loại hình phương tiện

Luật số 118/2025/QH15 đã đưa ra những điều chỉnh tinh vi nhằm cân bằng giữa mục tiêu bảo vệ trẻ em và tính khả thi trong kinh doanh vận tải. Điều này dẫn đến sự khác biệt về nghĩa vụ giữa xe cá nhân và xe kinh doanh.

Xe ô tô cá nhân và xe chở người đến 9 chỗ

Đối với các xe ô tô con cá nhân, xe gia đình, quy định về thiết bị an toàn được áp dụng triệt để nhất. Chủ xe và người điều khiển các phương tiện này có trách nhiệm tự trang bị thiết bị an toàn (ghế trẻ em, đệm nâng) đạt quy chuẩn và phải sử dụng chúng mỗi khi chở trẻ em thuộc đối tượng quy định. Sự nghiêm ngặt này xuất phát từ thực tế là các chuyến đi bằng xe gia đình thường diễn ra thường xuyên, lặp lại và chủ xe hoàn toàn chủ động trong việc lắp đặt cố định thiết bị phù hợp với con em mình.

Xe kinh doanh vận tải hành khách (Taxi, Xe hợp đồng, Xe công nghệ)

Đây là nhóm đối tượng có sự thay đổi lớn nhất trong văn bản luật mới. Sau nhiều vòng thảo luận, Quốc hội đã quyết định miễn trừ trách nhiệm bắt buộc phải lắp đặt sẵn thiết bị an toàn cho trẻ em đối với xe kinh doanh vận tải hành khách, bao gồm taxi truyền thống và xe công nghệ như Grab hay Be.

Sự miễn trừ này được đưa ra dựa trên các lập luận thực tế sau:

• Hạn chế về không gian: Việc một chiếc taxi phải trang bị đủ các loại ghế cho nhiều nhóm tuổi trẻ em khác nhau sẽ chiếm dụng phần lớn không gian khoang hành lý, gây khó khăn cho việc chở hành lý của khách hàng.
• Áp lực chi phí: Việc yêu cầu hàng chục nghìn tài xế taxi và xe công nghệ phải đầu tư từ 2 đến 5 triệu đồng cho một bộ thiết bị an toàn đạt chuẩn ngay lập tức sẽ tạo ra gánh nặng tài chính lớn và có thể đẩy giá cước vận tải lên cao.
• Tính phức tạp trong vận hành: Thời gian để lắp đặt và tháo dỡ một ghế trẻ em đúng quy chuẩn thường mất từ 5-10 phút, điều này không tương thích với mô hình di chuyển nhanh, ngắn của taxi đô thị.

Tuy nhiên, người lái xe kinh doanh vận tải vẫn phải thực hiện nghĩa vụ hướng dẫn an toàn cho trẻ và tuân thủ quy định không cho trẻ ngồi hàng ghế trước.

Xe đưa đón học sinh mầm non và tiểu học

Ngược lại với xe taxi, quy định đối với xe đưa đón học sinh lại cực kỳ nghiêm ngặt. Theo Điều 46 Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ 2024, xe đưa đón học sinh mầm non và tiểu học bắt buộc phải có dây đai an toàn phù hợp với lứa tuổi hoặc sử dụng xe có ghế ngồi phù hợp. Ngoài ra, loại xe này còn phải trang bị các thiết bị ghi nhận hình ảnh và hệ thống cảnh báo, chống bỏ quên trẻ em trên xe. Lái xe đưa đón học sinh phải có tối thiểu 2 năm kinh nghiệm lái xe vận tải hành khách và trên mỗi xe phải bố trí người quản lý để giám sát trẻ trong suốt hành trình.