Từ 15/4/2026 hiệu trưởng được giao cấp bằng tốt nghiệp THPT?

Sự chuyển dịch trong cơ chế quản lý giáo dục tại Việt Nam đang tiến tới một giai đoạn mang tính bước ngoặt với việc ban hành các quy định mới về thẩm quyền cấp phát văn bằng. Những thông tin xoay quanh việc Hiệu trưởng các trường trung học phổ thông (THPT) sẽ trực tiếp ký và cấp bằng tốt nghiệp cho học sinh thay vì Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo (GD&ĐT) đã thu hút sự quan tâm đặc biệt từ dư luận, các nhà quản lý và cộng đồng người học. Để làm rõ thực hư và cung cấp một cái nhìn chuyên sâu, bài viết này của Luật Minh Khuê sẽ phân tích các căn cứ pháp lý, quy trình thực hiện, cũng như những hệ quả mang tính hệ thống của sự thay đổi này trong bối cảnh cải cách hành chính và chuyển đổi số quốc gia.

1. Căn cứ pháp lý mới về thẩm quyền cấp bằng tốt nghiệp THPT

Thông tin về việc thay đổi thẩm quyền cấp bằng tốt nghiệp THPT không phải là tin đồn thiếu căn cứ mà là một lộ trình pháp lý đã được xác lập rõ ràng thông qua các văn bản quy phạm pháp luật cấp cao nhất. Điểm tựa pháp lý cốt lõi cho sự thay đổi này bắt nguồn từ Luật Giáo dục và các văn bản hướng dẫn thi hành do Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành.

Nội dung Thông tư số 10/2026/TT-BGDĐT và lộ trình thực thi

Vào đầu năm 2026, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã chính thức ban hành Thông tư số 10/2026/TT-BGDĐT quy định về Quy chế văn bằng, chứng chỉ của hệ thống giáo dục quốc dân. Văn bản này có hiệu lực thi hành kể từ ngày 15 tháng 4 năm 2026, đánh dấu một kỷ nguyên mới trong việc phân cấp quản lý giáo dục phổ thông. Thông tư 10/2026/TT-BGDĐT không chỉ là một văn bản sửa đổi thông thường mà nó thay thế toàn bộ các quy định về văn bằng, chứng chỉ trước đây vốn nằm rải rác ở nhiều văn bản khác nhau, bao gồm cả Thông tư số 21/2019/TT-BGDĐT.

Việc ban hành Thông tư này là bước đi cụ thể hóa các quy định tại Luật Giáo dục sửa đổi năm 2025 (Luật số 123/2025/QH15). Theo đó, khoản 9 Điều 1 của Luật Giáo dục sửa đổi đã điều chỉnh Điều 34 của Luật Giáo dục 2019, khẳng định rằng học sinh học hết chương trình trung học phổ thông, nếu đủ điều kiện theo quy định của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo thì sẽ được Hiệu trưởng nhà trường cấp bằng tốt nghiệp.

Dẫn chiếu quy định về văn bằng trong hệ thống giáo dục quốc dân

Hệ thống văn bằng quốc dân theo quy định mới đã có những điều chỉnh căn bản để phù hợp với xu thế phân luồng và hội nhập quốc tế. Văn bằng giáo dục quốc dân bao gồm bằng tốt nghiệp THPT, bằng trung học nghề, bằng trung cấp, bằng cao đẳng, bằng cử nhân, bằng thạc sĩ, bằng tiến sĩ và các văn bằng chuyên sâu đặc thù như bằng kỹ sư, bác sĩ, dược sĩ. Một điểm thay đổi cực kỳ quan trọng đi kèm với sự chuyển giao thẩm quyền cấp bằng THPT chính là việc chính thức bãi bỏ bằng tốt nghiệp trung học cơ sở (THCS) ra khỏi hệ thống văn bằng quốc dân từ ngày 15/4/2026.

Sự thay đổi này cho thấy một tư duy quản lý nhất quán: các cơ sở giáo dục trực tiếp đào tạo sẽ là nơi chịu trách nhiệm cuối cùng về kết quả đầu ra của người học. Điều này không chỉ áp dụng cho khối THPT mà còn mở rộng sang cả giáo dục nghề nghiệp và giáo dục đại học, tạo ra một sự thống nhất trong toàn hệ thống.

2. Ai có thẩm quyền ký bằng tốt nghiệp THPT theo quy định cũ và mới?

Sự khác biệt về thẩm quyền ký văn bằng không chỉ là sự thay đổi về mặt chữ ký trên một tờ giấy mà nó phản ánh sự thay đổi trong cấu trúc quyền lực hành chính và trách nhiệm giải trình của ngành giáo dục.

So sánh thẩm quyền: Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo vs. Hiệu trưởng trường THPT

Trong quy định hiện hành (áp dụng cho các kỳ thi trước ngày 15/4/2026), thẩm quyền ký bằng tốt nghiệp THPT thuộc về Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo. Điều này có nghĩa là sau khi Hội đồng thi hoàn tất việc chấm thi và xét công nhận tốt nghiệp, toàn bộ dữ liệu và phôi bằng sẽ được tập trung về Sở để thực hiện việc in ấn và ký đóng dấu tập trung. Cơ chế này đảm bảo tính kiểm soát chặt chẽ ở cấp tỉnh nhưng vô hình trung tạo ra một điểm nghẽn hành chính, khiến thời gian chờ đợi của học sinh kéo dài, đôi khi lên tới 75 ngày.

Từ ngày 15/4/2026, quyền năng này được chuyển giao trực tiếp cho Hiệu trưởng các trường THPT. Quy định này áp dụng cho tất cả các cơ sở giáo dục thực hiện chương trình giáo dục phổ thông cấp THPT, bao gồm trường công lập, trường tư thục và các trung tâm giáo dục thường xuyên. Việc Hiệu trưởng ký bằng đồng nghĩa với việc nhà trường không còn là một đơn vị trung gian trong việc phát bằng mà trở thành chủ thể pháp lý trực tiếp xác nhận trình độ của người học.

Lý do của việc chuyển giao thẩm quyền: Phân cấp quản lý và cải cách hành chính

Việc chuyển giao thẩm quyền này không phải là một quyết định ngẫu nhiên mà nằm trong chiến lược cải cách hành chính sâu rộng của Chính phủ và Bộ GD&ĐT.

Đầu tiên, đây là biểu hiện của việc đẩy mạnh tự chủ giáo dục. Khi các trường THPT được giao quyền tự chủ nhiều hơn về chương trình và phương pháp dạy học theo Chương trình giáo dục phổ thông 2018, việc giao quyền cấp văn bằng là sự hoàn thiện về mặt thể chế tự chủ. Nhà trường là đơn vị theo sát học sinh trong suốt quá trình học tập, hiểu rõ năng lực và tư cách của người học hơn bất kỳ cơ quan quản lý cấp trên nào.

Thứ hai, mục tiêu rút ngắn thời hạn cấp bằng là một yêu cầu bức thiết. Theo quy định mới, thời hạn cấp bằng tốt nghiệp THPT bản giấy được rút ngắn từ 75 ngày xuống còn tối đa 30 ngày. Đặc biệt, đối với văn bằng số, thời hạn cấp chỉ còn tối đa 5 ngày làm việc kể từ ngày có quyết định công nhận tốt nghiệp. Điều này giúp học sinh có bằng tốt nghiệp sớm hơn để hoàn thiện hồ sơ xét tuyển đại học hoặc du học, tránh những lãng phí về thời gian và cơ hội.

Thứ ba, việc phân cấp giúp giảm áp lực hành chính cho các Sở GD&ĐT. Thay vì phải xử lý hàng vạn văn bằng trong một thời gian ngắn, các Sở nay chuyển sang vai trò thanh tra, kiểm tra và quản lý phôi bằng, tập trung vào công tác đảm bảo chất lượng thay vì các thủ tục sự vụ.

3. Quy trình và trách nhiệm của Hiệu trưởng khi được giao cấp bằng

Khi thẩm quyền được mở rộng, trách nhiệm đi kèm cũng nặng nề hơn. Hiệu trưởng trường THPT từ năm 2026 sẽ phải quản lý một quy trình khép kín từ việc nhận phôi bằng đến khi văn bằng đến tay người học.

Trách nhiệm quản lý phôi bằng và số hiệu văn bằng

Mặc dù Hiệu trưởng là người ký bằng, nhưng việc in phôi văn bằng giấy không còn do Bộ GD&ĐT thực hiện tập trung mà được phân cấp cho các Sở GD&ĐT hoặc cơ quan có thẩm quyền thực hiện. Bộ GD&ĐT chỉ còn quy định mẫu bằng tốt nghiệp THPT thống nhất toàn quốc để đảm bảo tính nhận diện và chống làm giả.

Nhà trường có trách nhiệm:

• Lập dự toán và đăng ký số lượng phôi bằng dựa trên danh sách học sinh dự thi và dự kiến tốt nghiệp.
• Quản lý chặt chẽ phôi bằng theo các quy định về bảo mật. Mỗi tấm bằng sẽ có một số hiệu duy nhất, bao gồm nhóm chữ cái, mã số đơn vị cấp bằng và nhóm chữ số liên tục theo thứ tự tự nhiên.
• Cập nhật ngay lập tức việc cấp phát, thu hồi hay hủy bỏ văn bằng vào cơ sở dữ liệu văn bằng, chứng chỉ dùng chung toàn quốc.

Quy trình xét công nhận tốt nghiệp và ký phát bằng tại cơ sở giáo dục

Quy trình cấp bằng tại trường THPT sẽ được thực hiện theo các bước nghiêm ngặt:

• Xét duyệt: Nhà trường căn cứ vào kết quả kỳ thi tốt nghiệp THPT và kết quả học tập để lập danh sách thí sinh đủ điều kiện công nhận tốt nghiệp, trình Sở GD&ĐT phê duyệt danh sách.
• Ra quyết định: Sau khi có danh sách được duyệt, Hiệu trưởng ra quyết định cấp bằng cho học sinh của trường mình.
• In ấn thông tin: Thông tin của học sinh (họ tên, ngày sinh, nơi sinh, giới tính, dân tộc, số định danh cá nhân) sẽ được in lên phôi bằng dựa trên dữ liệu trích xuất từ Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư để đảm bảo tính chính xác tuyệt đối.
• Ký và đóng dấu: Hiệu trưởng hoặc cấp phó được giao quyền sẽ thực hiện việc ký vào văn bằng. Việc đóng dấu trên bằng tốt nghiệp THPT sẽ thực hiện bằng con dấu pháp nhân của trường THPT nơi học sinh theo học.

Sự xuất hiện của "cấp phó ký văn bằng" là một điểm mới trong Thông tư 10/2026/TT-BGDĐT nhằm giảm tải áp lực ký tên cho người đứng đầu tại các trường có số lượng học sinh lớn. Điều này hoàn toàn phù hợp với thực tiễn quản lý hành chính hiện đại.

4. Mốc thời gian 15/4/2026 có ý nghĩa gì đối với học sinh và nhà trường?

Ngày 15/4/2026 không chỉ là ngày văn bản có hiệu lực mà là thời điểm khởi đầu cho một phương thức quản trị giáo dục số hóa và phân cấp mạnh mẽ.

Áp dụng cho kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2026 trở đi

Học sinh đang học lớp 10 trong năm học 2023-2024 sẽ là lứa học sinh đầu tiên tốt nghiệp theo quy chế mới này vào năm 2026. Đối với học sinh, sự thay đổi này mang lại sự tiện lợi lớn khi họ có thể nhận được văn bằng số chỉ sau 5 ngày. Văn bằng số này có giá trị pháp lý tương đương bản giấy và có thể dùng để tra cứu trực tiếp trên ứng dụng VNeID, giúp lược bỏ các thủ tục sao y bản chính hay công chứng rườm rà trong các giao dịch dân sự và hành chính.

Các lưu ý về tính pháp lý của bằng tốt nghiệp được cấp bởi Hiệu trưởng

Nhiều lo ngại về việc bằng do trường cấp có "kém giá trị" hơn bằng do Sở cấp hay không đã được các chuyên gia giải đáp rõ ràng. Tính pháp lý của một văn bằng không phụ thuộc vào cấp hành chính của người ký mà phụ thuộc vào việc người ký đó có đúng thẩm quyền theo luật định hay không. Khi Luật Giáo dục và Thông tư của Bộ GD&ĐT đã phân quyền cho Hiệu trưởng, thì tấm bằng đó có đầy đủ giá trị pháp lý trên phạm vi toàn quốc và quốc tế.

Để đảm bảo quyền lợi cho người học trong giai đoạn chuyển tiếp, các mẫu văn bằng và bản sao được ban hành trước ngày 15/4/2026 vẫn tiếp tục được sử dụng đến hết ngày 31/8/2026. Điều này cho thấy một sự chuẩn bị kỹ lưỡng, tránh gây xáo trộn cho những học sinh tốt nghiệp hoặc cần cấp lại bằng trong giai đoạn giao thời.

Sự thay đổi này, dù tạo ra những áp lực ban đầu về mặt quản lý cho các trường phổ thông, nhưng về lâu dài sẽ tạo ra một môi trường giáo dục minh bạch, trách nhiệm và hiệu quả hơn. Đây chính là tiền đề quan trọng để giáo dục Việt Nam hội nhập sâu rộng hơn với các chuẩn mực quản trị của thế giới trong kỷ nguyên số.