Mục lục bài viết

1. Tìm hiểu về thể loại văn biểu cảm trong chương trình Ngữ văn lớp 7

Văn biểu cảm là kiểu văn bản được viết nhằm bộc lộ tình cảm, cảm xúc, suy nghĩ và sự rung động của người viết trước một con người, sự vật, sự việc hoặc tác phẩm văn học.

Trong bài văn biểu cảm về người thân, người viết không chỉ kể lại những việc người thân đã làm hay miêu tả hình dáng bên ngoài mà cần thể hiện được tình yêu thương, sự kính trọng, lòng biết ơn và những suy ngẫm của bản thân.

Văn biểu cảm thường sử dụng hai cách bộc lộ cảm xúc:

  • Biểu cảm trực tiếp: nói thẳng cảm xúc như yêu thương, kính trọng, biết ơn, xúc động, tự hào.
  • Biểu cảm gián tiếp: gửi gắm cảm xúc thông qua một kỉ niệm, một hành động, ánh mắt, giọng nói, dáng vẻ hoặc món quà gắn với nhân vật.

Ví dụ, thay vì viết: “Em rất yêu bố”, có thể viết: “Mỗi lần nhìn đôi bàn tay chai sần của bố, em lại thấy trong lòng dâng lên niềm thương kính khó tả.”

Trong bài văn biểu cảm, yếu tố tự sự và miêu tả có vai trò hỗ trợ cho cảm xúc:

  • Tự sự giúp kể lại một kỉ niệm hoặc sự việc làm nảy sinh cảm xúc;
  • Miêu tả giúp người đọc hình dung được nhân vật;
  • Biểu cảm là yếu tố chính, định hướng việc lựa chọn sự việc và chi tiết.

Một bài văn biểu cảm về người bố cần bảo đảm:

  • Cảm xúc chân thành;
  • Đối tượng biểu cảm rõ ràng;
  • Có kỉ niệm hoặc chi tiết cụ thể;
  • Lời văn trong sáng, gần gũi;
  • Biết kết hợp giữa kể, tả và bộc lộ suy nghĩ;
  • Có sự liên hệ với bài học về tình thân và đạo hiếu.

 

2. Vai trò của người bố trong gia đình và cảm hứng trong văn học

Trong gia đình, người bố thường là người chăm lo, bảo vệ và định hướng cho các thành viên. Bố có thể không thường xuyên thể hiện tình cảm bằng những lời nói ngọt ngào nhưng tình yêu thương thường được gửi gắm qua công việc, sự hi sinh và những hành động âm thầm.

Bố có thể là:

  • Người lao động để chăm lo đời sống gia đình;
  • Người bảo vệ, che chở con trước khó khăn;
  • Người dạy con cách sống có trách nhiệm;
  • Người động viên con khi thất bại;
  • Người nghiêm khắc uốn nắn những khuyết điểm;
  • Điểm tựa tinh thần trong hành trình trưởng thành.

Tình yêu của bố đôi khi được thể hiện qua những điều rất bình dị: một lần đưa con đi học, một bữa cơm chờ con về, một lời nhắc nhở, một đêm thức trắng khi con bị ốm hoặc một ánh mắt lặng lẽ dõi theo con.

Ca dao Việt Nam từng viết:

“Công cha như núi Thái Sơn,
Nghĩa mẹ như nước trong nguồn chảy ra.”

Hình ảnh núi Thái Sơn gợi công lao lớn lao, vững chãi của người cha. Qua đó, cha được ví như điểm tựa bền chắc giúp con đứng vững trước những thử thách của cuộc đời.

Trong văn học, hình tượng người cha thường gắn với tình yêu thương sâu nặng và sự hi sinh. Trong truyện Chiếc lược ngà của Nguyễn Quang Sáng, tình cảm của ông Sáu dành cho bé Thu được thể hiện qua nỗi nhớ con, sự đau đớn khi phải xa con và chiếc lược ngà ông tự tay làm tặng con. Qua hình tượng ấy, người đọc cảm nhận được tình phụ tử thiêng liêng trong hoàn cảnh chiến tranh.

Khi viết về người bố, học sinh không nhất thiết phải chọn những điều lớn lao. Một kỉ niệm nhỏ nhưng chân thực, chẳng hạn một lần bố chăm sóc khi em bị bệnh, giúp em sửa xe, dạy em học hoặc động viên sau một thất bại, cũng đủ tạo nên một bài văn giàu cảm xúc.

 

3. Hướng dẫn cách viết bài văn biểu cảm về người bố thân yêu

Bước 1: Xác định đối tượng và cảm xúc chủ đạo

Đối tượng là người bố của em. Cảm xúc chủ đạo có thể là:

  • Yêu thương;
  • Kính trọng;
  • Biết ơn;
  • Tự hào;
  • Thương cảm trước sự vất vả;
  • Ân hận vì đôi khi chưa ngoan hoặc chưa hiểu bố.

Nên lựa chọn một cảm xúc nổi bật để bài viết có sự tập trung.

Bước 2: Hồi tưởng những chi tiết đáng nhớ

Có thể tự đặt các câu hỏi:

  • Bố có dáng vẻ, giọng nói hoặc thói quen nào đặc biệt?
  • Công việc hằng ngày của bố là gì?
  • Bố thường chăm sóc và dạy bảo em như thế nào?
  • Kỉ niệm nào khiến em xúc động nhất?
  • Em đã thay đổi nhận thức ra sao sau kỉ niệm đó?
  • Em muốn nói điều gì với bố?

Nên chọn một hoặc hai kỉ niệm tiêu biểu, tránh kể quá nhiều sự việc.

Bước 3: Lập dàn ý

Sắp xếp các ý theo trình tự hợp lí:

  • Giới thiệu bố và tình cảm chung;
  • Biểu cảm về ngoại hình, phẩm chất;
  • Kể và bộc lộ cảm xúc qua một kỉ niệm;
  • Suy ngẫm về vai trò của bố;
  • Nêu lời hứa và tình cảm ở hiện tại.

Bước 4: Viết bài

Nên sử dụng ngôi thứ nhất, xưng “em” hoặc “tôi” để tạo cảm giác chân thực. Khi miêu tả, không nên liệt kê toàn bộ ngoại hình mà chỉ chọn những chi tiết có ý nghĩa biểu cảm.

Ví dụ:

  • Đôi bàn tay chai sần gợi sự vất vả;
  • Mái tóc điểm bạc gợi dấu vết thời gian;
  • Vầng trán có nếp nhăn gợi những lo toan;
  • Ánh mắt nghiêm nghị nhưng ấm áp thể hiện tình yêu thương;
  • Dáng đi vội vã gợi sự bận rộn và trách nhiệm.

Khi kể kỉ niệm, cần tập trung vào khoảnh khắc làm cảm xúc thay đổi. Sau mỗi sự việc, nên có câu bộc lộ suy nghĩ.

Ví dụ:

“Đêm ấy, bố ngồi bên giường, liên tục thay khăn và đo nhiệt độ cho em. Nhìn đôi mắt trũng sâu vì thiếu ngủ của bố, em bỗng thấy thương bố vô cùng. Khi ấy, em mới hiểu rằng phía sau vẻ ngoài ít nói là một tình yêu sâu sắc mà bố luôn dành cho em.”

Bước 5: Đọc lại và chỉnh sửa

Cần kiểm tra:

  • Đã bộc lộ rõ tình cảm với bố chưa?
  • Bài viết có bị biến thành bài kể chuyện không?
  • Các chi tiết miêu tả có gắn với cảm xúc không?
  • Ngôi kể có thống nhất không?
  • Có lỗi chính tả, dùng từ hoặc diễn đạt không?
  • Kết bài đã thể hiện được lòng biết ơn và lời hứa chưa?

 

4. Dàn ý chi tiết cho bài văn biểu cảm về cha

Mở bài:

  • Có thể dẫn dắt bằng câu ca dao, một suy nghĩ hoặc một kỉ niệm về tình phụ tử;
  • Giới thiệu người bố thân yêu;
  • Nêu tình cảm bao quát: yêu thương, kính trọng, biết ơn và tự hào.

Thân bài:

  1. Biểu cảm về vẻ ngoài của bố
    • Bố có dáng người như thế nào?
    • Mái tóc, khuôn mặt, ánh mắt có điểm gì khiến em nhớ nhất?
    • Đôi bàn tay, bờ vai hoặc dáng đi có gợi cho em suy nghĩ gì?
    • Những dấu vết của thời gian và công việc trên cơ thể bố khiến em cảm thấy ra sao?

Không nên chỉ viết “bố cao, gầy, tóc đen”. Cần gắn đặc điểm với cảm xúc, chẳng hạn: “Mái tóc bố đã lấm tấm bạc, khiến em chợt nhận ra thời gian đã lấy đi tuổi trẻ của người mà em luôn nghĩ sẽ mãi mạnh mẽ.”

  1. Biểu cảm về phẩm chất của bố
    • Bố cần cù, chịu khó trong công việc;
    • Bố có tinh thần trách nhiệm với gia đình;
    • Bố nghiêm khắc nhưng luôn yêu thương con;
    • Bố sống nhân hậu, chân thành và đáng tin cậy;
    • Bố dạy em biết tự lập, trung thực và không bỏ cuộc.

Cần nêu những biểu hiện cụ thể của phẩm chất đó qua lời nói, việc làm hoặc cách ứng xử của bố.

  1. Biểu cảm qua một kỉ niệm sâu sắc

Có thể chọn:

  • Một lần em bị ốm và được bố chăm sóc;
  • Một lần em mắc lỗi và được bố khuyên bảo;
  • Một lần em thất bại trong học tập hoặc cuộc sống;
  • Một buổi bố đưa em đi học trong mưa;
  • Một lần bố giúp em vượt qua nỗi sợ;
  • Một kỉ niệm trong chuyến đi của hai bố con.

Khi kể, cần trình bày:

  • Hoàn cảnh xảy ra sự việc;
  • Hành động, lời nói và thái độ của bố;
  • Cảm xúc của em lúc đó;
  • Sự thay đổi trong nhận thức của em sau kỉ niệm.
  1. Suy ngẫm về vai trò của bố
    • Bố là người sinh thành và nuôi dưỡng em;
    • Bố là người truyền cho em nghị lực và bản lĩnh;
    • Bố là điểm tựa khi em gặp khó khăn;
    • Bố góp phần hình thành nhân cách của em;
    • Tình yêu của bố giúp em tự tin hơn trên con đường trưởng thành.

Kết bài:

  • Khẳng định tình cảm sâu sắc dành cho bố;
  • Bày tỏ lòng biết ơn;
  • Nêu lời hứa học tập, rèn luyện và sống tốt;
  • Mong bố luôn mạnh khỏe, vui vẻ và hạnh phúc.

 

 Bài văn mẫu nêu cảm nghĩ, biểu cảm về người bố thân yêu

Trong gia đình, nếu mẹ thường được ví như dòng suối dịu dàng thì bố lại giống như một mái nhà vững chắc luôn che chở cho con. Bố không thường nói những lời ngọt ngào, cũng ít khi thể hiện tình cảm một cách trực tiếp, nhưng tình yêu của bố luôn hiện diện trong từng việc làm giản dị hằng ngày. Đối với em, bố là người thân yêu, đáng kính và là điểm tựa lớn lao nhất trong cuộc đời.

Bố em năm nay đã ngoài bốn mươi tuổi. Dáng người bố không quá cao nhưng rắn rỏi, khỏe mạnh vì nhiều năm làm việc vất vả. Mái tóc bố trước đây đen nhánh, nay đã lấm tấm vài sợi bạc. Trên vầng trán bố có những nếp nhăn nhỏ. Mỗi khi nhìn thấy chúng, em lại nghĩ đến những ngày bố phải lo toan công việc và chăm sóc gia đình. Đôi bàn tay bố thô ráp, chai sần, nhưng đối với em đó là đôi bàn tay ấm áp nhất. Đôi bàn tay ấy từng dắt em đến trường, sửa chiếc xe đạp bị hỏng và kiên nhẫn hướng dẫn em làm những việc đầu tiên trong cuộc sống.

Bố là người ít nói nhưng rất trách nhiệm. Mỗi ngày, bố thường thức dậy từ sớm để đi làm. Dù công việc bận rộn, buổi tối bố vẫn hỏi han việc học của em. Khi em đạt điểm tốt, bố không khen ngợi quá nhiều mà chỉ mỉm cười, gật đầu đầy hài lòng. Khi em mắc lỗi, bố thường nghiêm khắc nhắc nhở. Có lúc em cảm thấy buồn vì bị bố phê bình, nhưng sau này em hiểu rằng sự nghiêm khắc ấy xuất phát từ mong muốn em trở thành người tốt.

Em nhớ nhất một lần mình bị ốm nặng. Hôm ấy, em sốt cao và mệt đến mức không thể ngồi dậy. Mẹ bận chăm sóc em trai nên bố đã ở bên cạnh em suốt đêm. Bố liên tục thay khăn, đo nhiệt độ và nhắc em uống thuốc. Trong ánh đèn mờ, em nhìn thấy đôi mắt bố đỏ vì thiếu ngủ. Bàn tay bố đặt lên trán em vừa nhẹ nhàng vừa lo lắng. Đến gần sáng, khi em bắt đầu hạ sốt, bố mới yên tâm ngả lưng nghỉ một lát.

Khi ấy, em vừa mệt vừa xúc động. Em nhận ra đằng sau vẻ ngoài mạnh mẽ và ít nói của bố là một trái tim vô cùng yêu thương con. Bố có thể không biết cách thể hiện tình cảm bằng những lời hoa mỹ, nhưng bố luôn sẵn sàng hi sinh thời gian, sức khỏe và công sức để con được bình an. Kỉ niệm ấy khiến em hiểu hơn về tình phụ tử và càng thêm kính yêu bố.

Bố không chỉ chăm lo cho cuộc sống của gia đình mà còn dạy em nhiều bài học quý giá. Bố dạy em phải sống trung thực, biết giữ lời hứa và không bỏ cuộc trước khó khăn. Mỗi khi em thất bại, bố thường nói rằng không ai có thể thành công ngay từ lần đầu tiên, điều quan trọng là phải biết cố gắng và rút kinh nghiệm. Những lời dạy giản dị của bố đã giúp em tự tin hơn trong học tập cũng như trong cuộc sống.

Đôi khi em vẫn vô tâm, chưa hiểu hết những nhọc nhằn của bố. Có lúc em mải chơi, quên làm việc nhà hoặc cáu gắt khi bố nhắc nhở. Sau đó, nhìn dáng bố lặng lẽ bước ra ngoài, em lại thấy ân hận. Em hiểu rằng mình cần biết yêu thương và chia sẻ với bố nhiều hơn, không chỉ bằng lời nói mà còn bằng những hành động cụ thể.

Bố là người có thể không xuất hiện trong những câu chuyện cổ tích, nhưng với em, bố chính là người hùng trong cuộc đời thật. Em biết ơn những hi sinh thầm lặng, những lời dạy bảo và tình yêu thương mà bố đã dành cho em. Em tự hứa sẽ chăm chỉ học tập, sống ngoan ngoãn, có trách nhiệm để bố luôn cảm thấy vui lòng và tự hào. Dù mai này có trưởng thành và đi đến đâu, hình ảnh người bố thân yêu vẫn mãi là điểm tựa bình yên trong trái tim em.

 

5. Những đoạn văn mẫu biểu cảm về người bố ấn tượng

Đoạn văn biểu cảm về đôi bàn tay của bố:

Mỗi lần nhìn đôi bàn tay của bố, lòng em lại dâng lên một niềm thương kính sâu sắc. Đôi bàn tay ấy không còn mềm mại mà đã chai sần, nổi rõ những đường gân và có nhiều vết nứt do công việc vất vả. Đó là đôi bàn tay từng dắt em trong những ngày đầu đến trường, từng cẩn thận sửa chiếc xe đạp cho em và từng đặt lên vai em sau mỗi lần em buồn bã. Em hiểu rằng mỗi vết chai trên tay bố đều gắn với một ngày lao động, một nỗi lo và một sự hi sinh. Vì thế, đối với em, đôi bàn tay ấy là hình ảnh đẹp đẽ của tình yêu thương âm thầm.

Đoạn văn biểu cảm qua kỉ niệm bố chăm sóc khi em bị ốm:

Kỉ niệm khiến em nhớ nhất là một đêm em bị sốt cao. Trong cơn mê man, em vẫn cảm nhận được bàn tay bố nhẹ nhàng đặt lên trán mình. Bố liên tục thay khăn, đo nhiệt độ và nhắc em uống thuốc. Đêm càng về khuya, căn phòng càng yên tĩnh, nhưng bố vẫn ngồi bên cạnh, đôi mắt lộ rõ vẻ lo lắng. Khi tỉnh dậy, nhìn thấy bố đang gục đầu bên mép giường vì mệt, em bỗng thấy sống mũi cay cay. Trước đây, em thường nghĩ bố là người mạnh mẽ nên chẳng bao giờ biết mệt. Nhưng đêm hôm ấy, em hiểu rằng bố cũng có những lúc yếu lòng, chỉ là bố luôn cố gắng che giấu để bảo vệ con.

Đoạn văn biểu cảm về sự nghiêm khắc của bố:

Bố không thường xuyên nói những lời dịu dàng nhưng lại luôn dạy em bằng sự nghiêm khắc đầy yêu thương. Có lần em mải chơi nên quên làm bài tập, bố không trách mắng gay gắt mà chỉ lặng lẽ hỏi em muốn trở thành người như thế nào. Câu hỏi ấy khiến em suy nghĩ rất lâu. Bố bảo rằng con người có thể mắc lỗi, nhưng không nên trốn tránh trách nhiệm. Từ hôm đó, em cố gắng sắp xếp thời gian hợp lí hơn. Em hiểu sự nghiêm khắc của bố không phải để làm em sợ mà để giúp em trưởng thành, biết tự chịu trách nhiệm với việc mình làm.

Đoạn văn kết bài:

Bố luôn là điểm tựa bình yên nhất trong cuộc đời em. Có thể sau này em sẽ lớn lên, đi học xa hoặc bước vào một môi trường mới, nhưng hình ảnh bố với dáng người quen thuộc, giọng nói trầm ấm và đôi bàn tay chai sần sẽ mãi ở trong trái tim em. Em tự hứa sẽ chăm chỉ học tập, sống tử tế và có trách nhiệm để không phụ lòng yêu thương, hi sinh của bố. Em chỉ mong bố luôn mạnh khỏe để tiếp tục đồng hành cùng em trên chặng đường phía trước.

 

6. Lưu ý để bài văn biểu cảm đạt điểm cao

  1. Xác định đúng kiểu bài

Đây là bài văn biểu cảm, vì vậy mục tiêu chính là bộc lộ tình cảm và suy nghĩ. Không nên biến bài viết thành bài tả người hoặc kể chuyện đơn thuần.

  1. Cảm xúc phải chân thực

Nên viết từ những điều em thực sự biết, thực sự nhớ và từng trải qua. Những chi tiết nhỏ như bữa cơm, lời dặn, ánh mắt hoặc một lần bố chờ đợi thường có sức lay động hơn những lời ca ngợi quá lớn lao.

  1. Kết hợp kể và tả hợp lí

Tự sự và miêu tả chỉ là phương tiện làm nổi bật cảm xúc. Sau một sự việc hoặc chi tiết, cần có câu thể hiện suy nghĩ, cảm nhận hoặc sự thay đổi trong tâm hồn.

  1. Tránh liệt kê ngoại hình

Không nên viết liên tiếp về chiều cao, cân nặng, mái tóc, khuôn mặt mà không nêu ý nghĩa. Hãy lựa chọn những chi tiết gắn với công việc, tuổi tác và sự hi sinh của bố.

  1. Không sử dụng cảm xúc sáo rỗng

Các cụm từ như “bố là người tuyệt vời nhất”, “em yêu bố vô cùng” chỉ có sức thuyết phục khi được làm rõ bằng kỉ niệm và hành động cụ thể.

  1. Sử dụng biện pháp tu từ vừa phải

Có thể dùng so sánh, nhân hóa, ẩn dụ hoặc câu hỏi tu từ, nhưng cần phù hợp với lứa tuổi và nội dung. Chẳng hạn, có thể ví bố như mái nhà che chở hoặc ngọn đèn soi đường, nhưng không nên sử dụng quá dày đặc.

  1. Giữ thống nhất ngôi kể

Nếu chọn ngôi “em”, cần sử dụng nhất quán trong toàn bài. Không nên chuyển đổi tùy tiện giữa “em”, “tôi” và “con”.

  1. Chọn một kỉ niệm làm điểm nhấn

Một bài viết có một kỉ niệm sâu sắc thường giàu cảm xúc hơn bài viết kể hàng loạt sự việc nhưng không có trọng tâm.

  1. Kết bài cần có sự liên hệ

Nên nêu lời hứa hoặc hành động cụ thể như chăm chỉ học tập, biết giúp đỡ bố mẹ, sống có trách nhiệm và dành nhiều thời gian quan tâm đến gia đình.

  1. Chú ý diễn đạt và chính tả

Cần viết câu rõ nghĩa, dùng từ phù hợp, tránh lặp từ và kiểm tra lỗi chính tả trước khi nộp bài. Một bài văn giàu cảm xúc vẫn cần có bố cục mạch lạc và cách diễn đạt trong sáng.

Bạn đọc cũng có thể tham khảo thêm: