Khách hàng: Kính thưa Luật sưu Minh Khuê, Luật sư hãy cho tôi biết về kinh nghiệm phòng ngừa tranh chấp đầu tư quốc tế của quốc Gia Hàn Quốc thể hiện như thế nào?
Cảm ơn!
Trả lời:
1. Mở đầu vấn đề
Hàn Quốc là nước có tương đối nhiều điều ước quốc tế về đầu tư, tính đến tháng 05/2018, Hàn Quốc có 114 điều ước quốc tế về đầu tư nhưng mới chỉ phải đối mặt với 03 vụ tranh chấp giữa Nhà nước Hàn Quốc và nhà đầu tư nước ngoài, trong đó 02 vụ đang trong quá trình giải quyết và 01 vụ đã ngừng tố tụng.
Với kết quả như vậy, Hàn Quốc được coi là thành công trong phòng ngừa tranh chấp giữa Nhà nước với nhà đầu tư nước ngoài.
2. Văn phòng hỗ trợ đầu tư nước ngoài (The Office of the Foreign Investment Ombudsman - OFIO)
Liên quan đến phòng ngừa tranh chấp giữa Nhà nước Hàn Quốc và nhà đầu tư nước ngoài, Luật Xúc tiến đầu tư nước ngoài năm 1999 quy định cơ chế phòng ngừa tranh chấp giữa nhà đầu tư nước ngoài và Nhà nước, ví dụ: để hỗ trợ đầu tư nước ngoài, phòng ngừa tranh chấp giữa Nhà nước với nhà đầu tư nước ngoài và tham gia ISDS, Hàn Quốc có Văn phòng hỗ trợ đầu tư nước ngoài (The Office of the Foreign Investment Ombudsman - OFIO) đặt trong Cơ quan xúc tiến thương mại và đầu tư Hàn Quốc (Korea Trade-Investment Promotion Agency - KOTRA), nhưng hoàn toàn độc lập với KOTRA, tự chịu trách nhiệm trực tiếp với Thủ tướng Hàn Quốc. OFIO là một tổ chức phi lợi nhuận với mục tiêu chính hỗ trợ nhà đầu tư nước ngoài giải quyết khó khăn trong quá trình hoạt động tại Hàn Quốc cũng như các hoạt động thường xuyên khác để cải thiện môi trường đầu tư ỏ nước này.
Ngoài ra, OFIO còn có một đội ngũ hỗ trợ sau đầu tư, bao gồm các chuyên gia trong nhiều lĩnh vực, ngành nghề khác nhau ở Hàn Quốc. Họ cung cấp những hỗ trợ có tính riêng biệt và chuyên sâu cho các nhà đầu tư nước ngoài ỗ Hàn Quốc đang gặp khó khăn dưới bất kỳ hình thức nào. Ngoài ra, đội ngũ này còn giúp đỡ các nhà quản lý và cá nhân nước ngoài khác giải quyết những vướng mắc hằng ngày liên quan đến đầu tư.
3. Chức năng và nhiệm vụ của OFIO
Chức năng nhiệm vụ của OFIO được pháp luật của Hàn Quốc quy định, do đó, tất cả các cơ quan nhà nước khác có trách nhiệm hợp tác chặt chẽ và kịp thời với OFIO.
Theo Khoản 3 Điều 21 Nghị định hướng dẫn Luật Xúc tiến đầu tư nước ngoài quy định OFIO có thể yêu cầu cơ quan hành chính nhà nước có liên quan hoặc cơ quan liên quan đến đầu tư nước ngoài hợp tác với OFIO để giải quyết những vướng mắc của doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài. Trong trường hợp này, cơ quan được yêu cầu sẽ phải thông báo ý kiến của mình về vụ việc trong vòng 07 ngày kể từ khi nhận được yêu cầu.
OFIO thường áp dụng hai hình thức giải quyết vướng mắc của nhà đầu tư nước ngoài, tùy theo bản chất của vướng mắc.
Một mặt, để giúp nhà đầu tư nước ngoài vượt qua những khó khăn khi gia nhập môi trường đầu tư ỏ Hàn Quốc, OFIO cung cấp ý kiến tư vấn hoặc dịch vụ hỗ trợ nhà đầu tư nước ngoài trong việc áp dụng pháp luật Hàn Quốc, V.V..
Mặt khác, nếu vướng mắc phát sinh từ nguyên nhân nội tại của chính quyền Hàn Quốc, như pháp luật chưa đầy đủ hoặc nhà đầu tư nước ngoài gặp trở ngại về thủ tục hành chính, thì OFIO không chỉ dừng ở mức độ tư vấn cho nhà đầu tư mà còn giải quyết trực tiếp với cơ quan có liên quan của Chính phủ Hàn Quốc và cơ quan có trách nhiệm trực tiếp để cải thiện chính sách đầu tư, thủ tục hành chính hoặc pháp luật.
Theo số liệu trên trang Web về đầu tư của Hàn Quốc (http://www.investkorea.org), kể từ khi thành lập (tháng 10/1999) đến tháng 01/2017, OFIO đã giải quyết được hơn 4.100 vướng mắc của nhà đầu tư với các cơ quan chính phủ. Không chỉ riêng tổng số vụ được giải quyết lớn, tỷ lệ mâu thuẫn được giải quyết bởi OFIO ngày càng gia tăng qua các năm, với tỷ lệ giải quyết những năm gần đây vào khoảng từ 90%-95%.
4. Tranh chấp đầu tư quốc tế
Tranh chấp về đầu tư quốc tế là những tranh chấp liên quan đến hoạt động đầu tư giữa nhà nước nơi tiếp nhận đầu tư và nhà đầu tư từ quốc gia khác phát sinh trên cơ sở Điều ước quốc tế về đầu tư; tranh chấp giữa nhà đầu tư nước ngoài với cơ quan nhà nước cụ thể liên quan đến hoạt động đầu tư phát sinh trên cơ sở hợp đồng, thỏa thuận hay luật quốc gia của nước tiếp nhận đầu tư; tranh chấp giữa các quốc gia liên quan đến giải thích, thực hiện các Điều ước quốc tế về đầu tư...
Cùng với quá trình hội nhập quốc tế, đầu tư nước ngoài vào Việt Nam cũng phát triển một cách nhanh chóng cả về số lượng, quy mô vốn và chất lượng dự án. đầu tư nước ngoài trong những năm qua đã góp phần tạo việc làm, thu nhập cho người lao động; nâng cao trình độ, năng lực sản xuất; tăng thu ngân sách nhà nước, ổn định kinh tế vĩ mô; thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế, đổi mới mô hình tăng trưởng; nâng cao vị thế và uy tín Việt Nam trên trường quốc tế.
Bên cạnh đó, với việc ký kết ngày càng nhiều các Hiệp định đầu tư song phương và Hiệp định thương mại tự do thương mại, xu hướng đầu tư nước ngoài vào Việt Nam ngày càng gia tăng. Theo các chuyên gia, trong quá trình thực hiện dự án đầu tư, việc phát sinh tranh chấp là điều khó tránh. Do đó, cần phải chuẩn bị kỹ lưỡng để ứng phó với tình huống nhà đầu tư nước ngoài khởi kiện.
Theo thống kê của Hội nghị của Liên Hợp Quốc về Thương mại và phát triển (UNCTAD), đến nay, đã có 6 vụ nhà đầu tư nước ngoài kiện Chính phủ Việt Nam tại trọng tài quốc tế. Số lượng vụ nhà đầu tư gửi thông báo ý định khởi kiện cũng ngày càng gia tăng, chỉ tính riêng năm 2016 đã có 4 vụ, chưa kể trường hợp nhà đầu tư khởi kiện địa phương.
Ngoài ra, các hoạt động cam kết của địa phương cũng dễ nảy sinh tranh chấp gồm: Ưu đãi đầu tư vượt quá quy định của pháp luật; dùng ngân sách địa phương để hỗ trợ cho nhà đầu tư; đầu tư hạ tầng ngoài hàng rào; cung cấp đủ lao động theo yêu cầu của nhà đầu tư; cung cấp đủ điện 24/24 giờ; bảo đảm cung cấp đủ nước sạch và xử lý nước thải; cung cấp nhà ở cho công nhân; thủ tục hải quan thuận lợi; thời gian thực hiện thủ tục hành chính nhanh nhất; không có đình công, bãi công; bảo đảm an ninh trật tự trong và ngoài doanh nghiệp....
5. Tình hình Hàn Quốc thực hiện đầu tư vào Việt Nam
Hiện nay, chúng ta có thể khẳng định tình hình Hàn Quốc đầu tư vào Việt Nam tăng lên một cách đáng kể.
Nhìn chung, Chính phủ Hàn Quốc khuyến khích các doanh nghiệp đầu tư vào Việt Nam, coi Việt Nam là một địa bàn đầu tư chiến lược, tất cả các công ty lớn của Hàn Quốc có trong danh sách FORTUNE 500 đều đã có các dự án đầu tư hoặc hoạt động kinh doanh tại Việt Nam như: Samsung, LG, GS, POSCO, Hyundai, KEPCO, SK ...
Sau hơn 25 năm thực hiện các hoạt động đầu tư vào Việt Nam, Hàn Quốc đã vượt qua Nhật Bản và trở thành nhà đầu tư nước ngoài lớn nhất về cả số lượng dự án và tổng vốn đầu tư trong số các quốc gia và vùng lãnh thổ đầu tư vào Việt Nam kể từ tháng 11/2014. Lũy kế đến tháng 7/2015, tổng vốn đầu tư đăng ký của Hàn Quốc vào Việt Nam đạt 39,5 tỷ USD với 4.555 dự án đầu tư còn hiệu lực. Nếu tính cả các dự án của Samsung, Hyosung và một số tập đoàn khác đầu tư qua nước thứ 3 (Singapore, BVI, Thổ Nhĩ Kỳ ...), tổng vốn FDI lũy kế của Hàn Quốc tại Việt Nam có thể lên tới 50 tỷ USD, chiếm khoảng 18,9% tổng vốn FDI vào Việt Nam và có khoảng chênh lệch lên đến hơn 12 tỷ USD so với Nhật Bản, đối tác FDI thứ 2 tại Việt Nam.
7 tháng đầu năm 2015, tổng vốn FDI của Hàn Quốc tại Việt Nam đạt trên 1,9 tỷ USD qua 484 dự án đầu tư cấp mới và tăng vốn,nhà đầu tư Hàn Quốc đã có mặt tại 34 địa phương của cả nước. Trong đó, các địa phương như TP. Hồ Chí Minh, Đồng Nai, Hải Phòng, Tây Ninh, Vĩnh Phúc, Bình Dương, Hà Nội, Hải Dương, Bắc Ninh là những địa phương nhận được nhiều đầu tư từ Hàn Quốc. Các hình thức đầu tư chủ yếu là 100% vốn nước ngoài, liên doanh và hợp đồng hợp tác kinh doanh.
Tính trong 7/2015, tổng vốn FDI Hàn Quốc chiếm 22% tổng vốn FDI vào Việt Nam, nếu tính dự án của Tập đoàn Hyosung (660 triệu USD, đầu tư qua pháp nhân Thổ Nhĩ Kỳ) và dự án Samsung (3 tỷ USD, được cấp phép ngày 31/7/2015), có thể nói FDI của Hàn Quốc đã chiếm lĩnh thị trường Việt Nam (oligopoly), đóng góptới 47% tổng vốn FDI vào Việt Nam, gấp 7,8 lần Nhật Bản, gấp 15,6 lần Singapore và gấp 8,3 lần Đài Loan (nhưng đối tác FDI truyền thống đứng thứ 2,3,4 của Việt Nam). Đây vừa là tín hiệu đáng mừng (khi doanh nghiệp Hàn Quốc tiếp tục đẩy mạnh đầu tư vào Việt Nam), nhưng cũng cần có sự cân đối đa dạng hóa vì Việt Nam sẽ trở nênphụ thuộc vào Hàn Quốc trong khi FDI của các đối tác truyền thống (Nhật Bản, Singapore, Đài Loan) suy giảm, đồng thời việc thu hút FDI từ các nước G7 như Hoa Kỳ, EU, Canada, Úc chưa có tín hiệu tích cực.
Theo kết quả khảo sát năm 2015 của Hiệp hội Thương mại quốc tế Hàn Quốc (KITA) đối với các doanh nghiệp Hàn Quốc, 49% trong tổng số 540 doanh nghiệp Hàn Quốc đã tham gia khảo sát về môi trường đầu tư tại 32 quốc gia có tốc độ tăng trưởng hàng năm hơn 3% trong 3 năm qua đều khẳng định có kế hoạch phát triển kinh doanh tại thị trường Việt Nam trong năm 2015. Doanh nghiệp FDI Hàn Quốc đóng vai trò quan trọng trong nền kinh tế Việt Nam khi tạo ra việc làm cho 70 vạn lao động và đóng góp khoảng 30% tổng giá trị xuất khẩu Việt Nam năm 2014.
Các dự án của Hàn Quốc trong năm 2014 được triển khai trên 18 trên tổng số 21 ngành, lĩnh vực của Việt Nam. Lĩnh vực đầu tư chủ yếu là công nghiệp chế biến chế tạo với 322 dự án cấp mới và 151 dự án tăng vốn, với tổng số vốn đăng ký cấp mới và tăng vốn của ngành này năm 2014 là 6,58 tỷ USD (chiếm 89% tổng vốn đầu tư), đứng thứ 2 là lĩnh vực kinh doanh bất động sản với 6 dự án cấp mới và 1 dự án tăng vốn, tổng số vốn là 363,2 triệu USD (chiếm 5% tổng vốn đầu tư). Đứng thứ 3 là lĩnh vực dịch vụ lưu trú và ăn uống chiếm 2,1% tổng vốn đầu tư, còn lại thuộc về các ngành lĩnh vực khác. Các dự án đầu tư có sức ảnh hưởng lớn với vốn cam kết lên đến hàng tỉ đô la Mỹ như của tập đoàn điện tử Samsung, LG... đã kéo theo nhiều nhà cung cấp phụ tùng Hàn Quốc đi cùng với quy mô đầu tư lớn không kém. Chỉ riêng hai tổ hợp sản xuất của Samsung ở Bắc Ninh đã kéo theo hơn khoảng 60nhà cung cấp Hàn Quốc đi cùng. Samsung dự kiến sẽ tiếp tục rót hàng tỉ USD Mỹ vào Việt Nam cho nhiều dự án khác trong đó có cả dự án điện tử, năng lượng, hàng không, tài chính, đóng tàu,...
Khoảng 95% các dự án đầu tư của Hàn Quốc được thực hiện bởi các doanh nghiệp vừa và nhỏ với quy mô dưới 500 người và doanh thu dưới 150 triệu USD, tập trung chủ yếu vào lĩnh vực công nghiệp chế biến, chế tạo. Trong đó, các dự án này chủ yếu là các dự án gia công trong lĩnh vực công nghiệp nhẹ như may mặc, sản xuất giày, dép ... Tuy nhiên, thời gian gần đây đã bắt đầu có sự chuyển biến về chất khi xuất nhiều khối doanh nghiệp vệ tinh cho các TNCs Hàn Quốc đầu tư tại Việt Nam vào lĩnh vực công nghệ cao, công nghệ điện tử...Các Tập đoàn lớn của Hàn Quốc tuy chỉ chiếm khoảng 5% số dự án nhưng đạt hơn 70% tổng vốn đăng ký đầu tư tại Việt Nam và tập trung vào ngành công nghiệp chế biến, chế tạo; kinh doanh bất động sản; xây dựng ... đóng góp tích cực cho ổn định và phát triển kinh tế như Samsung, Doosan, LG, Posco,CJ, Taekwang, Hyosung, Kumho ...
Trên đây là nội dung Luật Minh Khuê sưu tầm và biên soạn. Nếu còn vướng mắc, chưa rõ hoặc cần hỗ trợ pháp lý khác bạn vui lòng liên hệ bộ phận tư vấn pháp luật trực tuyến qua tổng đài điện thoại số: 1900.6162 để được giải đáp.
Rất mong nhận được sự hợp tác!
Trân trọng./.
Luật Minh Khuê (Sưu tầm và Biên soạn).
