Xóa sổ chợ cóc Hà Nội: Những thay đổi sống còn theo Công văn 260 mới nhất

Sự chuyển mình của Thủ đô Hà Nội trong giai đoạn 2026-2027 đánh dấu một kỷ nguyên mới trong quản lý đô thị, nơi sự giao thoa giữa kinh tế dân sinh truyền thống và yêu cầu văn minh hiện đại đạt đến điểm tới hạn. Công văn số 260/UBND-KT, ban hành ngày 19 tháng 01 năm 2026, không chỉ là một văn bản hành chính đơn thuần mà là một chiến lược toàn diện nhằm tái cấu trúc mạng lưới thương mại bán lẻ, trực tiếp tác động đến hàng vạn tiểu thương và thay đổi thói quen sinh hoạt của hàng triệu cư dân. Trong bối cảnh thành phố đang nỗ lực giải quyết các "điểm nghẽn" về trật tự đô thị, an toàn giao thông và vệ sinh môi trường, văn bản này đóng vai trò là kim chỉ nam cho các hành động quyết liệt, có lộ trình và mang tính hệ thống.

1. Công văn 260/UBND-KT là gì và tại sao lại mang tính "sống còn" với chợ tự phát?

Để hiểu rõ tầm quan trọng của Công văn 260/UBND-KT, cần đặt văn bản này trong hệ thống pháp lý mới nhất về quản lý thương mại của Việt Nam. Được ký bởi Phó Chủ tịch UBND Thành phố Nguyễn Mạnh Quyền, công văn này là bước cụ thể hóa Nghị định 60/2024/NĐ-CP của Chính phủ về phát triển và quản lý chợ vào thực tiễn đặc thù của Hà Nội. Đây là văn bản xác định số phận pháp lý của hàng trăm "chợ cóc" và điểm kinh doanh tự phát đang tồn tại trên khắp các ngõ phố, vỉa hè Thủ đô.

Tính "sống còn" của Công văn 260 thể hiện ở việc nó không còn là những đợt ra quân mang tính phong trào "bắt cóc bỏ đĩa". Thay vào đó, văn bản này thiết lập một cơ chế quản lý đa tầng, gắn trách nhiệm cá nhân của lãnh đạo địa phương với hiệu quả duy trì trật tự sau giải tỏa. Đối với các hộ kinh doanh tự phát, đây là thông điệp cuối cùng về việc chấm dứt hình thức mưu sinh dựa trên lấn chiếm không gian chung, buộc họ phải lựa chọn giữa việc chuyên nghiệp hóa hoặc bị loại bỏ khỏi hệ sinh thái thương mại đô thị.

Sự cấp thiết của văn bản còn nằm ở thời điểm ban hành, ngay trước thềm Tết Nguyên đán Bính Ngọ 2026. Đây là giai đoạn nhu cầu tiêu dùng tăng đột biến, cũng là lúc các chợ tự phát hoạt động mạnh nhất, gây áp lực kinh khủng lên hạ tầng giao thông và rủi ro về an toàn thực phẩm. Công văn 260 được xem là "liều thuốc mạnh" để lập lại kỷ cương, đảm bảo mỹ quan cho các sự kiện chính trị và lễ hội lớn của đất nước trong năm 2026.

2. 03 thay đổi trọng yếu trong quy định quản lý trật tự lòng đường, vỉa hè Hà Nội năm 2026

Bản chất của Công văn 260 và các văn bản liên quan như Kế hoạch 373/KH-UBND là sự thay đổi triệt để về tư duy quản lý. Thành phố không chỉ cấm đoán mà còn đưa ra các tiêu chuẩn kỹ thuật và pháp lý để phân loại, xử lý và theo dõi.

Tiêu chí nhận diện "Chợ cóc" bị xóa sổ

Căn cứ theo Nghị định 60/2024/NĐ-CP, Hà Nội đã chuẩn hóa các định nghĩa để loại bỏ sự chồng chéo trong cách hiểu về các loại hình chợ. Việc nhận diện chính xác "chợ cóc" là điều kiện tiên quyết để lực lượng chức năng áp dụng chế tài xử lý.

Sự phân định này giúp loại bỏ tình trạng người dân nại cớ "chợ đã tồn tại lâu đời" để duy trì vi phạm. Bất kỳ điểm kinh doanh nào không nằm trong bản đồ quy hoạch chợ của thành phố đều bị coi là điểm tự phát và thuộc diện phải giải tỏa.

Lộ trình thực hiện: Các mốc thời gian "quét" sạch các điểm nóng

Hà Nội không thực hiện giải tỏa ồ ạt mà chia 231 chợ cóc thành 4 nhóm chiến lược để xử lý dứt điểm theo từng giai đoạn.

• Nhóm 1 (Hoàn thành trước 30/01/2026): Tập trung vào 75 "điểm nóng" nhất, là những khu vực lấn chiếm lòng đường, vỉa hè nghiêm trọng, gây bức xúc dư luận và ảnh hưởng trực tiếp đến an toàn giao thông. Các khu vực như vỉa hè đường Nguyễn Thái Học, khu nghĩa trang Hà Trì hay vỉa hè Khu đô thị Văn Khê là những ưu tiên hàng đầu trong đợt ra quân này.
• Nhóm 2 (Hoàn thành trước 30/06/2026): Giải tỏa các điểm kinh doanh tự phát có quy mô nhỏ hơn, dưới 50 hộ kinh doanh. Đây thường là các nhóm hộ kinh doanh tập trung tại các đầu ngõ hoặc ven các khu chung cư cũ.
• Nhóm 3 (Hoàn thành trước 30/12/2026): Xử lý các điểm có từ 50 đến 100 hộ kinh doanh. Giai đoạn này đòi hỏi sự chuẩn bị kỹ lưỡng về mặt bằng tái định cư thương mại vì số lượng tiểu thương bị ảnh hưởng khá lớn.
• Nhóm 4 (Hoàn thành trước 30/06/2027): Giải quyết các điểm có trên 100 hộ kinh doanh, mang tính chất phức tạp, đã tồn tại nhiều thập kỷ và gắn liền với thói quen sinh hoạt của cả một khu vực dân cư. Việc giải tỏa nhóm này được gắn liền với các dự án xây mới hoặc cải tạo chợ truyền thống quy mô lớn.

Chế tài xử phạt: Áp dụng mức phạt mới và công nghệ giám sát hiện đại

Năm 2026 chứng kiến sự cộng hưởng giữa mức phạt tài chính tăng nặng của Nghị định 168/2024/NĐ-CP và công nghệ "phạt nguội" qua camera AI. Đây là sự thay đổi mang tính đột phá, loại bỏ hoàn toàn yếu tố cảm tính hoặc sự lơi lỏng của lực lượng chức năng tại hiện trường.

Hệ thống camera AI của Công an Hà Nội không chỉ ghi lại hình ảnh mà còn phân tích hành vi thời gian thực để gửi thông báo vi phạm trực tiếp đến đơn vị quản lý địa bàn. Điều này tạo ra một áp lực liên tục lên cả người bán lẫn người mua, khiến việc họp chợ tự phát trở nên rủi ro và tốn kém hơn nhiều so với lợi nhuận thu được.

3. Thủ tục di dời và đăng ký kinh doanh tại chợ chính quy theo hướng dẫn mới

Để đảm bảo sinh kế bền vững và không làm gián đoạn chuỗi cung ứng thực phẩm thiết yếu, Công văn 260 đưa ra một lộ trình "Procedural Layer" (Lớp thủ tục) rõ ràng để tiểu thương chuyển đổi từ kinh doanh tự phát sang chính quy.

Các bước di dời vào không gian kinh doanh mới

Chính quyền thành phố yêu cầu các quận, huyện và xã, phường phải tạo điều kiện thuận lợi nhất để tiểu thương tiếp cận các vị trí kinh doanh hợp pháp. Quy trình bao gồm:

• Rà soát và Đăng ký: Tiểu thương tại các điểm bị giải tỏa liên hệ với Ban quản lý chợ hoặc bộ phận kinh tế của UBND phường để nắm bắt danh sách các điểm kinh doanh còn trống tại các chợ dân sinh, trung tâm thương mại hoặc siêu thị trên địa bàn.
• Lựa chọn mô hình: Người dân có thể chọn thuê sạp hàng tại chợ truyền thống hoặc đăng ký các điểm kinh doanh tập trung có quản lý do địa phương bố trí tại các khu vực chưa hoàn thiện quy hoạch chợ. Thành phố cũng mở ra không gian tại các khu vực công cộng như Công viên Thống Nhất hay phố đi bộ cho các nhóm hàng đặc thù.
• Ký cam kết và Hợp đồng: Sau khi chọn vị trí, tiểu thương ký cam kết tuân thủ các quy định về trật tự đô thị, vệ sinh an toàn thực phẩm và nội quy của đơn vị quản lý chợ.

Đăng ký hộ kinh doanh cá thể: Chìa khóa của sự chuyên nghiệp

Việc chuyển đổi sang mô hình hộ kinh doanh cá thể giúp tiểu thương được hưởng các chính sách hỗ trợ của thành phố về chuyển đổi số và tiếp cận nguồn vốn ưu đãi. Hồ sơ đăng ký hiện đã được đơn giản hóa tối đa thông qua cơ chế một cửa tại UBND cấp huyện. Các quyền lợi khi chính quy hóa bao gồm:

• Được cấp giấy chứng nhận đủ điều kiện an toàn thực phẩm, giúp nâng cao uy tín với khách hàng.
• Được tham gia các chương trình xúc tiến thương mại và hội chợ triển lãm chuyên ngành của Hà Nội.
• Được pháp luật bảo hộ quyền kinh doanh cố định, không còn lo ngại tình trạng bị xua đuổi hay tịch thu hàng hóa như khi bán hàng tại chợ cóc.

4. Trách nhiệm của UBND cấp xã và lực lượng chức năng trong việc duy trì sau giải tỏa

Điểm mới nhất trong Công văn 260 là việc cá thể hóa trách nhiệm trong quản lý trật tự đô thị. UBND cấp xã (phường, xã, thị trấn) không còn chỉ đóng vai trò phối hợp mà là đơn vị chịu trách nhiệm chính và toàn diện trước UBND Thành phố.

Quyền hạn và Nghĩa vụ của UBND cấp xã

UBND cấp xã có quyền xây dựng phương án chi tiết cho từng điểm chợ cóc trên địa bàn, bao gồm cả việc điều động lực lượng công an, bảo vệ dân phố và tổ trật tự cơ sở tham gia giải tỏa. Tuy nhiên, nghĩa vụ đi kèm cũng hết sức nặng nề:

• Duy trì trạng thái "đường thông, hè thoáng": Sau khi giải tỏa, nếu để phát sinh tình trạng tái lấn chiếm hoặc họp chợ trở lại, người đứng đầu UBND cấp xã phải chịu trách nhiệm kỷ luật trước cấp trên.
• Xây dựng "vùng xanh" trật tự: Địa phương phải thiết lập các khu vực cấm tuyệt đối kinh doanh tự phát và lắp đặt hệ thống biển báo, cũng như camera giám sát kết nối với trung tâm điều hành của thành phố.
• Hỗ trợ tiểu thương: UBND cấp xã phải chủ động phối hợp với Sở Công Thương để giới thiệu, sắp xếp chỗ ngồi cho người dân, không được bỏ mặc tiểu thương sau khi đẩy họ ra khỏi vỉa hè.

Vai trò phối hợp của Lực lượng Công an và Thanh tra giao thông

Lực lượng công an phường và tổ cảnh sát trật tự có trách nhiệm tuần tra lưu động và xử lý trực tiếp các hành vi cố tình vi phạm. Điểm đặc biệt trong năm 2026 là việc ứng dụng dữ liệu dân cư và hệ thống camera AI giúp lực lượng chức năng xác định chính xác các đối tượng "đầu nậu" thường xuyên tổ chức hoặc bảo kê cho các điểm chợ cóc hoạt động. Việc xử lý các đối tượng này được coi là giải pháp đánh vào "gốc rễ" của vấn đề, thay vì chỉ xử phạt những người bán nhỏ lẻ.