Internet và mạng xã hội là con dao hai lưỡi. Bên cạnh những lợi ích to lớn, không gian mạng cũng là nơi phát sinh nhiều hành vi tiêu cực, vi phạm pháp luật, điển hình là việc phát tán văn hóa phẩm đồi trụy. Trong đó, cụm từ lóng "bán quạt" được cộng đồng mạng sử dụng để chỉ hành vi nhạy cảm này. Để bảo vệ thuần phong mỹ tục và trật tự an toàn xã hội, việc hiểu rõ "bán quạt" nghĩa bóng là gì và mức độ xử lý hình sự đối với hành vi đăng hình ảnh, video khiêu dâm trên mạng là điều vô cùng cần thiết. Vậy, "bán quạt" nghĩa bóng là gì, và hành vi ẩn chứa đằng sau cụm từ này - việc đăng hình ảnh, video khiêu dâm trên mạng - sẽ bị xử lý hình sự như thế nào theo quy định của pháp luật Việt Nam?
1. Bán quạt nghĩa bóng là gì?
Thuật ngữ "Bán quạt" (phỏng theo tên nền tảng OnlyFans) là một thuật ngữ lóng chỉ hoạt động kinh doanh và thương mại hóa nội dung người lớn trên các nền tảng trực tuyến có tính năng thu phí hoặc giới hạn quyền truy cập. Bản chất của hành vi này là việc người sáng tạo nội dung kiếm tiền bằng cách bán các sản phẩm kỹ thuật số cá nhân - thường là hình ảnh, video khỏa thân hoặc khiêu dâm cho người đăng ký. Đây là một mô hình kinh doanh nội dung số, nơi "những bí mật về cơ thể" được chuyển hóa thành hàng hóa thương mại.
Hoạt động "Bán quạt" diễn ra chủ yếu trên các nền tảng quốc tế cho phép thu phí định kỳ, hoặc qua các tài khoản mạng xã hội riêng tư, các nhóm chat kín trên ứng dụng như Telegram hoặc Zalo, nhằm thu hút người xem và quản lý nội dung độc quyền. Mặc dù người sáng tạo nội dung có thể coi đây là giao dịch cá nhân giữa người bán và người mua, hành vi này luôn tiềm ẩn nguy cơ chuyển dịch từ phạm vi "sản xuất cá nhân" sang phạm vi "truyền bá" theo quy định của pháp luật hình sự Việt Nam. Việc nội dung được lưu trữ, sao chép và phổ biến vượt quá ngưỡng định lượng pháp lý có thể nhanh chóng biến hành vi dân sự/thương mại thành tội phạm hình sự.
2. Văn hóa phẩm đồi trụy là gì?
Để xác định rủi ro pháp lý của hành vi "Bán quạt", cần căn cứ vào định nghĩa pháp luật Việt Nam về văn hóa phẩm đồi trụy. Theo Khoản 4 Điều 3 của Nghị định 178/2004/NĐ-CP, Đồi trụy được định nghĩa là hình thức biểu hiện bằng những hình ảnh, hành động, âm thanh của lối sống ăn chơi thác loạn, thấp kém, những trò tiêu khiển xấu xa, hư hỏng về mặt đạo đức, làm trái với phong tục, truyền thống đạo đức tốt đẹp và lành mạnh của dân tộc.
Căn cứ tại khoản 2 Điều 3 Nghị định 32/2012/NĐ-CP được sửa đổi bởi khoản 1 Điều 1 Nghị định 22/2022/NĐ-CP, Văn hóa phẩm là các tài liệu và sản phẩm vật chất hoặc phi vật chất mang nội dung văn hóa như sách, báo, tạp chí, phim ảnh, âm nhạc, tranh ảnh, di tích lịch sử, và các sản phẩm công nghệ nghe nhìn khác. Đây là những sản phẩm sáng tạo của con người, có thể được sử dụng để trao đổi thông tin, giải trí hoặc giáo dục, nhưng một số loại có thể bị cấm nhập khẩu nếu gây ảnh hưởng xấu đến an ninh quốc gia.
Vậy, có thể hiểu Văn hóa phẩm đồi trụy trong môi trường kỹ thuật số bao gồm các tác phẩm tạo hình, mỹ thuật, bản ghi âm, ghi hình, phim, băng từ, đĩa cứng, và các sản phẩm công nghệ nghe nhìn khác có ghi thông tin ở dạng chữ viết, âm thanh, hình ảnh mang tính không lành mạnh, thể hiện lối sống hư hỏng, suy đồi đạo đức, trái với thuần phong mỹ tục Việt Nam. Các hình ảnh và video khiêu dâm, gợi dục mạnh mẽ được tạo ra và bán trong hoạt động "Bán quạt" hoàn toàn đáp ứng định nghĩa này, tạo cơ sở pháp lý để truy cứu trách nhiệm hình sự theo các quy định về truyền bá văn hóa phẩm đồi trụy.
3. Đăng hình ảnh, video khiêu dâm trên mạng bị xử lý hình sự như thế nào?
Hành vi đăng tải, phát tán hình ảnh, video khiêu dâm trên mạng xã hội hoặc các nền tảng trực tuyến tại Việt Nam sẽ bị xử lý hình sự chủ yếu dựa trên hai tội danh chính trong Bộ luật Hình sự (BLHS) 2015 (sửa đổi, bổ sung 2017): Tội Truyền bá văn hóa phẩm đồi trụy (Điều 326) và Tội Làm nhục người khác (Điều 155).
3.1. Tội truyền bá văn hóa phẩm đồi trụy
Đây là tội danh được áp dụng phổ biến nhất khi hành vi đăng tải nội dung khiêu dâm nhằm mục đích kinh doanh, phổ biến rộng rãi cho nhiều người (như mô hình "bán quạt" - OnlyFans). Hành vi đăng tải (tải lên mạng, chia sẻ công khai hoặc riêng tư cho nhiều người) được coi là hành vi lưu hành hoặc truyền bá vật phẩm có tính chất đồi trụy.
Người phạm tội phải thực hiện hành vi với mục đích nhằm phổ biến văn hóa phẩm đồi trụy cho người khác. Hành vi chỉ bị truy cứu trách nhiệm hình sự khi nội dung đăng tải đạt các ngưỡng định lượng tối thiểu sau :
- Dữ liệu số hóa có dung lượng từ 01 GB đến dưới 05 GB.
- Ảnh có số lượng từ 100 ảnh đến dưới 200 ảnh.
- Hoặc phổ biến cho từ 10 người đến 20 người.
- Hoặc đã bị xử phạt hành chính về hành vi này hoặc đã bị kết án về tội này mà còn vi phạm.
Khung hình phạt chi tiết của Tội truyền bá văn hóa phẩm đồi trụy như sau:
- Khung cơ bản (Khoản 1 Điều 326): Nếu hành vi đạt một trong các ngưỡng định tội tối thiểu nêu trên, hình phạt có thể là :
- Phạt tiền: Từ 10.000.000 đồng đến 100.000.000 đồng.
- Phạt cải tạo không giam giữ: Tối đa 3 năm.
- Phạt tù: Từ 06 tháng đến 03 năm
- Khung tăng nặng nghiêm trọng (Khoản 3 Điều 326): Đối với các hoạt động kinh doanh nội dung khiêu dâm quy mô lớn, việc dễ dàng vượt qua các ngưỡng định lượng cao sẽ dẫn đến hình phạt nghiêm khắc hơn. Phạm tội thuộc các trường hợp sau, bị phạt tù từ 07 năm đến 15 năm :
- Dữ liệu được số hóa có dung lượng 10 gigabyte (GB) trở lên.
- Ảnh hoặc video có số lượng 500 ảnh/video trở lên.
- Phổ biến cho 101 người trở lên.
Hình phạt bổ sung: Người phạm tội còn có thể bị phạt tiền từ 5.000.000 đồng đến 30.000.000 đồng, và cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định từ 01 năm đến 05 năm.
3.2. Tội làm nhục người khác
Tội danh này được áp dụng khi mục đích của việc đăng tải nội dung khiêu dâm không phải để "truyền bá văn hóa phẩm đồi trụy" mà là nhằm xúc phạm nghiêm trọng danh dự, nhân phẩm của người khác (thường là nạn nhân trong các vụ phát tán clip trả thù).
Trong bối cảnh đăng tải trên mạng, tình tiết tăng nặng thường được áp dụng :
- Sử dụng mạng điện tử (Khoản 2): Hành vi sử dụng mạng máy tính, mạng viễn thông hoặc phương tiện điện tử để phạm tội làm nhục người khác có thể bị phạt tù từ 03 tháng đến 02 năm.
- Hậu quả nghiêm trọng (Khoản 3): Nếu hành vi làm nhục gây hậu quả nghiêm trọng như gây rối loạn tâm thần và hành vi cho nạn nhân (tỷ lệ tổn thương cơ thể 61% trở lên) hoặc làm nạn nhân tự sát, người phạm tội có thể bị phạt tù từ 02 năm đến 05 năm.
4. Kết luận
Tóm lại, hành vi đăng tải và phổ biến nội dung khiêu dâm trên mạng đối diện với rủi ro pháp lý hình sự rất cao tại Việt Nam. Tính chất của việc truy cứu trách nhiệm không chỉ dựa trên mức độ nghiêm trọng của nội dung mà còn dựa trên mục đích (phổ biến văn hóa phẩm đồi trụy so với xúc phạm danh dự) và quy mô phổ biến (số lượng người tiếp cận, dung lượng dữ liệu). Do đó, người tham gia vào hoạt động này cần ý thức rõ về khung hình phạt nghiêm khắc và các chế tài bổ sung khác, nhấn mạnh sự nghiêm túc của pháp luật Việt Nam trong việc bảo vệ thuần phong mỹ tục và danh dự cá nhân trên không gian mạng.
Mọi thắc mắc quý khách hàng có thể liên hệ trực tiếp Tổng đài tư vấn pháp luật hình sự trực tuyến số Hotline: 1900.6162 để gặp luật sư tư vấn trực tiếp giải đáp các thắc mắc. Chúng tôi rất hân hạnh khi nhận được sự hợp tác của quý khách hàng. Xin chân thành cảm ơn!
