1. Lời mở đầu

Như lời mở đầu đã gợi mở, thị trường kinh doanh bảo hiểm có rất nhiều loại hình bảo hiểm khác nhau, và ở khía cạnh pháp lý, mỗi loại bảo hiểm sẽ có bản chất pháp lý khác nhau về sự kiện bảo hiểm. Do đó, không phải cá nhân nào cũng đủ am hiểu pháp lý để tường tận hết về các loại bảo hiểm. Thời gian qua, Luật Minh Khuê đã nhận được nhiều thư yêu cầu tư vấn tranh chấp về bảo hiểm nhân thọ. Chúng tôi nhận thấy rằng, những tranh chấp mà khách hàng gặp phải đều xuất phát từ việc chưa hiểu rõ về bản chất của loại hình bảo hiểm nhân thọ mà mình tham gia. Do đó, ở bài viết này, chúng tôi sẽ trình bày và diễn giải một cách dễ hiểu nhất về các loại bảo hiểm nhân thọ theo quy định của pháp luật hiện hành để khách hàng có thể hiểu rõ và cân nhắc trước khi lựa chọn mua bảo hiểm và cũng là để bảo vệ quyền lợi chính đáng cho mình.

2. Bảo hiểm nhân thọ là gì?

Bảo hiểm nhân thọ là loại nghiệp vụ bảo hiểm cho trường hợp người được bảo hiểm sống hoặc chết”. (khoản 12 Điều 3 Luật kinh doanh bảo hiểm)

Pháp luật định nghĩa về bảo hiểm nhân thọ rất đơn giản nhưng lại không rõ nghĩa (khó hiểu). Tuy nhiên, chúng ta có thể hiểu đơn giản là bảo hiểm nhân thọ, là một hình thức bảo hiểm, mà đối tượng được bảo hiểm ở đây chính là sinh mạng, cuộc sống và tuổi thọ của một con người cụ thể.

Ví dụ 1: Ông A và Công ty Kinh doanh bảo hiểm B, ký kết một Hợp đồng bảo hiểm trong đó quy định, nếu sau 3 năm kể từ ngày ký Hợp đồng mà Ông A vẫn còn sống, thì Công ty phải chi trả một số tiền bảo hiểm cho Ông A. Đây được coi là một trong các loại hình bảo hiểm nhân thọ.

Như vậy, Bảo hiểm nhân thọ, là loại hình bảo hiểm cho các sự kiện sau: Sống đến một độ tuổi nhất định; Chết trong thời hạn bảo hiểm; Ốm đau, nằm viện, phẫu thuật ….. Theo đó, những loại bảo hiểm như bảo hiểm cháy nổ, bảo hiểm hư hỏng tài sản, bảo hiểm trách nhiệm dân sự, thì không phải là bảo hiểm nhân thọ.

3. Các loại hình bảo hiểm nhân thọ

Đây chính là vấn đề rắc rối nhất, dễ gây hiểu nhầm nhất. Mặc dù cùng là bảo hiểm nhân thọ, nhưng mỗi loại hình cụ thể nó lại có những cách thức chi trả khác nhau, cho những sự kiện khác nhau, nên khi tham gia, nếu không tìm hiểu cặn kẽ sẽ dẫn đến bị nhầm. Trên thực tế nhiều người thấy bannj bè, người quen mua bảo hiểm nhân thọ và được những người đó giới thiệu sơ qua thấy hay ho cũng đòng ý mua bảo hiểm nhân thọ, nhưng vấn đề ở chỗ cái mình mua không giống loại hình của bạn bè mình mua thì đương nhiên nó sẽ khác.

Chính vì thế, khi có nhu cầu mua bảo hiểm nhân thọ, để không nhầm lẫn, chúng ta cần nắm rõ, trong bảo hiểm nhân thọ, có các loại hình bảo hiểm cụ thể sau đây:

3.1. Bảo hiểm sinh kỳ

Bảo hiểm sinh kỳ là nghiệp vụ bảo hiểm cho trường hợp người được bảo hiểm sống đến một thời hạn nhất định, theo đó doanh nghiệp bảo hiểm phải trả tiền bảo hiểm cho người thụ hưởng, nếu người được bảo hiểm vẫn sống đến thời hạn được thỏa thuận trong hợp đồng bảo hiểm.

Ví dụ 2: Ngày 01/01/2010 Ông A và Công ty Kinh doanh bảo hiểm B, ký kết một Hợp đồng bảo hiểm trong đó quy định, nếu đến ngày 01/01/2015 mà Ông A vẫn còn sống, thì Công ty B phải chi trả một số tiền bảo hiểm cho Ông A là 1 tỷ đồng. Đây được coi là một trong các loại hình bảo hiểm nhân thọ - Bảo hiểm nhân thọ sinh kỳ.

Như vậy, căn cứ vào đặc tính của loại bảo hiểm này là “Phải còn sống”, nên trước khi tham gia loại bảo hiểm này, phải đi kiểm tra tình trạng sức khỏa của mình xem mình có còn khỏe mạnh, có thể sống hơn 5 năm nữa không sau đó mới cân nhắc việc tham gia loại bảo hiểm này. Còn nếu sức khở không ổn, hoặc mắc bệnh nan y, hoặc công việc dễ ảnh hưởng đến tính mạng, sức khỏe, làm việc trong môi trường nguy hiểm, độc hại thì không nên tham gia loại bảo hiểm này.

Thực chất của loại bảo hiểm sinh kỳ, nó giống như là gửi tiền tiết kiệm lãi suất cao, đổi lại có rủi ro. Nghĩa nếu chết trước thời hạn thì không được trả tiền bảo hiểm.

3.2. Bảo hiểm tử kỳ

Loại bảo hiểm này, lại ngược hẳn hoàn toàn với loại hình bảo hiểm vừa nêu. Theo đó: Bảo hiểm tử kỳ là nghiệp vụ bảo hiểm cho trường hợp người được bảo hiểm chết trong một thời hạn nhất định, theo đó doanh nghiệp bảo hiểm phải trả tiền bảo hiểm cho người thụ hưởng, nếu người được bảo hiểm chết trong thời hạn được thỏa thuận trong hợp đồng bảo hiểm.

Ví dụ 3: Ngày 01/01/2010 Ông A và Công ty Kinh doanh bảo hiểm B, ký kết một Hợp đồng bảo hiểm trong đó quy định, nếu Ông A chết trước thời điểm ngày 01/01/2015, thì Công ty B phải chi trả một số tiền bảo hiểm cho Con của Ông A là 1 tỷ đồng. Đây được coi là một trong các loại hình bảo hiểm nhân thọ - Bảo hiểm nhân thọ tử kỳ. Như vậy, khác với ví dụ trên, trong loại hình bảo hiểm này, nếu đến ngày 01/01/2015 mà Ông A vẫn còn sống, thì Công ty không phải chi trả bảo hiểm.

Như vậy, căn cứ vào đặc tính của loại bảo hiểm này là “Phải chết mới có tiền”, do đó trước khi tham gia loại bảo hiểm này, phải đi thăm khám xem tình trạng sức khở của mình có vấn đề gì không, nếu sức khỏe đã yếu và có nguy cơ không thể sống được trong khoản thời gian đó nữa thì mới tham gia loại bảo hiểm này. Ngược lại nếu còn khỏe thì đương nhiên chúng ta không lựa chọn loại bảo hiểm này.

Tuy nhiên, bảo hiểm này cũng dễ dẫn đến tranh chấp nhiều hơn. Vì Công ty kinh doanh bảo hiểm trước khi giao kết hợp đồng mua bán bảo hiểm tử kỳ với bạn, họ sẽ yêu cầu chúng ta thăm khám, nếu có dấu hiệu chắc chắn về việc bạn sẽ chết trong thời hạn hợp đồng thì họ chắc chăn sẽ không bao giờ bán bảo hiểm cho bạn. Và khi chúng ta mua bảo hiểm, mà lỡ có chết, họ thường hay viện lý do là chúng ta đã không khai đủ tiểu sử bệnh tật, có ý gian dối, để tìm cách từ chối chi trả bảo hiểm.

3.3. Bảo hiểm hỗn hợp

Bảo hiểm hỗn hợp là nghiệp vụ bảo hiểm kết hợp bảo hiểm sinh kỳ và bảo hiểm tử kỳ. Tức là sự kết hợp của 02 loại bảo hiểm vừa nêu với nhau, nghĩa là sống cũng được trả tiền bảo hiểm, mà chết cũng được trả tiền bảo hiểm.

Ví dụ 4: Ngày 01/01/2010 Ông A và Công ty Kinh doanh bảo hiểm B, ký kết một Hợp đồng bảo hiểm trong đó quy định, nếu đến ngày 01/01/2015 mà Ông A vẫn còn sống, thì Công ty B phải chi trả một số tiền bảo hiểm cho Ông A là 1 tỷ đồng; Nếu Ông A chết trước thời điểm ngày 01/01/2015, thì Công ty B phải chi trả một số tiền bảo hiểm cho Con của Ông A là 1 tỷ đồng. Đây được coi là một trong các loại hình bảo hiểm nhân thọ - Bảo hiểm nhân thọ hỗn hợp.

Mới nghe thì nhiều người sẽ thắc mắc là tại sao mình không mua loại bảo hiểm này, vì đằng nào cũng được trả bảo hiểm. Tất nhiên, là “Điều gì cũng có giá của nó”, loại hình bảo hiểm này, tất nhiên sẽ có nhiều điểm bất lợi hơn về mức phí phải đóng, hay tiền bảo hiểm được hưởng. Đây cũng là điều hợp lý, để dung hòa lợi ích của các bên. Tuy nhiên, với loại hình bảo hiểm này, khi người tham gia bảo hiểm chết trong thời hạn, Công ty bảo hiểm cũng hay viện lý do là chúng ta không khai đủ tiểu sử bệnh tật, có ý gian dối, để tìm cách từ chối chi trả bảo hiểm.

3.4. Bảo hiểm trọn đời

Bảo hiểm trọn đời là nghiệp vụ bảo hiểm cho trường hợp người được bảo hiểm chết vào bất kỳ thời điểm nào trong suốt cuộc đời của người đó. Loại hình bảo hiểm này, có nét giống với bảo hiểm tử kì, tức là bảo hiểm về cái chết, nhưng khác ở chỗ là không phụ thuộc vào thời điểm nào. Nghĩa là vào bất kì thời điểm nào, nếu chết, đều được chi trả bảo hiểm.

Ví dụ 5: Ngày 01/01/2010 Ông A và Công ty Kinh doanh bảo hiểm B, ký kết một Hợp đồng bảo hiểm trong đó quy định, bất kể lúc nào nếu Ông A chết, thì Công ty B phải chi trả một số tiền bảo hiểm cho Con Ông A 50 triệu đồng. Đây được coi là một trong các loại hình bảo hiểm nhân thọ - Bảo hiểm nhân thọ trọn đời.

Trên thực tế thì loại bảo hiểm này thường được mọi người lựa chọn tham gia phổ biến nhất, vì muốn đề phòng khi có bất trắc, thì sẽ có chi phí để lo những vấn đề phát sinh. Tuy nhiên, từ phía công ty bảo hiểm họ, để hạn chế rủi ro tối đa, họ cũng sẽ có những quy định về việc sàng lọc điều kiện rất kĩ, nếu khách hàng có khả năng mắc những bệnh có nguy cơ đe dọa tính mạng rõ ràng họ cũng sẽ không cho tham gia.

3.5. Bảo hiểm trả tiền định kỳ

Bảo hiểm trả tiền định kỳ là nghiệp vụ bảo hiểm cho trường hợp người được bảo hiểm sống đến một thời hạn nhất định; sau thời hạn đó doanh nghiệp bảo hiểm phải trả tiền bảo hiểm định kỳ cho người thụ hưởng theo thỏa thuận trong hợp đồng bảo hiểm.

Ví dụ 6: Bà N có một đứa con 5 tuổi. Bà N muốn con của mình năm 18 tuổi, tức là thời điểm học đại học, sẽ có một khoản tiền hàng năm để học đại học trong 4 năm. Thì Bà N sẽ tham gia loại hình bảo hiểm trả tiền định kỳ cho Con mình. Theo đó, khi Con Bà N đến 18 tuổi, mỗi năm Công ty bảo hiểm sẽ chi trả cho Con bà N là 100 triệu đồng, và trả liên tục trong 4 năm như vậy. (số tiền chi trả cho mỗi năm bao nhiêu, trả định kỳ trong bao nhiêu năm, hoàn toàn phụ thuộc thỏa thuận của Các bên)

3.6. Bảo hiểm liên kết đầu tư

Bảo hiểm liên kết đầu tư là sản phẩm bảo hiểm nhân thọ đặc biệt. Theo đó, sau khi trừ đi chi phí quản lý hợp đồng và chi phí trả cho doanh nghiệp bảo hiểm, phí đóng bảo hiểm sẽ sử dụng để mua các đơn vị đầu tư trong quỹ liên kết.

Hiểu nôm na, loại hình bảo hiểm này, khá giống với việc chúng ta chơi chứng khoán. Nhưng tính minh bạch, thì không đạt được như khi mua bán chứng khoán. Vì mua bán chứng khoán, mà chứng khoán qua sở giao dịch, mọi thứ sẽ được kiểm soát rất chặt chẽ.

Hiện nay, loại hình bảo hiểm này, đang được chào mời rất phổ biến. Nhiều người không nắm rõ, vì đây là loại hình bảo hiểm phi truyền thống, khá mới mẻ, cho nên khi tham gia không hiểu, hoặc bị nhầm lẫn, cuối cùng, khi đi nhận kết quả bảo hiểm không đúng ý, lại cho rằng mình bị lừa đảo.

Tóm lại, nếu không tinh thông về lĩnh vực đầu tư tài chính, Luật Minh Khuê khuyến nghị bạn đọc hãy khoan tham gia loại hình bảo hiểm này.

3.7. Bảo hiểm hưu trí

Bảo hiểm hưu trí là nghiệp vụ bảo hiểm cho trường hợp người được bảo hiểm đạt đến độ tuổi xác định được doanh nghiệp bảo hiểm trả tiền bảo hiểm theo thỏa thuận trong hợp đồng bảo hiểm. Loại hình bảo hiểm này khá dễ hiểu, nó cũng giống như bảo hiểm xã hội, đủ tuổi, đủ năm đóng, thì sẽ được chi trả lương hưu.

Từ những phân tích trên, cho thấy rằng: Mặc dù đều là Bảo hiểm nhân thọ, nhưng mỗi loại hình lại có một đặc trưng khác nhau, dựa trên sự kiện bảo hiểm khác nhau. Vì vậy, khi tham gia bảo hiểm, chúng ta cần thiết phải tìm hiểu bản thân phù hợp với loại hình bảo hiểm nào.

4. Lưu ý khi tham gia bảo hiểm nhân thọ

Trong giao dịch dân sự, dù muốn hay không, thì việc tranh chấp là khó tránh khỏi, dù là bảo hiểm, hay ngân hàng, hay đất đai. Tuy nhiên, để tránh những tranh chấp không đáng có nhằm bảo vệ quyền lợi cho mình khi tham gia bảo hiểm nhân thọ, chúng ta cần lưu ý những điểm sau đây:

4.1. Không chuyển yêu cầu bồi hoàn trong bảo hiểm nhân thọ

Khác với bảo hiểm tài sản, là Công ty bảo hiểm sau khi chi trả tiền cho người được bảo hiểm, thì có quyền yêu cầu Người đã gây ra thiệt hại về tài sản, phải bồi hoàn tiền mà mình (Công ty) đã phải bỏ ra để trả cho Người mua bảo hiểm. Thì trong bảo hiểm nhân thọ, hoàn toàn khác. Trong trường hợp người được bảo hiểm chết, bị thương tật hoặc đau ốm do hành vi trực tiếp hoặc gián tiếp của người thứ ba gây ra, doanh nghiệp bảo hiểm vẫn có nghĩa vụ trả tiền bảo hiểm mà không có quyền yêu cầu người thứ ba bồi hoàn khoản tiền mà doanh nghiệp bảo hiểm đã trả cho người thụ hưởng. Người thứ ba phải chịu trách nhiệm bồi thường cho người được bảo hiểm theo quy định của pháp luật.

Ví dụ 7: Ông A mua bảo hiểm tử kỳ của Công ty B. Sau đó, Ông A bị tai nạn và tử vong. Công ty B có nghĩa vụ phải trả tiền bảo hiểm cho Gia đình ông A. Người gây ra tai nạn cho Ông A vẫn phải bồi thường cho Gia đình Ông A như những trường hợp bình thường. Trong bảo hiểm tài sản lại khác: Ví dụ Ông A mua bảo hiểm cho xe của mình; Xe Ông sau đó bị tai nạn và hư hỏng; Công ty B phải chi trả bồi thường cho xe của Ông A; Sau đó Công ty bảo hiểm có quyền yêu cầu Người gây ra tai nạn phải bồi hoàn lại tiền đó cho Công ty bảo hiểm, nếu Người gây ra tai nạn có lỗi.

4.2. Đọc kĩ các điều khoản loại trừ trách nhiệm bảo hiểm

Điều khoản loại trừ trách nhiệm bảo hiểm quy định trường hợp doanh nghiệp bảo hiểm không phải bồi thường hoặc không phải trả tiền bảo hiểm khi xảy ra sự kiện bảo hiểm. Ví dụ dễ hiểu như sau: Mặc dù bảo hiểm tử kỳ quy định, người mua bảo hiểm chết, sẽ được bồi thường. Nhưng Công ty bảo hiểm có thể viện dẫn những quy định loại trừ là những quy định mà Công ty bảo hiểm không phải bồi thường, như: Người mua bảo hiểm không khai đúng tiền sử bệnh tật, cố ý tự sát ….. Chính vì vậy, chúng ta phải đọc kĩ các trường hợp loại trừ trách nhiệm bồi thường của Công ty bảo hiểm.

4.3. Thời hạn chi trả bảo hiểm

Khi xảy ra sự kiện bảo hiểm, doanh nghiệp bảo hiểm phải trả tiền bảo hiểm hoặc bồi thường theo thời hạn đã thỏa thuận trong hợp đồng bảo hiểm; Trong trường hợp không có thỏa thuận về thời hạn thì doanh nghiệp bảo hiểm phải trả tiền bảo hiểm hoặc bồi thường trong thời hạn 15 ngày, kể từ ngày nhận được đầy đủ hồ sơ hợp lệ về yêu cầu trả tiền bảo hiểm hoặc bồi thường.

Thuật ngữ “Hồ sơ hợp lệ”, cũng là một vấn đề dễ gây tranh chấp. Cho nên, khi tham gia bảo hiểm, chúng ta phải tìm hiểu thật kĩ quy định về yêu cầu cung cấp tài liệu, hồ sơ để nhận chi trả bảo hiểm.

Tóm lại, về phương diện lý thuyết, bảo hiếm rất hữu ích, bởi đó chính là sự chia sẻ rủi ro, giữa những người mua bảo hiểm với nhau. Tiền để chi trả bảo hiểm cho những người gặp rủi ro, chính là tiền của nhiều người tham gia bảo hiểm khác cộng lại, nhưng đã may mắn không gặp rủi ro. Xuất phát, khởi điểm Bảo hiểm được đặt ra để đề phòng rủi ro. Do đó, về lý thuyết bảo hiểm luôn hữu ích. Tuy nhiên, khi thực thi trên thực tế, ý nghĩa thực sự của bảo hiểm đã bị sứt mẻ đi nhiều, từ đó làm giảm lòng tin của những Người tham gia bảo hiểm, bởi vô vàn nguyên nhân khác nhau.

Trên đây là tư vấn của chúng tôi. Nếu còn vướng mắc, chưa rõ hoặc cần hỗ trợ pháp lý khác bạn vui lòng liên hệ bộ phận tư vấn pháp luật trực tuyến qua tổng đài điện thoại số: 1900 6162 để được giải đáp.

Rất mong nhận được sự hợp tác!

Trân trọng./.

Luật Minh Khuê - Sưu tầm & biên tập