1. Quyền tác giả trong hoạt động xuất bản
Quyền tác giả là quyền chính đáng của người trực tiếp sáng tạo ra tác phẩm hoặc quyền của người sở hữu tác phẩm được pháp luật công nhận. Nói cách khác, quyền tác giả là quyền của tổ chức, cá nhân đối với tác phẩm do mình bằng sức lao động trí tuệ để sáng tạo ra hoặc sở hữu được pháp luật thừa nhận.
Tác phẩm được bảo hộ là tác phẩm được luật pháp quốc gia và Công ước Berne bảo hộ quyền tác giả. Đó là những tác phẩm gồm các loại hình: văn học, khoa học, sách giáo khoa, giáo trình, các tác phẩm khác thể hiện dưới dạng chữ viết hoặc ký tự khác, bài phát biểu, bài giảng, tác phẩm sân khấu, điện ảnh, nhiếp ảnh, âm nhạc, tạo hình, mỹ thuật ứng dụng, kiến trúc, văn học nghệ thuật dân gian, chương trình máy tính.
Các quyền của tác giả bao gồm: quyền tinh thần, quyền kinh tế đối với tác phẩm do mình sáng tạo ra. Theo Luật Sở hữu trí tuệ, các quyền này chính là quyền nhân thân, quyền tài sản. Trong đó quyền nhân thân gồm: quyền đứng tên tác giả trên bản gốc, bản sao tác phẩm; quyền đặt tên tác phẩm; quyền bảo vệ sự toàn vẹn tác phẩm là quyền ngăn cấm hoặc cho phép người khác khai thác, sửa chữa tác phẩm; quyền công bố hoặc cho phép người khác công bố tác phẩm. Quyền đứng tên, quyền đặt tên và quyền bảo vệ sự toàn vẹn tác phẩm là quyền được pháp luật quốc gia và quốc tế bảo hộ vô thời hạn, không được chuyển giao. Quyền công bố tác phẩm là quyền có thể để lại thừa kế, chuyển giao cho tổ chức, cá nhân khác.
Quyền tài sản là các quyền độc quyền do chủ sở hữu thực hiện hoặc cho phép người khác khai thác, sử dụng hoặc chuyển giao (gồm quyền làm tác phẩm phái sinh, quyền sao chép, quyền biểu diễn, quyền phân phối, nhập khẩu bản gốc bản sao, quyền truyền đạt, quyền cho thuê). Quyền tài sản và quyền nhân thân của tác giả tự động phát sinh ngay sau khi tác phẩm được hình thành dưới dạng vật chất nhất định. Các tổ chức, cá nhân khai thác, sử dụng tác phẩm phải thực hiện nghĩa vụ pháp lý với tác giả, chủ sở hữu quyền tác giả. Chủ sở hữu quyền tác giả được hưởng tiền nhuận bút, thù lao và lợi ích vật chất khác từ việc cho phép tổ chức, cá nhân khác khai thác, sử dụng tác phẩm.
Liên quan trực tiếp đến quyền tác giả còn có quyền liên quan, là quyền của tổ chức, cá nhân đối với các sản phẩm do lao động sáng tạo của họ tạo ra trong việc chuyển tải tác phẩm thuộc quyền tác giả đến công chúng (gồm: quyền của người biểu diễn, quyền của nhà sản xuất bản ghi âm, quyền của tổ chức phát sóng).
2. Tình trạng vi phạm bản quyền và công tác xử lý hành chính
Tình trạng vi phạm bản quyền sở hữu trí tuệ nói chung, xuất bản nói riêng, là vấn đề đáng báo động hiện nay. Nhiều vi phạm xảy ra với tần suất, mức độ có xu hướng gia tăng. Hình thức, tính chất vi phạm ngày càng trở nên đa dạng, phức tạp, tinh vi. Qua nghiên cứu thực tế, một số dạng vi phạm bản quyền thường gặp hiện nay:
Vi phạm, bản quyền một tác phẩm là dạng vi phạm khá phổ biến. Các đơn vị làm sách không xin phép, cũng không trả nhuận bút cho các tác giả khi sách được tái bản. Có những cuốn sách được tái bản nhưng tác giả vẫn không hề hay biết, hoặc cuốn sách được nối bản vượt quá số lượng xin phép.
Sao chép nguyên văn một phần hay toàn bộ tác phẩm đã có từ trước nhưng không có sự cho phép của người có bản quyền. Đối với tác phẩm chưa được công bố, sao chép tác phẩm là độc quyền thuộc về tác giả hoặc chủ sở hữu quyền tác giả. Đối với tác phẩm đã được công bố, các tổ chức, cá nhân khác muốn sao chép, phải xin phép, được sự đồng ý của tác giả hoặc chủ sở hữu quyền tác giả, phải thông tin về tên tác giả, nguồn gốc, xuất xứ của tác phẩm. Tình trạng sách giáo khoa, giáo trình, công trình nghiên cứu, bài viết khoa học sử dụng trích dẫn tư liệu minh họa không có nguồn trích, không xin phép tác giả, chủ sở hữu tác phẩm diễn ra khá phổ biến.
Tình trạng in lậu, nối bản, nhân bản lậu, văn bản không bị sao chép nguyên văn nhưng toàn bộ ý tưởng của một tác phẩm bị sao chép hoặc mạo danh tác giả, đứng tên tác phẩm của người khác cũng diễn ra phức tạp trong thời gian qua. Các dạng vi phạm này thường xảy ra đối với các loại sách giáo trình, giáo khoa, mảng kiến thức, kỹ năng chế biến món ăn, cách phòng chống bệnh tật, bảo vệ sức khỏe.
Văn bản bị xâm phạm sự toàn vẹn của tác phẩm. Hành vi này không chỉ xảy ra với các sách bị in lậu, nối bản lậu mà ngay cả những bản thảo tác giả gửi ở nhà xuất bản cũng bị xâm phạm. Biên tập viên nhà xuất bản có thể tự sửa chữa, cắt xén hoặc bổ sung nội dung tác phẩm, mà không xin phép tác giả, hoặc không cấp giấy phép xuất bản nếu tác giả không đồng ý.
Làm tác phẩm phái sinh không được phép của tác giả, chủ sở hữu quyền tác giả. Nhân bản, sản xuất bản sao, phân phối, trưng bày hoặc truyền đạt tác phẩm đến công chúng qua mạng truyền thông, các phương tiện kỹ thuật số mà không được phép của chủ sở hữu quyền tác giả. Xuất khẩu, nhập khẩu, phân phối bản sao tác phẩm nhưng không được phép của tác giả, chủ sở hữu quyền tác giả. Dạng vi phạm này đang trở thành vấn nạn nhức nhối tại các khu vực cạnh trường đại học, cao đẳng, trung học chuyên nghiệp ở nước ta. Sách giáo trình, sách chuyên khảo, tham khảo bị nhân bản, sao chép, bày bán công khai.
Một dạng vi phạm khác là các tác phẩm, công trình, bài viết có giá trị, nguồn tư liệu khoa học quý bị chính những người tiêu dùng, hưởng thụ chia sẻ, truyền đạt trên mạng truyền thông xã hội. Thậm chí hành vi này bị tam sao thất bản, cả người chia sẻ và người nhận thông tin đều vô tư không hề nhận thức được hành vi xâm phạm bản quyền…
3. Bảo hộ bản quyền trong hoạt động xuất bản
Hệ thống pháp luật về quyền tác giảm quyền liên quan bao gồm các quy định trong hiến pháp, bộ luật dân sự, bộ luật hình sự, luật sở hữu trí tuệ, luật báo chí, luật xuất bản, luật di sản văn hóa, luật điện ảnh, luật hải quan, pháp lệnh quảng cáo, pháp lệnh thư viện, pháp lệnh xử phạt vi phạm hành chính và các văn bản pháp luật khác có liên quan.
Trong những năm gần đây, hoạt động xuất bản đã có sự phát triển vượt bậc với những thành tựu đáng kể. Thị trường xuất bản phẩm phát triển sôi động với sự đa dạng về cơ cấu, chủng loại, số lượng và chất lượng đáp ứng tốt nhu cầu ngày càng cao của xã hội. Sự chuyển biến mạnh mẽ theo hướng tích cực của thị trường xuất bản phẩm trong những năm qua chính là sự phát huy có hiệu quả các nguồn lực xã hội trong chính sách phát triển nền kinh tế đa thành phần của nhà nước. Sự thay đổi, hoàn thiện hệ thống văn bản pháp quy, chính sách quản lý hiện nay vừa là nền tảng pháp lý, vừa là môi trường hấp dẫn cho quá trình xã hội hóa các hoạt động văn hóa nói chung, hoạt động xuất bản nói riêng.
Tuy nhiên, bên cạnh những thành tựu đạt được, hoạt động xuất bản cũng còn nhiều hạn chế. Tốc độ phát triển của ngành còn chậm, cho đến nay, ngành vẫn còn lúng túng, chưa tìm và lựa chọn được một mô hình hoạt động phù hợp. Đội ngũ cán bộ của ngành chưa đủ lớn mạnh ngang tầm với sứ mệnh hội nhập của đất nước. Mạng lưới phát hành chưa phát triển đồng đều ở các vùng miền, chủ yếu tập trung ở các thành phố, đô thị. Thị trường xuất bản phẩm còn nhiều sai phạm. Đặc biệt là các vi phạm về bản quyền tác giả…
Trên đây, chúng tôi đã cung cấp cho quý khách hàng những thông tin về bản quyền trong hoạt động xuất bản. Quý khách hàng có thêm kiến thức về bản quyền tác giả giúp cho mọi người có thể dễ dàng thực hiện các thủ tục. Nếu quý khách hàng còn bất kỳ thắc mắc nào hãy liên hệ 0986.386.648 hoặc gửi thư đến email lienhe@luatminhkhue.vn để được giải đáp nhanh chóng và tư vấn trọn gói.
