1. Nghĩa vụ trả cước phí và tự bảo quản hành lý

Hành khách là các cá nhân có nhu cầu được chuyên chở từ địa điểm này tới địa điếm khác. Khi tham gia vào hợp đồng vận chuyển, hành khách có các nghĩa vụ được quy định tại Điều 526 Bộ luật dân sự 2015:

Điều 526. Nghĩa vụ của hành khách

1. Trả đủ cước phí vận chuyển hành khách, cước phí vận chuyển hành lý vượt quá mức quy định và tự bảo quản hành lý mang theo người.

...

- Trả đủ cước phí vận chuyển hành khách, cước phí vận chuyển hành lý vượt quá mức quy định:

Nghĩa vụ này của hành khách tương ứng với quyền của bên vận chuyển được quy định tại khoản 1 Điều 525 Bộ luật dân sự năm 2015. Như vậy, quyền của bên vận chuyển liên quan đến việc thu cước phí vận chuyển hành khách, vận chuyển hành lý đối với phần vượt quá mức trọng lượng quy định chỉ được đảm bảo thông qua việc thực hiện nghĩa vụ của hành khách. Một số trường hợp hành khách được miễn vé như: Bà mẹ Việt Nam anh hùng; Thương binh; Người khuyết tật đặc biệt nặng; Trẻ em dưới 6 tuổi...

- Nghĩa vụ tự bảo quản hành lý mang theo người: Đối với các hành lý mà hành khách mang theo và không giao cho bên vận chuyển thì hành khách có nghĩa vụ tự bảo quản. Mọi trường hợp bị mất mát, hư hỏng đổi với những hành lý này thì bên vận chuyển không có nghĩa vụ phải bồi thường thiệt hại.

2. Nghĩa vụ có mặt tại địa điểm xuất phát đúng thời gian, tôn trọng, chấp hành đúng quy định của bên vận chuyển

Điều 526 Bộ luật dân sự 2015 quy định:

Điều 526. Nghĩa vụ của hành khách

....

2. Có mặt tại điểm xuất phát đúng thời gian đã thỏa thuận.

3. Tôn trọng, chấp hành đúng quy định của bên vận chuyển và quy định khác về bảo đảm an toàn giao thông.

- Có mặt tại địa điểm xuất phát đúng thời gian đã quy định:

Để bên vận chuyển thực hiện được nghĩa vụ “bảo đảm thời gian xuất phát đã được thông báo hoặc theo thỏa thuận” được quy định tại khoản 3 Điều 524 Bộ luật dân sự năm 2015 thì pháp luật cũng buộc hành khách phải tuân thủ đúng nghĩa vụ có mặt tại địa điểm xuất phát theo đúng thời gian quy định. Thời gian đã quy định được hiểu là thời gian do các bên thỏa thuận hoặc theo nội quy công bố công khai của bên vận chuyển.

Ví dụ: A đặt xe về quê, 20 giờ xe rời bến thì A phải có mặt tại bến xe đúng hoặc trước thời gian 20 giờ. Vì việc đợt A có thể làm bên vận chuyển vi phạm nghĩa vụ vận chuyển đối với những hành khách khác.

>> Xem thêm:  Nghĩa vụ dân sự là gì ? Quy định về nghĩa vụ dân sự theo Bộ luật Dân sự hiện hành?

- Tôn trọng, chấp hành đúng quy định của bên vận chuyển và quy định khác về đảm bảo an toàn giao thông:

Nhằm đảm bảo an toàn cho hành trình, trật tự công cộng... pháp luật buộc hành khách có nghĩa vụ chấp hành đúng mọi quy định của bên vận chuyển và các quy định khác liên quan đến an toàn giao thông do nhà nước quy định. Đây cũng là một nghĩa vụ cơ bản, quan trọng của hành khách trong quá trình thực hiện hợp đồng vận chuyển.

3. Quyền yêu cầu được chuyên chở đúng bằng phương tiện vận chuyển đã thỏa thuận

Bên cạnh các nghĩa vụ phải tuân thủ được quy định tại Điều 526 Bọ luật dân sự năm 2015, pháp luật cũng ghi nhận các nghĩa vụ của hành khách tại Điều 527 Bộ luật dân sự 2015:

Điều 527. Quyền của hành khách

1. Yêu cầu được chuyên chở đúng bằng phương tiện vận chuyển và giá trị theo cước phí vận chuyển với lộ trình đã thỏa thuận.

...

Yêu cầu được chuyên chở đúng phương tiện vận chuyển và giá trị theo phí vận chuyển với lộ trình đã thỏa thuận:

Thông thường, khi tham gia vào hợp đồng vận chuyển, bên vận chuyển và hành khách đã thống nhất loại phương tiện vận chuyển. Loại phương tiện vận chuyển, ghế ngồi hoặc ghế nằm... phù hợp với mức cước phí mà bên hành khách chi trả cho bên vận chuyển. Trên cơ sở quyền này, hành khách cũng có quyền từ chối nếu bên vận chuyển không đảm bảo về phương tiện vận chuyển cũng như các yếu tố khác không phù hợp với mức cước phí mà mình đã chi trả hoặc theo nội dung thỏa thuận của các bên.

Ví dụ: A gọi điện đặt xe khách giường nằm về quê, đã chuyển khoản tiền vé nhưng khi ra đến bến xe thì bên nhà xe báo rằng xe giường nằm hiện hết chỗ, chỉ còn xe ngồi. Trong trường hợp này A có quyền yêu cầu bên nhà xe sắp xếp xe giường nằm cho mình nếu bên nhà xe không thực hiện thì A có quyền đơn phương chấm dứt thực hiện hợp đồng, yêu cầu nhà xe hoàn trả tiền

4. Quyền được miễn cước phí, bồi thường thiệt hại, hoàn trả lại cước phí

Điều 527 Bộ luật dân sự 2015 có quy định:

Điều 527. Quyền của hành khách

....

2. Được miễn cước phí vận chuyển đối với hành lý ký gửi và hành lý xách tay trong hạn mức theo thỏa thuận hoặc theo quy định của pháp luật.

3. Yêu cầu thanh toán chi phí phát sinh hoặc bồi thường thiệt hại, nếu bên vận chuyển có lỗi trong việc không chuyên chở đúng thời hạn, địa điểm đã thỏa thuận.

4. Nhận lại toàn bộ hoặc một phần cước phí vận chuyển trong trường hợp quy định tại điểm b và điểm c khoản 2 Điều 525 của Bộ luật này và trường hợp khác do pháp luật quy định hoặc theo thỏa thuận.

5. Nhận hành lý tại địa điểm đã thỏa thuận theo đúng thời gian, lộ trình.

6. Yêu cầu tạm dừng hành trình trong thời hạn và theo thủ tục do pháp luật quy định.

- Được miễn cước phí đối với hành lý ký gửi và hành lý xách tay theo hạn mức đã thỏa thuận hoặc pháp luật đã quy định:

Quyền này cũng tương đồng với quyền của bên vận chuyển, chủ thể này chỉ được thu phí đối với phần hành lý vượt quá mức trọng lượng đã quy định. Do đó, phần hành lý dù là hành lý xách tay hay hành lý ký gửi nằm trong trọng lượng cho phép thì hành khách không phải trả phí.

- Yêu cầu thanh toán chi phí đã phát sinh hoặc bồi thường thiệt hại nếu bên vận chuyển có lỗi trong việc chuyên chở không đúng thời hạn, địa điểm đã thỏa thuận:

Trong trường hợp bên vận chuyển có hành vi vi phạm nghĩa vụ của chủ thể này, đặc biệt liên quan đến chuyên chở không đúng thời hạn, địa điểm đã thỏa thuận thì hành khách có quyền yêu cầu thanh toán chi phí đã phát sinh và bồi thường thiệt hại (nếu có).

- Nhận lại toàn bộ hoặc một phần cước phí vận chuyển trong trường hợp quy định tại điểm b và c khoản 2 Điều 525 Bộ luật dân sự năm 2015:

Khi bên vận chuyển từ chối vận chuyển với lý do tình trạng sức khỏe của hành khách hoặc chống lây lan dịch bệnh thì hành khách có quyền nhận lại toàn bộ cước phí hoặc một phần cước phí phù hợp với điều kiện đã thỏa thuận. Như vậy, trường hợp được quy định tại điểm b và c khoản 2 Điều 525 Bộ luật dân sự năm 2015 không được coi là hành vi có lỗi của cả hai bên vận chuyển nên các bên có quyền đơn phương chấm dứt hợp đồng. Phần hợp đồng chưa thực hiện không làm phát sinh nghĩa vụ của các bên và các bên hoàn trả cho nhau những gì đã nhận tương ứng với phần hợp đồng này.

- Nhận lại hành lý tại địa điểm đã thỏa thuận:

Đối với hành lý ký gửi, hành khách có quyền nhận lại hành lý tại địa điểm đã thỏa thuận. Địa điểm đã thỏa thuận có thể là địa điểm đến hoặc địa điểm khác với địa điểm đến theo thỏa thuận của các bên.

- Yêu cầu tạm dừng hành trình trong thời hạn và theo thủ tục pháp luật quy định:

Trong một số trường hợp cụ thể, hành khách có quyền tạm dừng hành trình trong khoảng thời gian và tuân thủ theo thủ tục pháp luật quy định. Điều này đồng nghĩa, trường hợp luật cho phép thì hành khách mới có quyền yêu cầu tạm dừng hành trình. Tuy nhiên, thực tiễn các chủ thể cũng có quyền thỏa thuận các trường hợp bên hành khách có quyền yêu cầu tạm dừng hành trình. Do đó, quy định tại khoản 6 Điều 527 nên bổ sung trường hợp theo thỏa thuận để đảm bảo tính toàn diện hơn cho quy định pháp luật.

5. Trách nhiệm bồi thường thiệt hại trong hợp đồng vận chuyển hành khách

Trách nhiệm bồi thường thiệt hại được áp dụng cho cả bên vận chuyển và hành khách trong các trường hợp đáp ứng điều kiện pháp luật quy định khi các bên gây ra thiệt hại cho bên kia.

Theo quy định tại Điều 528 Bộ luật dân sự 2015 quy định:

Điều 528. Trách nhiệm bồi thường thiệt hại

1. Trường hợp tính mạng, sức khỏe và hành lý của hành khách bị thiệt hại thì bên vận chuyển phải bồi thường theo quy định của pháp luật.

2. Bên vận chuyển không phải bồi thường thiệt hại về tính mạng, sức khỏe và hành lý của hành khách nếu thiệt hại xảy ra hoàn toàn do lỗi của hành khách, trừ trường hợp pháp luật có quy định khác.

3. Trường hợp hành khách vi phạm điều kiện vận chuyển đã thỏa thuận, quy định của điều lệ vận chuyển mà gây thiệt hại cho bên vận chuyển hoặc người thứ ba thì phải bồi thường.

- Bên vận chuyển có nghĩa vụ bồi thường thiệt hại về tính mạng, sức khỏe, hành lý cho hành khách theo quy định của pháp luật:

Về nguyên tắc, trong trường hợp hành khách bị thiệt hại về tính mạng, sức khỏe hoặc hành lý thì bên vận chuyển phải bồi thường toàn bộ thiệt hại. Trong trường hợp bên vận chuyển đã mua bảo hiểm trách nhiệm dân sự cho hành khách thì phần thiệt hại vượt quá với phần giá trị bảo hiểm được thanh toán, bên vận chuyển vẫn phải gánh chịu.

Tuy nhiên, trường hợp thiệt hại hoàn toàn do lỗi của hành khách thì bên vận chuyển được miễn trừ trách nhiệm bồi thường thiệt hại. Đối với thiệt hại này hành khách phải tự mình gánh chịu. Tuy nhiên, bên vận chuyển phải chứng minh được hành vi vi phạm nghĩa vụ và lỗi thuộc về hành khách.

Giá trị thiệt hại, phương thức bồi thường được thực hiện theo sự thỏa thuận của các bên hoặc theo quy định của pháp luật trong trường hợp các bên không có thỏa thuận.

- Hành khách có nghĩa vụ bồi thường thiệt hại cho bên vận chuyển hoặc người thứ ba khi chủ thể này có hành vi vi phạm điều kiện vận chuyển:

Khi hành khách có hành vi vi phạm điều kiện vận chuyển do bên vận chuyển quy định hoặc pháp luật quy định mà gây thiệt hại cho bên vận chuyển hoặc người thứ ba thì chủ thể này có nghĩa vụ bồi thường. Giá trị bồi thường, phương thức bồi thường sẽ do các bên thỏa thuận hoặc theo quy định của pháp luật.

Mọi vướng mắc bạn vui lòng trao đổi trực tiếp với bộ phận Luật sư tư vấn pháp luật trực tuyến qua tổng đài 24/7 gọi số: 1900.6162 hoặc gửi qua Email : Tư vấn pháp luật qua Email để nhận được sự tư vấn, hỗ trợ từ Luật Minh Khuê.

Trân trọng./

>> Xem thêm:  Thừa tự là gì ? Quy định pháp luật về thừa tự

Các câu hỏi thường gặp

Câu hỏi: Khi bị từ chối chuyên chở thì hành khách có được nhận là tiền vé không?

Trả lời:

Điều 527 Bộ luật dân sự:

Nhận lại toàn bộ hoặc một phần cước phí vận chuyển trong trường hợp quy định tại điểm b và điểm c khoản 2 Điều 525 của Bộ luật này và trường hợp khác do pháp luật quy định hoặc theo thỏa thuận.

Khoản 2 Điều 525:

Từ chối chuyên chở hành khách trong trường hợp sau đây:

...

b) Do tình trạng sức khỏe của hành khách mà bên vận chuyển thấy rõ rằng việc vận chuyển sẽ gây nguy hiểm cho chính hành khách đó hoặc người khác trong hành trình;

c) Để ngăn ngừa dịch bệnh lây lan.

Câu hỏi: Gây tai nạn cho hành khách thì bên vận chuyển có trách nhiệm gì?

Trả lời:

Trường hợp tính mạng, sức khỏe và hành lý của hành khách bị thiệt hại thì bên vận chuyển phải bồi thường theo quy định của pháp luật.

Câu hỏi: Hành khách đang mang thai thì bên vận chuyển có thể từ chối chuyên chở không?

Trả lời:

Điều 252 Bộ luật dân sự 2015:

Từ chối chuyên chở hành khách trong trường hợp sau đây:

....

b) Do tình trạng sức khỏe của hành khách mà bên vận chuyển thấy rõ rằng việc vận chuyển sẽ gây nguy hiểm cho chính hành khách đó hoặc người khác trong hành trình;

c) Để ngăn ngừa dịch bệnh lây lan.