BLTTHS 2015 bổ sung xác định rõ trách nhiệm giám sát đối với người bị buộc tội dưới 18 tuổi

3. Giám sát đối với người bị buộc tội là người dưới 18 tuổi trong BLTTHS 2015

Trên cơ sở kế thừa Điều 304 Bộ luật tố tụng hình sự năm 2003, Bộ luật tố tụng hình sự năm 2015 đã được sửa đổi, bổ sung quy định rõ hơn trách nhiệm của cơ quan tiến hành tố tụng, người đại diện của người chưa thành niên trong việc giao và thực hiện giám sát đối với người bị buộc tội là người dưới 18 tuổi tại Điều 418. Đối với trường hợp người dưới 18 tuổi có dấu hiệu bỏ trốn hoặc có hành vi mua chuộc, cưỡng ép, xúi giục người khác khai báo gian dối, cung cấp tài liệu sai sự thật; tiêu hủy, giả mạo chứng cứ, tài liệu, đồ vật của vụ án, tẩu tán tài sản liên quan đến vụ án; đe dọa, khống chế, trả thù người làm chứng, bị hại, người tố giác tội phạm hoặc người thân thích của những người này hoặc tiếp tục phạm tội thì người được giao nhiệm vụ giám sát phải kịp thời thông báo và phối hợp với cơ quan có thẩm quyền tiến hành tố tụng để có biện pháp ngăn chặn, xử lý kịp thời.

Như vậy, đối với những vụ án thỏa mãn một trong hai điều kiện nêu trên, thì thuộc thẩm quyền của Tòa gia đình và người chưa thành niên. Trong một số trường hợp, những vụ án hình sự có người tham gia tố tụng là người dưới 18 tuổi không thuộc thẩm quyền của Tòa Gia đình và Người chưa thành niên bao gồm:

+ Vụ án hình sự có bị cáo là người từ đủ 16 tuổi đến dưới 18 tuổi phạm tội rất nghiêm trọng do cố ý và tội đặc biệt nghiêm trọng.

+ Vụ án hình sự có bị cáo là người từ đủ 14 tuổi đến dưới 16 tuổi phạm một trong các tội đặc biệt nghiêm trọng quy định tại khoản 2 Điều 12 BLHS.

+ Vụ án hình sự vừa có bị cáo là người dưới 18 tuổi vừa có bị cáo là người đủ 18 tuổi trở lên, nhưng người tổ chức, chủ mưu, cầm đầu, chỉ huy là người đủ 18 tuổi trở lên.

+ Vụ án hình sự không có người bị hại là người dưới 18 tuổi bị tổn thương nghiêm trọng về tâm lý hoặc cần sự hỗ trợ về điều kiện sống, học tập.

Tuy nhiên, đối với các Tòa án chưa tổ chức Tòa gia đình và người chưa thành niên thì việc xét xử các vụ án này sẽ do Thẩm phán chuyên trách thực hiện. Riêng đối với Tòa án quân sự thì sẽ do Thẩm phán có kinh nghiệm thực hiện.

Ví dụ: Đối với các Tòa án quân sự không có tổ chức Tòa gia đình và người chưa thành niên thì việc xét xử các vụ án có bị cáo, bị hại là người dưới 18 tuổi sẽ do Thẩm phán có kinh nghiệm thực hiện.

5. Thành phần và yêu cầu của Hội đồng xét xử vụ án có người dưới 18 tuổi 

Thành phần HĐXX sơ thẩm vụ án hình sự có người tham gia tố tụng dưới 18 tuổi là một trong những thủ tục đặc biệt được quy định tại Chương XXVIII, Phần thứ bảy của BLTTHS năm 2015, được thực hiện khi tiến hành giải quyết vụ án liên quan đến người tham gia tố tụng dưới 18 tuổi, nhằm giúp họ bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của mình trong hoạt động tố tụng.

- Thẩm phán là người có kinh nghiệm xét xử các vụ án liên quan đến người dưới 18 tuổi từ 02 năm trở lên hoặc đã được đào tạo, tập huấn, bồi dưỡng về tâm lý học, khoa học giáo dục đối với người dưới 18 tuổi, về kỹ năng giải quyết các vụ an hình sự có người tham gia tố tụng là người dưới 18 tuổi.

- Có một Hội thẩm là giáo viên hoặc cán bộ Đoàn thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh hoặc người có kinh nghiệm, hiểu biết tâm lý người dưới 18 tuổi.

Khoản 1 Điều 423 BLTTHS quy định về Hội thẩm khi tham gia xét xử vụ án mà bị cáo dưới 18 tuổi, bắt buộc phải có một Hội thẩm là giáo viên hoặc là cán bộ Đoàn thanh niên hoặc người có kinh nghiệm, hiểu biết tâm lý người dưới 18 tuổi. Thực tiễn xét xử của Tòa án quân sự, Hội thẩm quân nhân là giáo viên, họ thường là giáo viên của các Trường quân sự từ cấp Quân khu trở lên, thành viên ban chấp hành chi đoàn, trợ lý thanh niên hoặc những người đã từng làm công tác đoàn, thanh niên, giáo viên đã chuyển công tác khác.

Người có kinh nghiệm, hiểu biết tâm lý người dưới 18 tuổi là người có thâm niên công tác trong lĩnh vực tư pháp, quản lý, đào tạo, bảo vệ, chăm sóc và giáo dục người dưới 18 tuổi; người được đào tạo về giáo dục thanh, thiếu niên, nhi đồng hoặc những người khác có kinh nghiệm, hiểu biết tâm lý người dưới 18 tuổi.

Ví dụ: Thẩm phán chuyên trách xét xử các vụ án có người tham gia tố tụng là người dưới 18 tuổi đã nghỉ hưu; giáo viên đã nghỉ hưu hoặc đã chuyển công tác khác; cán bộ làm công tác bảo vệ trẻ em; cán bộ làm công tác xã hội, cộng tác viên trẻ em; cán bộ làm công tác quản lý, chuyên trách về thanh niên; người đã tham gia công tác tại cơ quan, tổ chức liên quan đến hoạt động đấu tranh phòng, chống tội phạm và giáo dục người dưới 18 tuổi; người làm công tác bảo vệ trẻ em; đại diện Hội liên hiệp phụ nữ Việt Nam, Hội bảo vệ quyền trẻ em, Hội Cựu chiến binh có kinh nghiệm trong quản lý, giáo dục, giúp đỡ người phạm tội và người vi phạm pháp luật là người dưới 18 tuổi.

Quy định về thành phần HĐXX sơ thẩm đối với vụ án có người tham gia tố tụng dưới 18 tuổi nhằm bảo đảm cho HĐXX có điều kiện nhận thức đầy đủ, chính xác hơn về nguyên nhân, điều kiện và hoàn cảnh phạm tội, cũng như các đặc điểm về nhân thân của bị cáo dưới 18 tuổi,… nhằm đánh giá đúng các yếu tố thuộc về chủ thể và mặt chủ quan của tội phạm (yếu tố lỗi, động cơ, mục đích phạm tội). Thông qua đó, HĐXX áp dụng các loại, mức hình phạt phù hợp, đảm bảo cho quá trình xử lý trách nhiệm hình sự đối với họ chủ yếu mang tính chất giáo dục, giúp đỡ họ sửa chữa sai lầm, phát triển lành mạnh và trở thành công dân tốt, người có ích cho xã hội… Như vậy, so với BLTTHS năm 2003 thì BLTTHS năm 2015 đã mở rộng thêm đối tượng người tham gia tố tụng là người làm chứng và bổ sung đối tượng là người có kinh nghiệm, hiểu biết tâm lý người dưới 18 tuổi cũng có thể tham gia xét xử với tư cách là Hội thẩm nhằm mở rộng, đa dạng hóa đối tượng tham gia Hội thẩm và đáp ứng yêu cầu của thực tiễn xét xử vụ án có người dưới 18 tuổi.

LUẬT MINH KHUÊ (Sưu tầm & Biên tập)