Luật đấu thầu năm 2023 có hiệu lực từ khi nào?

Trong tiến trình hoàn thiện hệ thống pháp luật kinh tế nhằm đáp ứng yêu cầu cấp thiết của thực tiễn khách quan và xu thế hội nhập quốc tế sâu rộng, sự ra đời của Luật Đấu thầu số 22/2023/QH15 được xem là một bước ngoặt chiến lược, đánh dấu sự trưởng thành về tư duy quản trị nguồn lực công của Nhà nước. Không chỉ đơn thuần là văn bản thay thế cho Luật Đấu thầu năm 2013, đạo luật mới này còn mang sứ mệnh hóa giải những "điểm nghẽn" thâm căn cố đế trong hoạt động mua sắm công, tạo lập một hành lang pháp lý minh bạch, thông thoáng nhưng vẫn đảm bảo tính kỷ cương, chặt chẽ.

Xác định đúng thời điểm Luật Đấu thầu 2023 chính thức có hiệu lực thi hành không chỉ là việc ghi nhớ một mốc thời gian cơ học, mà còn là yêu cầu bắt buộc để các chủ thể tham gia thị trường — từ cơ quan quản lý nhà nước, Chủ đầu tư đến các nhà thầu — thiết lập lộ trình chuyển đổi tư duy và thực thi pháp luật một cách chuẩn xác. Sự giao thoa giữa quy định cũ và mới, cùng với các điều khoản chuyển tiếp phức tạp, đặt ra bài toán về tính tuân thủ nghiêm ngặt để tránh các rủi ro pháp lý hệ thống. Việc nắm vững thời điểm hiệu lực và các nội dung cải cách trọng tâm của Luật chính là chìa khóa để vận hành các dự án đầu tư đúng quỹ đạo, tối ưu hóa giá trị đồng vốn và khẳng định tinh thần thượng tôn pháp luật trong bối cảnh nền kinh tế số đang phát triển mạnh mẽ.

1. Thời điểm chính thức có hiệu lực của Luật Đấu thầu 2023 và ý nghĩa chiến lược

Luật Đấu thầu 2023 chính thức có hiệu lực thi hành từ ngày 01 tháng 01 năm 2024. Việc xác lập mốc thời gian này tại Khoản 1 Điều 95 không phải là một sự lựa chọn ngẫu nhiên mà mang tính toán chiến lược sâu sắc của cơ quan lập pháp, nhằm đồng bộ hóa với hệ thống quản lý tài chính và kế hoạch kinh tế - xã hội của đất nước.

1.1. Ý nghĩa của việc chọn thời điểm bắt đầu năm dương lịch

Việc chọn ngày 01 tháng 01 làm mốc khởi đầu cho hiệu lực của một đạo luật về đấu thầu tạo ra sự thuận lợi tối đa cho các cơ quan nhà nước, đơn vị sự nghiệp công lập và các doanh nghiệp có liên quan trong việc lập và thực hiện kế hoạch lựa chọn nhà thầu (KHLCNT). Tại Việt Nam, chu kỳ ngân sách và kế hoạch đầu tư công thường bắt đầu từ ngày đầu năm dương lịch. Do đó, sự trùng khớp này giúp các chủ đầu tư không phải đối mặt với tình trạng "một dự án, hai luật" trong cùng một năm tài chính, giúp giảm bớt gánh nặng hành chính và sai sót trong quá trình thẩm định, phê duyệt.

Hơn nữa, mốc 01/01/2024 tạo ra một khoảng thời gian chuẩn bị đủ dài từ khi luật được ban hành (tháng 6/2023) đến khi thực thi. Trong khoảng thời gian này, các chủ thể tham gia hoạt động đấu thầu có cơ hội tiếp cận, đào tạo và cập nhật các quy định mới, đặc biệt là các thay đổi về đấu thầu qua mạng và các hành vi bị cấm. Điều này đảm bảo rằng khi luật chính thức có hiệu lực, hệ thống mạng đấu thầu quốc gia và đội ngũ nhân sự thực thi đã sẵn sàng vận hành theo các chuẩn mực mới.

1.2. Tầm quan trọng của việc đồng bộ hóa văn bản hướng dẫn

Mặc dù Luật có hiệu lực từ đầu năm 2024, nhưng thực tế cho thấy các quy định chi tiết thường cần đến các Nghị định và Thông tư hướng dẫn để có thể thực thi đầy đủ. Nghị định số 24/2024/NĐ-CP được ban hành ngày 27/02/2024 đã đóng vai trò là "xương sống" hướng dẫn thi hành các nội dung về lựa chọn nhà thầu của Luật Đấu thầu 2023. Sự ra đời của Nghị định 24 cùng với Thông tư số 01/2024/TT-BKHĐT hướng dẫn về đấu thầu qua mạng đã tạo nên một hành lang pháp lý hoàn chỉnh, cho phép các đơn vị bắt đầu triển khai các gói thầu mới một cách tự tin và đúng quy định.

2. Giá trị pháp lý và mối liên hệ với các văn bản sửa đổi, bổ sung

Theo quy định tại Khoản 2 Điều 95, Luật Đấu thầu số 43/2013/QH13 chính thức hết hiệu lực kể từ ngày Luật Đấu thầu 2023 có hiệu lực thi hành. Đây là sự kế thừa và thay thế toàn diện, không chỉ đối với văn bản gốc năm 2013 mà còn đối với tất cả các luật sửa đổi, bổ sung có liên quan đến nội dung đấu thầu.

2.1. Danh mục các luật bị thay thế và sửa đổi

Nguyên tắc "Luật mới thay thế luật cũ" được áp dụng triệt để nhằm loại bỏ các quy định chồng chéo hoặc đã lỗi thời. Luật Đấu thầu 2023 bãi bỏ các quy định về đấu thầu tại một số văn bản pháp luật khác, trong đó nổi bật là các quy định đã từng được sửa đổi tại các Luật số 03/2016/QH14, Luật số 04/2017/QH14, Luật số 40/2019/QH14, Luật số 61/2020/QH14, và Luật số 64/2020/QH14. Sự tập trung hóa này giúp các nhà thầu và chủ đầu tư chỉ cần đối chiếu với một văn bản luật duy nhất khi thực hiện hoạt động đấu thầu, thay vì phải tra cứu rải rác ở nhiều luật chuyên ngành.

Phân tích sâu hơn cho thấy, Luật Đấu thầu 2023 còn có mối quan hệ hữu cơ với các luật vừa được thông qua gần đây. Ví dụ, Luật số 57/2024/QH15 và Luật số 90/2025/QH15 đã tiếp tục điều chỉnh, bổ sung một số điều của Luật Đấu thầu 2023 nhằm đáp ứng các yêu cầu khẩn cấp về đầu tư công và mua sắm thiết bị y tế trong tình hình mới. Điều này cho thấy hệ thống pháp luật về đấu thầu của Việt Nam đang chuyển mình mạnh mẽ, chuyển từ trạng thái tĩnh sang trạng thái động để kịp thời tháo gỡ các "nút thắt" trong giải ngân vốn.

2.2. Nguyên tắc áp dụng luật và các trường hợp ngoại lệ

Mặc dù Luật 2013 hết hiệu lực, nhưng không có nghĩa là mọi quy định của nó đều biến mất ngay lập tức. Các "ngoại lệ" được quy định tại Điều 96 nhằm bảo vệ quyền lợi hợp pháp của các bên trong các gói thầu đã và đang triển khai. Sự tồn tại song song này là cần thiết để tránh gây xáo trộn cho hàng nghìn dự án đang trong giai đoạn chuyển giao.

Một điểm mới đáng lưu ý trong Luật 2023 là việc mở rộng đối tượng áp dụng đối với doanh nghiệp nhà nước (DNNN) và các doanh nghiệp do DNNN nắm giữ 100% vốn điều lệ. Quy định này lấp đầy khoảng trống pháp lý trước đây, đảm bảo rằng các nguồn vốn có nguồn gốc từ nhà nước đều phải được sử dụng một cách công bằng và minh bạch thông qua cơ chế đấu thầu cạnh tranh.

3. Quy định chuyển tiếp đối với hợp đồng cung cấp thuốc và thiết bị y tế

Khoản 3 Điều 95 của Luật Đấu thầu 2023 thiết lập một cơ chế chuyển tiếp đặc biệt cho ngành y tế: các hợp đồng cung cấp thuốc, thiết bị y tế theo hình thức mua sắm tập trung hoặc thỏa thuận khung đã ký kết được tiếp tục thực hiện trong thời hạn tối đa 05 năm kể từ ngày Luật có hiệu lực.

Quy định này là một "lối thoát" pháp lý quan trọng cho các bệnh viện và cơ sở y tế công lập. Trong bối cảnh tình trạng thiếu thuốc và vật tư y tế diễn ra cục bộ tại nhiều địa phương trong giai đoạn 2022-2023, việc cho phép kéo dài thời hạn các hợp đồng hiện hữu giúp duy trì nguồn cung ổn định mà không bị gián đoạn bởi các thủ tục đấu thầu mới theo luật mới.

Thời hạn 05 năm được tính toán dựa trên chu kỳ sống trung bình của các thỏa thuận khung và các dự án mua sắm dài hạn trong ngành y. Điều này cũng tạo điều kiện cho các đơn vị mua sắm tập trung (cấp quốc gia và cấp địa phương) có đủ thời gian để kiện toàn tổ chức, học tập quy trình mới và chuẩn bị các kế hoạch đấu thầu thay thế theo đúng quy định của Luật 2023 và Nghị định 24.

Lĩnh vực y tế luôn được coi là khu vực nhạy cảm, liên quan trực tiếp đến tính mạng và sức khỏe người dân. Luật Đấu thầu 2023 đã dành riêng Chương V để quy định về mua sắm trong lĩnh vực y tế, cho thấy sự ưu tiên của Chính phủ đối với ngành này. Quy định chuyển tiếp đặc thù xuất phát từ ba lý do chính:

• Tính liên tục của điều trị: Bệnh nhân không thể chờ đợi quy trình đấu thầu mới để có thuốc đặc trị hoặc thiết bị hỗ trợ sự sống.
• Đặc thù của hàng hóa: Thuốc và vật tư y tế thường có các yêu cầu kỹ thuật khắt khe, việc thay đổi nhà thầu đột ngột có thể dẫn đến rủi ro về tương thích kỹ thuật và chất lượng.
• Tháo gỡ tâm lý "ngại đấu thầu": Việc cho phép chuyển tiếp giúp các lãnh đạo bệnh viện có khoảng đệm an toàn về pháp lý, tránh tình trạng đình trệ mua sắm vì sợ làm sai quy định mới.

Bên cạnh đó, Nghị định 24/2024/NĐ-CP cũng bổ sung các quy định cho phép chọn báo giá cao nhất phù hợp với khả năng tài chính của đơn vị trong một số trường hợp mua sắm y tế, thay vì chỉ lấy giá thấp nhất như trước đây. Điều này kết hợp với quy định chuyển tiếp tạo nên một hệ sinh thái hỗ trợ mạnh mẽ cho các cơ sở khám chữa bệnh công lập.

4. Mối liên hệ giữa hiệu lực thi hành và quy định chuyển tiếp

Trong cấu trúc của Luật Đấu thầu 2023, Điều 95 (Hiệu lực thi hành) và Điều 96 (Quy định chuyển tiếp) tạo thành một cặp bài trùng. Cụm từ "trừ quy định tại Điều 96" trong Khoản 2 Điều 95 chính là "chìa khóa" để giải quyết các xung đột pháp lý tiềm tàng.

Cụm từ này thiết lập một thứ tự ưu tiên: Luật Đấu thầu 2023 có hiệu lực chung, nhưng đối với những trường hợp cụ thể đã "nhúng chân" vào quy trình của luật cũ, các quy tắc của Điều 96 sẽ được ưu tiên áp dụng thay vì cắt đứt ngay lập tức theo Điều 95. Đây là biểu hiện của nguyên tắc tôn trọng các quan hệ pháp luật đã hình thành và đảm bảo tính ổn định của môi trường đầu tư. Nếu không có sự dẫn chiếu này, hàng loạt gói thầu đang trong giai đoạn đánh giá hồ sơ hoặc đang thực hiện dở dang sẽ rơi vào tình trạng "vô luật", buộc phải hủy thầu và làm lại từ đầu, gây lãng phí nguồn lực xã hội cực lớn. Điều 96 đóng vai trò là "van an toàn" để quy trình chuyển đổi diễn ra trơn tru.

Để xác định một gói thầu áp dụng luật nào, các chủ đầu tư và nhà thầu cần dựa vào mốc thời gian phát hành Hồ sơ mời thầu (HSMT) hoặc Hồ sơ yêu cầu (HSYC). Dưới đây là bảng hướng dẫn phân loại dựa trên Điều 96 Luật Đấu thầu 2023 và Nghị định 24/2024/NĐ-CP :

Quy tắc chuyển tiếp cũng áp dụng cụ thể cho các dự án sử dụng vốn ODA và vốn vay ưu đãi. Trong trường hợp có sự khác biệt giữa Luật Đấu thầu và điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên, các quy định của điều ước quốc tế sẽ được ưu tiên áp dụng.

5. Khuyến nghị thực tiễn cho chủ đầu tư và nhà thầu

Giai đoạn chuyển tiếp từ Luật 2013 sang Luật 2023 và việc áp dụng Nghị định 24/2024/NĐ-CP đặt ra nhiều thách thức về mặt kỹ thuật cho cả bên mời thầu và bên dự thầu. Để đảm bảo tính tuân thủ và hiệu quả, các bên cần thực hiện một số hành động cụ thể.

Kiểm tra hồ sơ mời thầu (HSMT) phát hành quanh mốc hiệu lực: Đối với các Chủ đầu tư, việc rà soát HSMT là nhiệm vụ sống còn. HSMT phát hành sau ngày 01/01/2024 tuyệt đối không được dẫn chiếu đến các điều khoản của Luật 2013. Đặc biệt, cần cập nhật các tiêu chí về tư cách hợp lệ của nhà thầu như: không bị thu hồi giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp, không đang bị truy cứu trách nhiệm hình sự.

Bên cạnh đó, thời gian trong đấu thầu đã có những thay đổi đáng kể. Ví dụ, thời gian chuẩn bị hồ sơ dự thầu (HSDT) đối với đấu thầu rộng rãi trong nước hiện nay tối thiểu là 18 ngày. Việc thiết lập thời gian ngắn hơn quy định này trong HSMT có thể dẫn đến việc hủy thầu do vi phạm quy trình pháp luật.

Lưu ý về áp dụng Nghị định 24/2024/NĐ-CP và Thông tư 01/2024/TT-BKHĐT: Nghị định 24 đã mang lại nhiều "công cụ" mới giúp chủ đầu tư linh hoạt hơn. Một trong những điểm cần lưu ý nhất là việc xác định giá gói thầu. Chủ đầu tư hiện nay có thể căn cứ vào ít nhất một báo giá (thay vì ba như trước đây) và được quyền chọn báo giá cao nhất nếu có nhiều hơn một báo giá, miễn là phù hợp với khả năng tài chính và yêu cầu chuyên môn. Điều này đòi hỏi sự chuyên nghiệp và tính chịu trách nhiệm cao từ phía người có thẩm quyền.

Đối với nhà thầu, việc cập nhật thông tin trên Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia là bắt buộc. Thông tư 01/2024/TT-BKHĐT đã kế thừa và phát triển các mẫu E-HSMT mới, tích hợp việc tự động trích xuất thông tin về năng lực, kinh nghiệm và tài chính từ các cơ sở dữ liệu quốc gia. Nhà thầu cần kiểm tra kỹ lưỡng các thông tin này trước khi nộp thầu để tránh những sai sót không đáng có dẫn đến việc bị loại vì lý do kỹ thuật.

Quản lý các gói thầu quy mô nhỏ và tự thực hiện: Luật Đấu thầu 2023 đã điều chỉnh hạn mức chỉ định thầu và các trường hợp mua sắm thường xuyên. Một điểm đáng chú ý cho các đơn vị sự nghiệp là đối với các nội dung mua sắm có giá không quá 50 triệu đồng, đơn vị có quyền tự tổ chức mua sắm mà không cần lập tờ trình phê duyệt KHLCNT lên cấp trên, giúp giảm bớt đáng kể các thủ tục hành chính rườm rà. Tuy nhiên, các đơn vị vẫn phải đảm bảo tính tiết kiệm và chịu trách nhiệm giải trình trước cơ quan thanh tra, kiểm toán.

Kết luận

Việc Luật Đấu thầu 2023 chính thức có hiệu lực từ ngày 01 tháng 01 năm 2024 không chỉ là một sự kiện pháp lý đơn thuần, mà còn là lời cam kết mạnh mẽ của Chính phủ trong việc kiến tạo một môi trường kinh doanh liêm chính, cạnh tranh và bình đẳng. Khoảng thời gian từ khi Luật được thông qua cho đến khi đi vào cuộc sống là giai đoạn chuẩn bị quan trọng để các cấp, các ngành kiện toàn bộ máy, tập huấn nghiệp vụ và sẵn sàng cho một chương mới trong quản lý đầu tư công. Sự kế thừa những ưu điểm của luật cũ và bổ sung những cơ chế đột phá về đấu thầu qua mạng, ưu đãi cho doanh nghiệp trong nước hay đơn giản hóa thủ tục hành chính đã minh chứng cho tầm nhìn dài hạn của các nhà làm luật.

Dù hành trình đưa luật vào thực tiễn vẫn còn những thách thức nhất định về tính đồng bộ của các văn bản dưới luật, nhưng với sự định hình rõ ràng về thời điểm hiệu lực, mọi chủ thể đều đã có một điểm tựa pháp lý vững chắc để triển khai công việc. Việc thực thi nghiêm túc các quy định mới kể từ thời điểm luật có hiệu lực sẽ là tiền đề quan trọng để ngăn chặn tiêu cực, lãng phí và thúc đẩy sự phát triển bền vững của hạ tầng kinh tế - xã hội. Khép lại hồ sơ về hiệu lực của Luật Đấu thầu 2023, chúng ta tin tưởng rằng đây sẽ là đòn bẩy hiệu quả để nâng cao niềm tin của nhà đầu tư, đảm bảo rằng mỗi gói thầu không chỉ là sự lựa chọn kỹ thuật tối ưu mà còn là một mắt xích sạch trong chuỗi giá trị tăng trưởng của quốc gia.

Mọi vướng mắc pháp lý vui lòng liên hệ Luật sư tư vấn pháp luật trực tuyến qua điện thoại gọi: 1900.6162 để được đội ngũ luật sư giàu kinh nghiệm của Công ty luật Minh Khuê tư vấn, giải đáp chi tiết.Chúng tôi rất hân hạnh khi nhận được sự hợp tác của quý khách hàng. Xin chân thành cảm ơn!