Khi đang hưởng lương hưu hoặc trợ cấp bảo hiểm xã hội hằng tháng mà có nhu cầu ra nước ngoài để định cư lâu dài, nhiều người băn khoăn liệu có thể nhận toàn bộ quyền lợi còn lại dưới hình thức trợ cấp một lần hay không. Đây là vấn đề liên quan trực tiếp đến quyền lợi tài chính và kế hoạch ổn định cuộc sống ở nước ngoài của người lao động. Việc nắm rõ quy định về mức hưởng, điều kiện và cách tính trợ cấp một lần sẽ giúp người hưởng chủ động hơn trong việc lựa chọn phương án phù hợp, đồng thời đảm bảo không bỏ sót quyền lợi chính đáng theo pháp luật bảo hiểm xã hội.
1. Đối tượng được hưởng trợ cấp một lần khi ra nước ngoài định cư
Theo khoản 1 Điều 76 Luật Bảo hiểm xã hội năm 2024, đối tượng được hưởng trợ cấp một lần khi ra nước ngoài định cư được chia thành hai nhóm rõ ràng:
- Nhóm thứ nhất là người đang hưởng lương hưu - tức đã đủ điều kiện hưởng chế độ hưu trí và đang nhận lương hưu hằng tháng.
- Nhóm thứ hai là người đang hưởng trợ cấp BHXH hằng tháng như trợ cấp mất sức lao động, tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp hoặc chế độ tương tự.
Việc liệt kê cụ thể hai nhóm này cho thấy phạm vi áp dụng chỉ giới hạn đối với những người đang có quan hệ thụ hưởng thường xuyên với quỹ BHXH. Đồng thời, mỗi nhóm được áp dụng cách tính trợ cấp khác nhau, phản ánh sự phân hóa theo bản chất giữa chế độ hưu trí dài hạn và chế độ trợ cấp mang tính hỗ trợ.
Việc tính trợ cấp phải dựa trên thời gian đã đóng BHXH và mức đang hưởng thực tế, bảo đảm gắn quyền lợi với quá trình đóng góp. Đối với người hưởng lương hưu, mức hưởng được tính theo số năm đóng và có cơ chế khấu trừ phần đã nhận nhằm tránh trùng lặp quyền lợi. Cách thiết kế này giúp cân đối quỹ và bảo đảm nguyên tắc “đóng - hưởng” công bằng giữa các đối tượng. Bên cạnh đó, pháp luật còn quy định mức tối thiểu bằng 03 tháng lương hưu hoặc trợ cấp để bảo vệ quyền lợi cơ bản cho người lao động. Như vậy, chính sách vừa có lợi cho người hưởng, vừa bảo đảm tính hợp lý, nhân văn và bền vững của hệ thống an sinh xã hội.
2. Mức trợ cấp một lần đối với người đang hưởng lương hưu ra nước ngoài định cư
Căn cứ khoản 2 Điều 76 Luật Bảo hiểm xã hội năm 2024, mức trợ cấp một lần đối với người đang hưởng lương hưu trước hết được xác định dựa trên thời gian đã đóng BHXH. Đối với thời gian đóng trước năm 2014, mỗi năm được quy đổi bằng 1,5 tháng lương hưu đang hưởng, phản ánh đặc điểm mức đóng và chính sách tiền lương còn hạn chế của giai đoạn cũ.
Trong khi đó, thời gian đóng từ năm 2014 trở đi được tính 02 tháng lương hưu cho mỗi năm, tương ứng với mức đóng cao hơn và định hướng cải cách chính sách BHXH. Việc phân chia hai giai đoạn với hệ số khác nhau thể hiện sự ghi nhận công bằng lịch sử đóng góp của người lao động. Cách tính này bảo đảm nguyên tắc “đóng càng dài, hưởng càng nhiều”, tạo động lực tham gia BHXH bền vững.
Sau khi xác định tổng số tháng trợ cấp theo thời gian đóng, pháp luật tiếp tục áp dụng cơ chế khấu trừ đối với thời gian đã hưởng lương hưu. Theo đó, mỗi tháng đã hưởng sẽ bị trừ 0,5 tháng lương hưu vào số tiền trợ cấp một lần, nhằm tránh tình trạng người lao động vừa nhận hưu định kỳ vừa nhận toàn bộ khoản tích lũy còn lại. Cơ chế này giúp bảo đảm nguyên tắc đóng – hưởng tương xứng và phản ánh phần quỹ BHXH đã chi trả trước đó. Về bản chất, đây là biện pháp hoàn trừ kỹ thuật chứ không phải xử phạt hay cắt giảm quyền lợi. Vì vậy, thời gian hưởng hưu càng dài thì số tiền nhận một lần càng giảm, bảo đảm cân đối tài chính cho quỹ.
Bên cạnh đó, luật còn quy định mức sàn tối thiểu bằng 03 tháng lương hưu đang hưởng để bảo đảm quyền lợi cơ bản cho người lao động khi lựa chọn nhận một lần. Quy định này giúp tránh trường hợp người đã hưởng hưu lâu năm bị khấu trừ quá nhiều dẫn đến số tiền còn lại quá thấp, không đủ ý nghĩa hỗ trợ. Từ các yếu tố trên có thể khái quát công thức: trợ cấp bằng (1,5 × số năm trước 2014 + 2 × số năm từ 2014) × lương hưu, trừ (0,5 × số tháng đã hưởng) × lương hưu, nhưng không thấp hơn 03 tháng.
Ví dụ, người hưởng lương hưu 6 triệu đồng/tháng, có 15 năm trước 2014, 10 năm sau 2014 và đã hưởng 24 tháng thì còn 30,5 tháng quy đổi. Nhân với mức lương hưu, số tiền thực nhận khoảng 183 triệu đồng, thể hiện cách tính cụ thể, minh bạch và bảo đảm quyền lợi thực tế.
3. Mức trợ cấp một lần đối với người đang hưởng trợ cấp bảo hiểm xã hội hàng tháng
Căn cứ khoản 3 Điều 76 Luật Bảo hiểm xã hội năm 2024, mức trợ cấp một lần đối với người đang hưởng trợ cấp BHXH hằng tháng khi ra nước ngoài định cư được xác định theo cách tính đơn giản, bằng 03 tháng trợ cấp đang hưởng. Quy định này áp dụng cho các trường hợp như trợ cấp mất sức lao động, tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp hoặc các khoản trợ cấp tương tự.
Khác với chế độ hưu trí, mức hưởng ở đây không phụ thuộc vào thời gian đã đóng BHXH, do bản chất quyền lợi không hình thành từ quá trình tích lũy dài hạn. Đồng thời, pháp luật cũng không đặt ra cơ chế khấu trừ phần đã hưởng trước đó vì đây là khoản trợ cấp mang tính hỗ trợ định kỳ. Cách xác định cố định giúp việc tính toán, chi trả được thực hiện thống nhất, rõ ràng và thuận lợi cho cơ quan BHXH.
Về đặc điểm, mức trợ cấp của nhóm này thường thấp hơn so với người hưởng lương hưu vì không phải chế độ bảo đảm thu nhập lâu dài sau tuổi nghỉ việc. Đây là khoản hỗ trợ nhằm bù đắp rủi ro về sức khỏe hoặc suy giảm khả năng lao động, nên tính chất ngắn hạn và nhân đạo được đặt lên hàng đầu. Việc ấn định 03 tháng trợ cấp giúp thủ tục giải quyết nhanh gọn, tránh phát sinh nhiều bước xác minh phức tạp về thời gian đóng. Quy định này phù hợp với bản chất của chế độ trợ cấp, đồng thời bảo đảm người lao động vẫn có một khoản tài chính nhất định khi thay đổi nơi cư trú. Qua đó, chính sách vừa đơn giản trong áp dụng, vừa đáp ứng mục tiêu bảo đảm an sinh xã hội một cách thiết thực.
4. Kết luận
Chính sách cho phép người đang hưởng lương hưu hoặc trợ cấp bảo hiểm xã hội hằng tháng được nhận trợ cấp một lần khi ra nước ngoài để định cư đã thể hiện sự linh hoạt và phù hợp với thực tế di chuyển, sinh sống của người lao động trong bối cảnh hội nhập. Quy định này giúp người hưởng chủ động chuyển đổi hình thức nhận tiền, tránh những vướng mắc trong việc chi trả định kỳ khi không còn cư trú trong nước. Mức trợ cấp được tính toán dựa trên thời gian và mức hưởng thực tế, qua đó bảo đảm phản ánh đúng quyền lợi đã tích lũy trong suốt quá trình tham gia bảo hiểm xã hội. Tuy nhiên, việc nhận một lần cũng đồng nghĩa với việc chấm dứt hoàn toàn chế độ hưởng hằng tháng về sau. Vì vậy, người lao động cần cân nhắc kỹ nhu cầu tài chính, kế hoạch định cư và khả năng tự bảo đảm thu nhập lâu dài. Nếu cần nguồn tiền tập trung để ổn định cuộc sống ban đầu, đây có thể là lựa chọn hợp lý và thuận tiện. Ngược lại, nếu vẫn có điều kiện nhận lương hưu định kỳ, việc tiếp tục hưởng hằng tháng sẽ mang lại sự ổn định bền vững hơn. Bên cạnh đó, việc chuẩn bị hồ sơ đầy đủ và thực hiện đúng thủ tục theo hướng dẫn của cơ quan bảo hiểm xã hội sẽ giúp quá trình giải quyết nhanh chóng, tránh phát sinh chậm trễ. Chủ động tìm hiểu và lựa chọn phương án phù hợp chính là cách tốt nhất để bảo đảm quyền lợi bảo hiểm xã hội và yên tâm bắt đầu cuộc sống mới ở nước ngoài.
Mọi vướng mắc bạn vui lòng trao đổi trực tiếp với bộ phận luật sư tư vấn pháp luật trực tuyến qua tổng đài 24/7 gọi số: 1900.6162 hoặc gửi qua email để nhận được sự tư vấn, hỗ trợ từ Luật Minh Khuê.
Rất mong nhận được sự hợp tác!
Trân trọng./.
