Hưởng trợ cấp một lần đối với người đang hưởng lương hưu ra nước ngoài để định cư

Trong xu thế hội nhập toàn cầu, việc thay đổi nơi cư trú để đoàn tụ gia đình hay tìm kiếm môi trường sống mới tại nước ngoài đã không còn là điều xa lạ, ngay cả với những người đã bước sang dốc bên kia của cuộc đời. Đối với những người lao động đã dành trọn những năm tháng thanh xuân đóng góp cho sự nghiệp và đang được hưởng thành quả là chế độ lương hưu hàng tháng, quyết định định cư tại nước ngoài thường đi kèm với những băn khoăn về quyền lợi an sinh xã hội mà họ đã tích lũy.

Chính sách hưởng trợ cấp một lần đối với người đang hưởng lương hưu ra nước ngoài định cư không chỉ là một quy định hành chính thuần túy, mà còn là sự thể hiện tính ưu việt, linh hoạt của pháp luật Bảo hiểm xã hội Việt Nam. Quy định này nhằm đảm bảo rằng, dù ở bất cứ đâu trên thế giới, thành quả lao động và quyền lợi chính đáng của công dân vẫn được tôn trọng và giải quyết thỏa đáng. 

1.  Khái quát về trợ cấp một lần đối với người đang hưởng lương hưu ra nước ngoài để định cư

Đối tượng áp dụng trợ cấp một lần đối với người đang hưởng lương hưu ra nước ngoài để định cư là "người đang hưởng lương hưu, trợ cấp bảo hiểm xã hội hằng tháng". Điều này thiết lập một ranh giới rõ ràng với các nhóm đối tượng khác cũng ra nước ngoài định cư nhưng chưa đạt đến trạng thái thụ hưởng. Trong hệ thống BHXH, trạng thái "đang hưởng" có nghĩa là cá nhân đó đã hoàn thành nghĩa vụ đóng góp (về thời gian và mức đóng) và đã được cơ quan BHXH ra quyết định chi trả chế độ hưu trí định kỳ.

Việc xác định trạng thái này rất quan trọng vì nó quyết định công thức tính toán trợ cấp. Nếu một người lao động đang đóng BHXH hoặc đang bảo lưu thời gian đóng mà đi định cư, họ sẽ thực hiện thủ tục nhận "BHXH một lần" theo các điều kiện quy định tại Điều 70 hoặc Điều 102 của Luật này. Ngược lại, người thuộc diện Điều 115 là người đang trong quá trình tiêu dùng nguồn quỹ tích lũy của mình dưới dạng dòng tiền hằng tháng. Sự chuyển đổi từ "hằng tháng" sang "một lần" tại thời điểm này là một hành vi tất toán dứt điểm nghĩa vụ của quỹ BHXH đối với cá nhân đó.

Định cư nước ngoài không đơn thuần là việc xuất cảnh khỏi lãnh thổ Việt Nam. Theo tinh thần của Luật Bảo hiểm xã hội 2024, đây là sự thay đổi nơi cư trú thường xuyên và lâu dài sang một quốc gia khác, đi kèm với các bằng chứng pháp lý xác thực về quyền cư trú hoặc quốc tịch tại nước sở tại. Luật pháp Việt Nam tôn trọng quyền lựa chọn nơi sinh sống của công dân, đồng thời đảm bảo rằng các quyền lợi an sinh xã hội đã tích lũy trong suốt quá trình lao động phải được hoàn trả một cách công bằng khi người dân không còn khả năng hoặc nhu cầu thụ hưởng hằng tháng tại quốc gia phát hành.

2. Tài liệu chứng minh về việc định cư

Để được giải quyết trợ cấp một lần theo Điều 115 Luật Bảo hiểm xã hội năm 2024, người đang hưởng lương hưu phải chứng minh được việc định cư của mình là hợp pháp và có căn cứ rõ ràng. Đây là yêu cầu bắt buộc để cơ quan BHXH có cơ sở dừng chi trả hằng tháng và thực hiện tính toán tất toán.

Căn cứ vào Điều 78 của Luật Bảo hiểm xã hội 2024 và các văn bản hướng dẫn thi hành, danh mục giấy tờ chứng minh việc ra nước ngoài định cư bao gồm một trong các loại sau :

• Hộ chiếu nước ngoài: Đây là bằng chứng mạnh mẽ nhất, cho thấy người hưởng lương hưu đã nhập quốc tịch nước ngoài.
• Giấy xác nhận thôi quốc tịch Việt Nam: Văn bản này xác nhận cá nhân không còn là công dân Việt Nam và chuyển sang trạng thái định cư chính thức tại quốc gia khác.
• Thị thực định cư (Visa): Phải có xác nhận của cơ quan nước ngoài có thẩm quyền về việc cho phép nhập cảnh với lý do định cư lâu dài.
• Thẻ thường trú hoặc thẻ cư trú: Các loại giấy tờ này thường có thời hạn từ 05 năm trở lên, do cơ quan nước sở tại cấp để công nhận quyền cư trú dài hạn của cá nhân đó.
• Giấy tờ xác nhận đang làm thủ tục nhập quốc tịch nước ngoài: Trong một số trường hợp đặc thù, nếu các giấy tờ trên chưa được cấp chính thức, văn bản xác nhận về lộ trình nhập tịch cũng có thể được xem xét.

Tất cả các loại giấy tờ nêu trên, nếu do cơ quan nước ngoài cấp, đều phải được dịch thuật ra tiếng Việt và công chứng hoặc chứng thực theo quy định của pháp luật Việt Nam để đảm bảo tính xác thực trước khi nộp cho cơ quan BHXH.

Việc yêu cầu các minh chứng khắt khe về định cư nhằm bảo vệ sự an toàn của Quỹ BHXH và chính quyền lợi của người thụ hưởng. Trong thực tế, đã có những trường hợp người dân nhầm lẫn giữa việc ra nước ngoài du lịch hoặc thăm thân dài ngày với việc định cư. Nếu không có các giấy tờ pháp lý chuẩn mực, cơ quan BHXH sẽ không thể giải quyết trợ cấp một lần mà chỉ có thể hướng dẫn người dân thực hiện các thủ tục ủy quyền để nhận lương hưu hằng tháng tại Việt Nam trong thời gian vắng mặt.

3. Cách tính mức trợ cấp một lần 

Cách tính mức trợ cấp một lần cho người đang hưởng lương hưu đi định cư là một nội dung có tính kỹ thuật cao, được xây dựng trên nguyên tắc bảo toàn giá trị đóng góp và khấu trừ giá trị đã hưởng. Luật Bảo hiểm xã hội 2024 quy định mức hưởng này dựa trên tổng thời gian đã đóng BHXH, phân chia theo các mốc thời gian có sự thay đổi về chính sách đóng-hưởng.

3.1. Công thức tính toán tổng quát

Theo Điều 115 và sự kết nối với Điều 76 của Luật Bảo hiểm xã hội 2024, số tiền trợ cấp một lần được xác định theo công thức sau :

Trong đó:

• T: Tổng số tiền trợ cấp một lần mà người định cư được nhận.
• N₁: Tổng số năm đã đóng BHXH trước năm 2014.
• N₂: Tổng số năm đã đóng BHXH từ năm 2014 trở đi.
• m: Tổng số tháng mà người đó đã thực tế nhận lương hưu tính đến thời điểm yêu cầu trợ cấp một lần.
• P: Mức lương hưu hằng tháng tại thời điểm người đó làm thủ tục nhận trợ cấp một lần.

Sự khác biệt giữa hệ số 1,5 cho giai đoạn trước 2014 và hệ số 2,0 cho giai đoạn sau 2014 phản ánh sự điều chỉnh về mức đóng vào Quỹ hưu trí và tử tuất qua các thời kỳ pháp luật. Giai đoạn từ năm 2014 trở đi, mức đóng bảo hiểm được quy định cao hơn, do đó mức hoàn trả cũng phải tương xứng để đảm bảo quyền lợi cho người lao động.

Khoản trừ 0,5 tháng lương hưu cho mỗi tháng đã hưởng (0,5 x m) là một cơ chế cân bằng tài chính quan trọng. Về mặt lý thuyết, mỗi tháng lương hưu mà người lao động nhận được bao gồm một phần từ tiền đóng góp gốc và một phần từ sự hỗ trợ, chia sẻ của quỹ và Nhà nước. Khi quyết định rút một lần, người lao động chỉ được nhận lại phần giá trị tương ứng với số tiền họ đã tích lũy thực tế, sau khi đã trừ đi chi phí vận hành và phần lợi ích "vượt mức" đã hưởng.

Một điểm mới trong Luật 2024 là việc thiết lập mức sàn cho khoản trợ cấp này. Trong trường hợp người hưởng lương hưu đã nhận lương hưu trong thời gian rất dài (khiến cho công thức tính ra kết quả thấp hoặc bằng không), Luật vẫn đảm bảo mức trợ cấp một lần thấp nhất bằng 03 tháng lương hưu hiện hưởng. Điều này giúp người định cư có một khoản tài chính dự phòng nhỏ để ổn định ban đầu tại nơi ở mới.

3.2. Chỉ số trượt giá và sự điều chỉnh tiền lương

Mặc dù trợ cấp một lần tại Điều 115 được tính dựa trên "mức lương hưu hiện hưởng" (P), nhưng bản thân mức lương hưu này đã được Nhà nước điều chỉnh hằng năm theo chỉ số giá tiêu dùng (CPI) và tăng trưởng kinh tế. Các chỉ số điều chỉnh tiền lương (hệ số trượt giá) giúp đảm bảo rằng số tiền người lao động nhận được vào năm 2026 sẽ có giá trị thực tế tương đương với công sức họ bỏ ra nhiều thập kỷ trước.

Để người dân dễ hình dung, hãy xem xét trường hợp của ông B, người sẽ đi định cư tại Úc vào tháng 08/2025.

• Tổng thời gian đóng BHXH: 35 năm (24 năm trước 2014 và 11 năm sau 2014).
• Mức lương hưu hằng tháng đang nhận: 12.000.000 VNĐ.
• Thời gian đã hưởng lương hưu: 10 tháng.

Tính toán số tiền trợ cấp một lần của ông B:

• Tính tổng số tháng lương tích lũy theo năm đóng: (24 năm x 1,5) + (11 năm x 2,0) = 36 + 22 = 58 tháng.
• Trừ đi số tháng đã hưởng (với hệ số 0,5): 58 - (10 tháng x 0,5) = 58 - 5 = 53 tháng.
• Tổng số tiền thực nhận: 53 x 12.000.000 VNĐ = 636.000.000 VNĐ.

Như vậy, khi tất toán để đi định cư, ông B sẽ nhận được một khoản tiền là 636 triệu đồng. Con số này rõ ràng lớn hơn mức tối thiểu 36 triệu đồng (3 tháng lương) theo quy định của pháp luật.

4. Hồ sơ và thủ tục hành chính tại cơ quan bảo hiểm xã hội

Việc thực hiện quyền lợi theo Điều 115 yêu cầu một quy trình hành chính chuẩn mực để đảm bảo tính pháp lý và phòng chống gian lận. Với sự đẩy mạnh chuyển đổi số của BHXH Việt Nam, quy trình này dự kiến sẽ trở nên thuận tiện hơn đối với người lao động vào giai đoạn 2025.

Người hưởng lương hưu cần chuẩn bị một bộ hồ sơ gồm các thành phần sau:

• Bản chính Sổ bảo hiểm xã hội: Đây là tài liệu gốc chứng minh toàn bộ quá trình đóng góp.
• Đơn đề nghị hưởng trợ cấp một lần: Trong đơn, người khai cần ghi rõ nguyện vọng nhận trợ cấp do đi định cư và cung cấp thông tin tài khoản ngân hàng chính xác.
• Giấy tờ chứng minh định cư: (Một trong các loại hộ chiếu, visa, thẻ thường trú... đã phân tích ở phần trên), bản sao có chứng thực hoặc bản dịch công chứng.
• Giấy ủy quyền: Nếu người hưởng lương đã ra nước ngoài và không thể trực tiếp về Việt Nam làm hồ sơ. Giấy ủy quyền này phải được công chứng hoặc chứng thực theo đúng thẩm quyền (Đại sứ quán hoặc văn phòng công chứng tại Việt Nam).

Cơ quan có thẩm quyền giải quyết là BHXH khu vực hoặc BHXH tỉnh nơi cá nhân đang nhận lương hưu hằng tháng.

• Nộp hồ sơ: Người dân có thể nộp trực tiếp tại bộ phận Một cửa, gửi qua bưu điện hoặc thực hiện trực tuyến trên Cổng dịch vụ công BHXH.
• Thẩm định: Cơ quan BHXH kiểm tra tính hợp lệ của giấy tờ định cư và thực hiện chốt sổ lần cuối, tính toán số tiền theo công thức pháp định.
• Thời hạn giải quyết: Luật quy định thời gian tối đa là 05 ngày làm việc kể từ ngày nhận đủ hồ sơ hợp lệ. Đây là thời hạn rất ngắn, cho thấy sự ưu tiên của Nhà nước đối với những trường hợp đặc thù như định cư nước ngoài.
• Nhận kết quả: Người hưởng nhận Quyết định hưởng trợ cấp và số tiền thông qua hình thức đã đăng ký (tiền mặt tại cơ quan BHXH hoặc chuyển khoản vào tài khoản cá nhân).

Pháp luật khuyến khích việc nhận tiền qua tài khoản ngân hàng để đảm bảo tính an toàn và minh bạch. Đối với người định cư, việc duy trì một tài khoản ngân hàng tại Việt Nam có đăng ký Internet Banking là vô cùng quan trọng để có thể quản lý và chuyển đổi số tiền trợ cấp này sang nước ngoài sau khi nhận được.

5. Quyền lựa chọn một lần hay hằng tháng

Một trong những giá trị cốt lõi của Luật Bảo hiểm xã hội 2024 là sự tôn trọng quyền tự quyết của người tham gia. Người đang hưởng lương hưu ra nước ngoài định cư không bắt buộc phải nhận trợ cấp một lần. Họ có toàn quyền cân nhắc giữa việc tất toán dứt điểm hoặc tiếp tục duy trì dòng tiền hằng tháng.

Trong trường hợp người đi định cư cảm thấy mức lương hưu hằng tháng tại Việt Nam khi quy đổi sang ngoại tệ vẫn là một nguồn bổ trợ đáng kể, họ có thể chọn duy trì hình thức này. Tuy nhiên, điều này đi kèm với các nghĩa vụ hành chính định kỳ.

• Xác nhận tình trạng còn sống: Để tránh việc chi trả cho người đã quá cố, cơ quan BHXH yêu cầu người hưởng lương hưu ở nước ngoài phải thực hiện xác minh tình trạng còn sống định kỳ từ 6 đến 12 tháng một lần. Việc xác nhận này có thể thực hiện thông qua Đại sứ quán hoặc Lãnh sự quán Việt Nam tại nước sở tại.
• Phương thức nhận tiền: Tiền vẫn sẽ được đổ vào tài khoản ngân hàng tại Việt Nam. Người hưởng lương tự chịu trách nhiệm về việc chuyển số tiền này ra nước ngoài theo quy định về quản lý ngoại hối.
• Hiệp định song phương: Trong tương lai, nếu Việt Nam và quốc gia nơi người đó định cư có hiệp định song phương về BHXH (như hiệp định với Hàn Quốc), việc chi trả có thể được thực hiện trực tiếp và thuận tiện hơn giữa hai quỹ bảo hiểm quốc gia.

Đây là lựa chọn "cắt đứt" mọi ràng buộc với hệ thống BHXH Việt Nam để nhận về một khoản tài chính tập trung.

Kết luận

Tóm lại, việc chuyển đổi từ lương hưu hàng tháng sang trợ cấp một lần khi ra nước ngoài định cư là một quyết định quan trọng, đánh dấu sự khép lại một hành trình gắn bó với hệ thống an sinh trong nước để mở ra một chương mới tại vùng đất mới. Pháp luật hiện hành đã tạo hành lang pháp lý thông thoáng và minh bạch, giúp người lao động không bị "bỏ lại phía sau" về mặt kinh tế dù khoảng cách địa lý có xa xôi.

Tuy nhiên, để quá trình này diễn ra suôn sẻ và tránh những sai sót pháp lý đáng tiếc, người hưởng chế độ cần nắm vững các quy tắc tính toán mức hưởng, chuẩn bị hồ sơ đồng bộ và tuân thủ đúng thời hạn quy định. Khoản trợ cấp một lần này không chỉ đơn thuần là một con số tài chính; nó là sự kết tinh của quá trình lao động bền bỉ, là tinh thần và vật chất giúp các bậc cao niên có thêm sự tự tin, độc lập về tài chính khi bắt đầu cuộc sống bên người thân tại nước ngoài. Hy vọng rằng với những hướng dẫn chi tiết nêu trên, quý bạn đọc sẽ có cái nhìn toàn diện và chính xác nhất để bảo vệ quyền lợi chính đáng của bản thân hoặc người thân trong gia đình, từ đó an tâm tận hưởng cuộc sống viên mãn nơi viễn xứ.

Xem thêm: Nghỉ việc sẽ được lĩnh bảo hiểm xã hội một lần bao nhiêu tiền?

Nếu quý khách còn vướng mắc về vấn đề trên hoặc mọi vấn đề pháp lý khác, quý khách hãy vui lòng liên hệ trực tiếp với chúng tôi qua Luật sư tư vấn pháp luật trực tuyến theo số điện thoại 1900.6162 để được Luật sư tư vấn pháp luật trực tiếp qua tổng đài kịp thời hỗ trợ và giải đáp mọi thắc mắc.

Nếu quý khách cần báo giá dịch vụ pháp lý thì quý khách có thể gửi yêu cầu báo phí dịch vụ đến địa chỉ email: lienhe@luatminhkhue.vn để nhận được thông tin sớm nhất!