Mục lục bài viết

1. Thế nào là chứng khoán phái sinh?

Tại khoản 9 của Luật Chứng khoán 2019, chứng khoán phái sinh được định nghĩa như sau: Đó là một công cụ tài chính được biểu diễn dưới hình thức hợp đồng, bao gồm hợp đồng quyền chọn, hợp đồng tương lai và hợp đồng kỳ hạn. Trong các loại hợp đồng này, các bên cam kết với nhau về quyền lợi và nghĩa vụ liên quan đến thanh toán tiền và chuyển giao một số lượng tài sản cơ sở cụ thể theo mức giá đã được xác định trong khoảng thời gian hoặc vào ngày cụ thể trong tương lai.

Tài sản cơ sở của chứng khoán phái sinh có thể là chứng khoán, chỉ số chứng khoán hoặc tài sản khác theo quy định của Chính phủ, được sử dụng để xác định giá trị của chứng khoán phái sinh (theo khoản 10 của Điều 4 Luật Chứng khoán 2019).

Một cách đơn giản để hiểu, chứng khoán phái sinh là một loại hợp đồng tài chính mà các bên tham gia cam kết với nhau về quyền lợi và nghĩa vụ. Trong đó, giá trị giao dịch được xác định tại thời điểm hiện tại, nhưng thời điểm thực hiện hợp đồng sẽ là một ngày cụ thể trong tương lai.

Chứng khoán phái sinh mang đến những ưu và nhược điểm sau đây:

Ưu điểm:

- Tạo sự đa dạng trong việc đầu tư, phù hợp với năng lực của các nhà đầu tư.

- Có khả năng chuyển đổi sang tiền mặt dễ dàng và nhanh chóng hơn so với các loại tài sản khác.

- Cung cấp cơ hội để thu lợi lớn trước sự biến động của thị trường, khi nhà đầu tư đưa ra quyết định đầu tư đúng đắn và linh hoạt.

- Đóng vai trò là công cụ để bảo vệ các tài sản đầu tư khác trước rủi ro của thị trường và giảm thiểu rủi ro trong danh mục đầu tư.

Nhược điểm:

- Chứng khoán phái sinh có mức độ rủi ro cao hơn so với các loại tài sản khác.

- Giá trị của chứng khoán phái sinh dễ bị ảnh hưởng bởi các yếu tố bên ngoài.

- Chi phí giao dịch chứng khoán phái sinh thường cao hơn so với các loại tài sản khác.

 

2. Phân loại chứng khoán phái sinh

Theo Điều 4 Khoản 11, 12, 13 của Luật Chứng khoán 2019, chứng khoán phái sinh bao gồm ba loại hợp đồng sau:

Loại chứng khoán phái sinh Hợp đồng quyền chọn Hợp đồng tương lai Hợp đồng kỳ hạn
Mô tả

Hợp đồng quyền chọn là một loại chứng khoán phái sinh, trong đó người mua có quyền và người bán có nghĩa vụ thực hiện một trong những giao dịch sau:

- Mua hoặc bán một số lượng tài sản cơ sở cụ thể theo một giá thực hiện đã được xác định từ trước hoặc vào một ngày cụ thể trong tương lai.

- Thanh toán khoản chênh lệch giữa giá trị tài sản cơ sở đã được xác định tại thời điểm hợp đồng được ký kết và giá trị tài sản cơ sở tại thời điểm trước hoặc vào một ngày cụ thể trong tương lai.

Đây là loại chứng khoán phái sinh niêm yết, xác nhận cam kết giữa các bên để thực hiện một trong các giao dịch sau đây:

- Mua hoặc bán số lượng tài sản cơ sở nhất định theo mức giá đã được xác định vào ngày đã xác định trong tương lai.

- Thanh toán khoản chênh lệch giữa giá trị tài sản cơ sở đã được xác định tại thời điểm giao kết hợp đồng và giá trị tài sản cơ sở vào ngày đã xác định trong tương lai.

 Đây là loại chứng khoán phái sinh giao dịch thỏa thuận, xác nhận cam kết giữa các bên về việc mua hoặc bán số lượng tài sản cơ sở nhất định theo mức giá đã được xác định vào ngày đã xác định trong tương lai.

 

3. Cấp Giấy chứng nhận kinh doanh chứng khoán phái sinh cần đáp ứng điều kiện gì?

 

3.1. Công ty chứng khoán được thực hiện kinh doanh chứng khoán phái sinh khi nào?

Theo quy định của Nghị định 158/2020/NĐ-CP, công ty chứng khoán và công ty quản lý quỹ đầu tư chứng khoán (viết tắt là công ty quản lý quỹ) chỉ được phép thực hiện kinh doanh chứng khoán phái sinh sau khi nhận được Giấy chứng nhận đủ điều kiện kinh doanh chứng khoán phái sinh từ Ủy ban Chứng khoán Nhà nước. Cụ thể:

- Công ty chứng khoán có quyền thực hiện một hoặc nhiều hoạt động kinh doanh chứng khoán phái sinh, bao gồm: môi giới chứng khoán phái sinh, tự doanh chứng khoán phái sinh, tư vấn đầu tư chứng khoán phái sinh.

- Công ty quản lý quỹ chỉ được phép thực hiện hoạt động tư vấn đầu tư chứng khoán phái sinh.

Vì vậy, công ty chứng khoán chỉ có thể kinh doanh chứng khoán phái sinh sau khi có Giấy chứng nhận đủ điều kiện từ Ủy ban Chứng khoán Nhà nước, trong khi công ty quản lý quỹ chỉ được phép tư vấn đầu tư chứng khoán phái sinh.

 

3.2. Điều kiện để được cấp Giấy chứng nhận đủ điều kiện kinh doanh chứng khoán phái sinh

Đối với công ty chứng khoán

Để được cấp Giấy chứng nhận đủ điều kiện kinh doanh chứng khoán phái sinh, công ty chứng khoán phải đáp ứng các điều kiện sau đây theo quy định của Nghị định 158/2020/NĐ-CP:

(1) Được cấp phép đầy đủ nghiệp vụ kinh doanh chứng khoán.

(2) Đáp ứng các yêu cầu về vốn điều lệ và vốn chủ sở hữu như sau:

- Đối với hoạt động môi giới chứng khoán phái sinh: có vốn điều lệ, có vốn chủ sở hữu tối thiểu từ 800 tỷ đồng trở lên.

- Đối với hoạt động tự doanh chứng khoán phái sinh: có vốn điều lệ, có vốn chủ sở hữu tối thiểu từ 600 tỷ đồng trở lên.

- Đối với hoạt động tư vấn đầu tư chứng khoán phái sinh: có vốn điều lệ, có vốn chủ sở hữu tối thiểu từ 250 tỷ đồng trở lên.

- Trường hợp đăng ký kinh doanh cả hoạt động môi giới chứng khoán phái sinh, tự doanh chứng khoán phái sinh và tư vấn đầu tư chứng khoán phái sinh, công ty chứng khoán phải có vốn điều lệ, có vốn chủ sở hữu tối thiểu từ 800 tỷ đồng trở lên.

(3) Đáp ứng yêu cầu về kiểm soát nội bộ và quản trị rủi ro cho hoạt động kinh doanh chứng khoán theo quy định của pháp luật về hoạt động của công ty chứng khoán.

(4) Đáp ứng yêu cầu về nhân sự, bao gồm có Giám đốc (Tổng Giám đốc), Phó Giám đốc (Phó Tổng Giám đốc) phụ trách nghiệp vụ và ít nhất 05 nhân viên cho mỗi hoạt động kinh doanh chứng khoán phái sinh, đều phải có chứng chỉ hành nghề chứng khoán phù hợp với quy định của pháp luật và chứng chỉ chuyên môn về chứng khoán phái sinh và thị trường chứng khoán phái sinh.

(5) Có tỷ lệ vốn khả dụng đạt tối thiểu 220% liên tục trong 12 tháng gần nhất và thực hiện trích lập đầy đủ các khoản dự phòng theo quy định của pháp luật.

(6) Không có lỗ trong 02 năm gần nhất.

(7) Ý kiến của tổ chức kiểm toán phải được chấp thuận trong báo cáo tài chính của năm tài chính gần nhất đã được kiểm toán và báo cáo tài chính bán niên gần nhất đã được soát xét (trường hợp đề nghị cấp Giấy chứng nhận đủ điều kiện kinh doanh chứng khoán phái sinh sau ngày 30 tháng 6), và phải được chấp nhận toàn phần.

(8) Không đang trong quá trình tổ chức lại, giải thể, phá sản và không đang trong tình trạng đình chỉ hoạt động hoặc tạm ngừng hoạt động theo quyết định của cơ quan có thẩm quyền.

Đối với công ty quản lý quỹ

Để được cấp Giấy chứng nhận đủ điều kiện kinh doanh chứng khoán phái sinh, công ty quản lý quỹ phải đáp ứng các điều kiện sau:

- Có vốn điều lệ, có vốn chủ sở hữu tối thiểu từ 25 tỷ đồng trở lên.

- Có Giám đốc (Tổng Giám đốc), Phó Giám đốc (Phó Tổng Giám đốc) phụ trách nghiệp vụ và ít nhất 05 nhân viên cho hoạt động tư vấn đầu tư chứng khoán phái sinh, đều phải có chứng chỉ hành nghề chứng khoán và chứng chỉ chuyên môn về chứng khoán phái sinh và thị trường chứng khoán phái sinh.

- Đáp ứng quy định tại các điểm (5), (6), (7), (8) của quy định.

Vui lòng xem chi tiết các điểm (5), (6), (7), (8) trong quy định của phần đối với công ty chứng khoán để biết thêm thông tin.

Để tìm hiểu thêm những thông tin liên quan, mời quý bạn đọc cùng tham khảo thêm bài viết sau của Luật Minh Khuê: Chứng khoán phái sinh giao dịch trên thị trường chứng khoán phái sinh gồm những loại nào? 

Luật Minh Khuê cung cấp dịch vụ tư vấn pháp luật trực tuyến qua số hotline: 1900.6162 và dịch vụ tư vấn qua email: lienhe@luatminhkhue.vn. Chúng tôi sẵn sàng hỗ trợ quý khách hàng có những trăn trở về vấn đề pháp lý, hãy liên hệ với chúng tôi qua những cách thức nêu trên. Xin chân thành cảm ơn!