Mục lục bài viết
Khi vợ chồng ly hôn, việc phân chia tài sản chung chủ yếu được giải quyết giữa vợ và chồng theo quy định tại Điều 33 (tài sản chung của vợ chồng) và Điều 59 (Nguyên tắc giải quyết tài sản của vợ chồng khi ly hôn) của Luật Hôn nhân và Gia đình năm 2014. Con cái (dù là con chung chưa thành niên hoặc đã thành niên) không thuộc diện người được chia tài sản chung của cha mẹ trong khối tài sản ly hôn.
Pháp luật hôn nhân gia đình quy định bảo vệ quyền lợi của con chưa thành niên, con đã thành niên mất năng lực hành vi dân sự hoặc không có khả năng lao động và không có tài sản để tự nuôi mình. Tuy nhiên, sự bảo vệ này được thể hiện thông qua nghĩa vụ cấp dưỡng của cha mẹ và quyền lưu cư (nếu có), chứ không trực tiếp chia một phần tài sản chung của vợ chồng thành "phần sở hữu" riêng cho con tại thời điểm ly hôn.
Như vậy, con cái không thuộc đối tượng được chia tài sản chung khi cha mẹ ly hôn. Tài sản chung chỉ phân chia giữa vợ và chồng. Mọi quyền lợi của con liên quan đến tài sản được bảo vệ thông qua chế định cấp dưỡng và bảo đảm điều kiện sinh hoạt, học tập, chỗ ở.
Vậy, Khi nào con dưới 18 tuổi sẽ được hưởng tài sản khi cha mẹ ly hôn? 

1. Chia tài sản khi ly hôn cho con dưới 18 tuổi?

Trường hợp duy nhất con dưới 18 tuổi được chia tài sản là khi có sự đồng ý của cả cha và mẹ trích lập một phần hoặc toàn bộ tài sản chung hoặc riêng tặng cho con. Khi vợ chồng thuận tình ly hôn và đồng ý thỏa thuận dành một phần tài sản chung cho con dưới 18 tuổi, pháp luật hoàn toàn tôn trọng sự tự định đoạt này, miễn là thỏa thuận đó không vi phạm điều cấm của luật và không trái đạo đức xã hội.

Căn cứ theo Điều 55 và Điều 59 Luật Hôn nhân và Gia đình năm 2014 khi ly hôn, nếu vợ chồng có thỏa thuận về việc chia tài sản chung và thỏa thuận đó bảo đảm quyền lợi chính đáng của vợ và con, thì Tòa án sẽ công nhận sự thỏa thuận đó.

Như vậy, về mặt pháp lý con chưa thành niên không phải là chủ thể đương nhiên được chia tài sản ly hôn của cha mẹ. Tuy nhiên, cha mẹ hoàn toàn có quyền tự nguyện tặng cho một phần tài sản thuộc sở hữu chung của mình cho con cái. Thỏa thuận này khi được ghi nhận trong quyết định công nhận thuận tình ly hôn của Tòa án sẽ có giá trị pháp lý ràng buộc. 

Khi vợ chồng thống nhất cắt một phần tài sản chung cho con dưới 18 tuổi, các bên thường áp dụng các hình thức sau kèm theo các điều kiện pháp lý cần lưu ý:

Cha mẹ có quyền tặng cho bất động sản hoặc tài sản cho con khi ly hôn thông qua hợp đồng tặng cho tài sản được xác lập tại văn phòng công chứng (có thể lập trước khi ly hôn) hoặc Cha mẹ có thể thỏa thuận giao hẳn một tài sản (như một căn nhà, mảnh đất hoặc sổ tiết kiệm đứng tên con) cho con dưới sự quản lý của người đại diện theo pháp luật (thường là cha hoặc mẹ trực tiếp nuôi con) cho đến khi con đủ 18 tuổi.

Khi xác lập quan hệ tặng cho này cần đảm bảo các điều kiện pháp lý sau:

  • Thỏa thuận chia tài sản cho con không nhằm mục đích tẩu tán tài sản, trốn tránh nghĩa vụ tài chính với người thứ ba (như trốn nợ, trốn thi hành án).
  • Việc định đoạt tài sản chung gắn liền với quyền lợi của con phải bảo đảm chỗ ở, điều kiện sinh hoạt thiết yếu cho con chưa thành niên.
  • Tài sản đứng tên con chưa thành niên sẽ bị hạn chế quyền định đoạt (bán, sang tên) cho đến khi con đủ tuổi trưởng thành, theo quy định về quản lý tài sản riêng của con chưa thành niên (Điều 77 Luật Hôn nhân và Gia đình năm 2014).

Ví dụ: Vợ chồng Anh A và chị B ly hôn. Hai bên có một con chung 9 tuổi là cháu P và có một căn nhà chung. Khi ly hôn, Anh A và Chị B đồng ý tặng cho toàn bộ tài sản chung là căn nhà này cho con nhằm đảm bảo điều kiện sống, chi phí học tập cho con đến khi trường thành. Trong biên bản thuận tình ly hôn và thỏa thuận nuôi con, chia tài sản, anh A và chị B đã ghi nhận rõ nội dung: "Hai bên thống nhất dành tài sản X để giao cho con chung là cháu P, do chị b trực tiếp quản lý nhằm phục vụ việc nuôi dưỡng và học tập của con." Tòa án kiểm tra tính tự nguyện, không có tranh chấp và ra Quyết định công nhận thuận tình ly hôn kèm theo thỏa thuận về tài sản này.

Pháp luật hoàn toàn ủng hộ và tạo điều kiện nếu vợ chồng đồng thuận trích tài sản chung cho con dưới 18 tuổi khi ly hôn, thể hiện trách nhiệm cao của cha mẹ đối với con cái. Cần lưu ý một số nội dung có liên quan đến thỏa thuận này:

Thứ nhất, việc tặng cho tài sản cho con phải được lập thành văn bản: Ghi rõ, chi tiết thông tin tài sản dành cho con, ai là người trực tiếp đứng tên quản lý tài sản hộ con, và mục đích sử dụng tài sản đó (ví dụ: dùng cho học tập, không được tự ý bán trước khi con đủ 18 tuổi). Trước khi ly hôn, thì có thể phân định quyền này bằng cách xác lập hợp đồng tặng cho tài sản hoặc biên bản thỏa thuận phân chia tài sản trong thời kỳ hôn nhân để sang tên tài sản cho con và đăng ký người giám hộ để quản lý tài sản cho con đến khi 18 tuổi.

Thứ hai, nếu đã nộp hồ sơ ly hon tại tòa án cần đư nội dung thỏa thuận này vào đơn thuận tình ly hôn hoặc hồ sơ thỏa thuận hòa giải thành tại tòa án nhân dân câp có thẩm quyền.

Thứ ba, cần thực hiện thủ tục sang tên tài sản cho con. Nếu thỏa thuận được thực hiện trước khi ly hôn, sau khi lập hợp đồng/văn bản thì có quyền sang tên và đăng ký người quản lý tài sản cho con. Nếu thực hiện trong quá trình ly hôn thì sau khi Quyết định công nhận thuận tình ly hôn của Tòa án có hiệu lực pháp luật, các bên tiến hành thực hiện các thủ tục sang tên tài sản cho con theo đúng cam kết ghi trong quyết định của Tòa án.

 

2. Một số câu hỏi thường gặp về chia tài sản cho con khi ly hôn

Trong quá trình tư vấn, tham gia hỗ trợ thủ tục ly hôn tại tòa án và quá trình tham gia giải quyết tranh chấp về tài sản khi ly hôn. Luật Minh Khuê nhận thấy có một số câu hỏi, vướng mắc thường gặp liên quan đến việc chia tài sản cho con khi ly hôn như sau:

Bố mẹ ly hôn con trên 18 tuổi có được chia tài sản không?

Trả lời: Khi bố mẹ ly hôn, con trên 18 tuổi (đã thành niên) hoàn toàn không có quyền yêu cầu chia tài sản chung của cha mẹ, tương tự như trường hợp con dưới 18 tuổi. Tài sản chung trong thời kỳ hôn nhân chỉ thuộc quyền sở hữu và định đoạt của vợ chồng. Tuy nhiên, pháp luật vẫn có những quy định đặc thù khi con trên 18 tuổi thuộc các trường hợp đặc biệt (như mất năng lực hành vi dân sự hoặc không có khả năng lao động). Theo Điều 107 và Điều 110 Luật Hôn nhân và Gia đình năm 2014, nghĩa vụ cấp dưỡng của cha mẹ đối với con không chỉ giới hạn ở con chưa thành niên mà còn kéo dài đối với con đã thành niên nhưng không có khả năng lao động, không có tài sản để tự nuôi mình và gặp khó khăn. Mặc dù pháp luật không bắt buộc chia tài sản cho con trên 18 tuổi khi ly hôn, thực tế vẫn có thể xử lý qua các phương thức sau:

Con trên 18 tuổi bình thường, có năng lực hành vi: Cha mẹ có quyền tự nguyện tặng cho con một phần tài sản (nếu cả hai vợ chồng cùng đồng ý). Tuy nhiên, đây là giao dịch tặng cho tài sản độc lập dựa trên sự tự nguyện của cha mẹ, không nằm trong cấu trúc phân chia tài sản ly hôn bắt buộc của Tòa án.

Con trên 18 tuổi bị khuyết tật, mất năng lực hành vi hoặc không có khả năng lao động: Trường hợp này, Tòa án hoặc các bên khi thỏa thuận ly hôn cần đặc biệt lưu tâm đến việc bảo đảm điều kiện sinh hoạt, chăm sóc lâu dài cho con. Cha mẹ có thể thỏa thuận trích một phần tài sản chung để lập quỹ riêng hoặc giao nhà ở cho người trực tiếp chăm sóc con quản lý nhằm thực hiện nghĩa vụ cấp dưỡng, chăm sóc dài hạn.

Như vậy, con trên 18 tuổi không được tự động chia tài sản khi cha mẹ ly hôn. Việc phân chia tài sản chỉ diễn ra giữa vợ và chồng. Mọi tài sản dành cho con trên 18 tuổi (nếu có) đều xuất phát từ sự tự nguyện thỏa thuận tặng cho của cha mẹ hoặc nhằm thực hiện nghĩa vụ cấp dưỡng đối với con khuyết tật, mất khả năng lao động.

Quyền lợi của con cái khi cha mẹ ly hôn là gì?

Trả lời: Khi cha mẹ ly hôn, pháp luật Hôn nhân và Gia đình đặt ra nguyên tắc cốt lõi là bảo vệ tối đa quyền và lợi ích hợp pháp của con cái (đặc biệt là con chưa thành niên, con mất năng lực hành vi dân sự hoặc không có khả năng lao động). Các quyền lợi chính đáng của con được pháp luật bảo đảm thông qua các khía cạnh pháp lý quan trọng sau đây:
Quyền được trực tiếp nuôi dưỡng, chăm sóc và giáo dục (Điều 81, Điều 82 và Điều 83 Luật HNGĐ): Con có quyền được sống chung với người trực tiếp nuôi dưỡng sau khi cha mẹ ly hôn, trừ trường hợp các bên có thỏa thuận khác hoặc Tòa án quyết định vì lợi ích của con. Đối với con từ đủ 07 tuổi trở lên, Tòa án khi giải quyết ly hôn phải xem xét nguyện vọng của con muốn ở với ai để đưa ra phán quyết phù hợp nhất với tâm lý và sự phát triển của trẻ. Cha hoặc mẹ không trực tiếp nuôi con có quyền, nghĩa vụ thăm nom con mà không ai được cản trở. Người trực tiếp nuôi con không được lạm dụng việc thăm nom để cản trở hoặc gây ảnh hưởng xấu đến việc trông nom, chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục con.
Quyền được cấp dưỡng để bảo đảm nhu cầu thiết yếu (Điều 107, Điều 110 và Điều 116 Luật HNGD): Cha, mẹ không trực tiếp nuôi con hoặc cả hai đều có nghĩa vụ cấp dưỡng cho con. Cấp dưỡng bao gồm tiền đóng góp để mua sắm nhu yếu phẩm, học tập, y tế và sinh hoạt phí hàng tháng. Nghĩa vụ này áp dụng cho con chưa thành niên, hoặc con đã thành niên nhưng bị tàn tật, mất năng lực hành vi dân sự, không có khả năng lao động và không có tài sản để tự nuôi mình. Mức cấp dưỡng do cha mẹ thỏa thuận dựa trên thu nhập, khả năng thực tế của người có nghĩa vụ cấp dưỡng và nhu cầu thiết yếu của con; nếu không thỏa thuận được thì yêu cầu Tòa án giải quyết.
Quyền về tài sản và chỗ ở (Điều 75, Điều 76 và Điều 77 LHNGĐ): Tài sản riêng của con (bao gồm tài sản được thừa kế riêng, được tặng cho riêng, hoặc tài sản hình thành từ thu nhập hợp pháp của con) thuộc quyền sở hữu của con. Cha mẹ không được xâm phạm tài sản riêng của con. Trong trường hợp nhà ở thuộc tài sản chung của vợ chồng hoặc tài sản riêng mà việc ly hôn làm ảnh hưởng nghiêm trọng đến chỗ ở của con chưa thành niên, Tòa án có thể xem xét các giải pháp để bảo đảm ổn định cuộc sống và quyền lưu cư cho con. Ngoài ra, con cái có quyền nhận tài sản được tặng cho từ cha mẹ như phân tích ở trên.
Ngoài ra, việc ly hôn chỉ chấm dứt quan hệ vợ chồng giữa cha và mẹ, không làm chấm dứt quan hệ pháp lý giữa cha mẹ và con cái. Cả cha và mẹ vẫn giữ nguyên mọi quyền và nghĩa vụ chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục con như trước khi ly hôn (Điều 82 LHNGD). Con cái có quyền giữ nguyên họ tên của mình. Trường hợp thay đổi họ của con (ví dụ từ họ cha sang họ mẹ hoặc ngược lại) phải có sự đồng ý của cả cha và mẹ (hoặc người đại diện theo pháp luật trong các điều kiện do pháp luật dân sự quy định).
Như vậy, quyền lợi của con cái khi cha mẹ ly hôn được pháp luật bảo vệ toàn diện về nhân thân (chăm sóc, nuôi dưỡng, thăm nom, giữ quan hệ cha mẹ - con) và tài chính (cấp dưỡng, tôn trọng tài sản riêng). Dù quan hệ vợ chồng chấm dứt, cha mẹ cần đặt tâm lý, tình cảm và sự phát triển toàn diện của con cái lên trên hết, hạn chế tối đa việc lôi kéo con vào mâu thuẫn người lớn hoặc dùng con làm "công cụ" thương lượng quyền lợi kinh tế.
Mọi vướng mắc pháp về phân chia tài sản cho con khi ly hôn vui lòng trao đổi trực tiếp với Luật sư tư vấn pháp luật hôn nhân gia đình qua số: 1900.6162 để được luật sư tư vấn chi tiết. Trong trường hợp phát sinh các tranh chấp có thể liên hệ trực tiếp với Luật Minh Khuê để cử luật sư tham gia bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp liên quan đến các tranh chấp tài sản khi ly hôn. Trân trọng cảm ơn.