Chính sách hình sự là gì ?Quy định chính sách hình sự đối với người chưa thành niên?

1. Khái niệm chính sách hình sự:

Chính sách hình sự là chính sách của Nhà nước đối với việc đấu tranh phòng, chống tội phạm bằng biện pháp pháp luật hình sự nhằm đảm bảo an ninh chính trị và trật tự an toàn xã hội.

Chính sách hình sự có thể mang tính chất đường lối, chiến lược lâu dài như “Nghiêm trị kết hợp với khoan hồng”, “Trừng trị kết hợp với giáo dục cải tạo”... nhưng cũng có thể mang tính chất sách lược được thực hiện trong những giai đoạn nhất định cũng như đối với những loại tội phạm hoặc đối tượng nhất định như chính sách về đấu tranh chống tham nhũng, chống buôn lậu, chống tệ nạn ma tuý, mãi dâm... Chính sách hình sự được thể hiện trong các văn bản của Nhà nước như nghị quyết của Quốc hội, các nghị quyết, các quyết định cũng như các chỉ thị của Chính phủ và đặc biệt được cụ thể hóa trong các đạo luật mà trước hết là Bộ luật hình sự và Bộ luật tố tụng hình sự. Chính sách hình sự được thực hiện thông qua hoạt động xây dựng luật, giải thích luật và áp dụng luật. Trước hết, chính sách hình sự có tính chiến lược, lâu dài phải được thể hiện trong các quy định của Bộ luật hình sự, đồng thời chính sách hình sự cũng là một trong những cơ sở mà công tác giải thích các điều luật phải dựa vào. Cuối cùng, áp dụng luật cũng không thể tách rời chính sách hình sự, mà phải dựa vào và thể hiện được chính sách hình sự.

Chính sách hình sự là một phần của chính sách xã hội nói chung và là chính sách pháp luật trong lĩnh vực tư pháp hình sự nói riêng của một Nhà nước được cấu thành bởi bốn loại chính sách: chính sách phòng ngừa tội phạm, chính sách pháp luật hình sự, chính sách pháp luật tố tụng hình sự và chính sách pháp luật thi hành án hình sự. Trong đó, chính sách hình sự là những phương hướng có tính chất chỉ đạo, chiến lược của Đảng và Nhà nước trong cuộc đấu tranh phòng và chống tội phạm. Như vậy, chính sách hình sự suy cho cùng là nhằm đảm bảo thực hiện tốt đường lối xử lý về hình sự và trong giai đoạn xây dựng Nhà nước pháp quyền hiện nay nó góp phần đưa các nguyên tắc của Nhà nước pháp quyền vào đời sống thực tế, giáo dục công dân ý thức tôn trọng, tuân thủ và chấp hành nghiêm chỉnh pháp luật, tiến tới xây dựng thành công Nhà nước pháp quyền ở Việt Nam trong thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước.

2. Quy định về chính sách hình sự:

2.1. Bản chất của chính sách hình sự:

Chính sách pháp luật hình sự là một bộ phận cấu thành của chính sách hình sự nhằm xác định những phương hướng cơ bản có tính chất chỉ đạo của Nhà nước trong hoạt động lập pháp và áp dụng pháp luật hình sự, đảm bảo sự ổn định của hệ thống pháp luật hình sự, tăng cường việc bảo vệ các quyền và tự do của con người, cũng như các lợi ích hợp pháp của xã hội và của nhà nước bằng pháp luật hình sự, đồng thời góp phần nâng cao hiệu quả của cuộc đấu tranh phòng và chống tội phạm. Cần có sự nhận thức đúng đắn về tính chất và đặc điểm của các quan hệ xã hội cũng như các đòi hỏi cấp bách của xã hội về sự cần thiết đến mức độ nào trong việc điều chỉnh về mặt pháp luật hình sự các quan hệ xã hội trong lĩnh vực này. Không ngừng hoàn thiện và đảm bảo tính ổn định của hệ thống pháp luật hình sự bằng các cơ chế dân chủ và công khai trong hoạt động lập pháp hình sự để bổ sung vào pháp luật hình sự thực định của quốc gia các quy phạm hoặc các chế định pháp lý tiến bộ và nhân đạo được thừa nhận chung của nền văn minh nhân loại trên cơ sở lĩnh hội các nguyên tắc của hoạt động tư pháp hình sự trong nhà nước pháp quyền. Xuất phát từ sự nhận thức trên đồng thời trên cơ sở các luận chứng khoa học khách quan, có căn cứ và đảm bảo sức thuyết phục phải cố gắng đến mức tối đa để quy định rõ ràng trong pháp luật hình sự thực định: Các giới hạn của việc tội phạm hoá và phi tội phạm hoá; Các căn cứ của việc hình sự hoá và phi hình sự hoá; Các hình thức trách nhiệm hình sự khác nhau với sự đa dạng các biện pháp cưỡng chế về hình sự, nhiều khả năng lựa chọn và xây dựng được các cơ chế tạo ra sự thuận tiện khi áp dụng các biện pháp đó trong thực tiễn.

2.2. Hình sự hoá và Phi hình sự hoá:

- Hình sự hoá trong lĩnh vực lập pháp thực chất là việc quy định mới trong Phần riêng pháp luật hình sự chế tài hình sự đối với hành vi nguy hiểm cho xã hội nào đó mà nay bị coi là tội phạm hoặc tăng nặng hơn loại hoặc mức hình phạt đối với một số tội phạm mà trong Phần riêng pháp luật hình sự trước đây đối với những tội phạm đó nhà làm luật đã quy định loại hoặc mức hình phạt nhẹ hơn. Hình sự hoá cũng có nghĩa là mở rộng trong Phần chung pháp luật hình sự phạm vi của sự trấn áp về hính sự đối với một số quy phạm và chế định nào đó.

- Phi hình sự hoá thực chất là việc loại trừ khỏi Phần riêng pháp luật hình sự chế tài hình sự đối với hành vi nguy hiểm cho xã hội nào đó mà trước đay đã bị coi là tội phạm nhưng nay không bị coi là tội phạm nữa hoặc là thu hẹp trong Phần chung pháp luật hình sự phạm vi của sự trấn áp về hình sự đối với một số quy phạm và chế định nào đó hoặc là quy định theo hướng giảm nhẹ hơn loại hoặc mức hình phạt đối với một số tội phạm mà trong Phần riêng pháp luật hình sự trước đây đối với những tội phạm đó nhà làm luật đã quy định loại hoặc mức hình phạt nặng hơn.

2.3.Bản chất của chính sách pháp luật tố tụng hình sự:

- Các quan hệ xã hội do pháp luật tố tụng hình sự điều chỉnh có liên quan mật thiết đến việc bảo vệ các quyền và tự do, danh dự và nhân phẩm, tính mạng và sức khỏe của công dân trong lĩnh vực tư pháp hình sự.

- Việc hoạch định chính sách pháp luật tố tụng hình sự phải mang tính thường xuyên, không ngừng hoàn thiện và đảm bảo tính ổn định của hệ thống pháp luật tố tụng hình sự bằng các cơ chế dân chủ và công khai trong hoạt động lập pháp tố tụng hình sự để bổ sung vào pháp luật tố tụng hình sự thực định của quốc gia các quy phạm hoặc các chế định pháp lý tiến bộ và nhân đạo được thừa nhận chung của nền văn minh nhân loại trên cơ sở lĩnh hội các nguyên tắc của hoạt động tư pháp hình sự trong nhà nước pháp quyền.

- Xuất phát từ sự nhận thức trên và trên cơ sở các luận chứng khoa học, việc hoạch định chính sách pháp luật tố tụng hình sự chính là việc đưa ra được các mô hình lý luận về các quy phạm và các chế định luật tố tụng hình sự điều chỉnh đến mức tối đa các quan hệ phát sinh trong lĩnh vực tố tụng hình sự, đảm bảo các nguyên tắc công bằng, dân chủ, khách quan, tranh tụng công khai… trong tố tụng hình sự; thường xuyên nghiên cứu để phân tích và làm sáng tỏ về mặt lý luận tính quyết định xã hội của các quy phạm và các chế định của luật tố tụng hình sự nhằm tìm kiếm các biện pháp và phương hướng hoạt động của các cơ quan tư pháp hình sự vào việc nâng cao hiệu quả của thực tiễn áp dụng pháp luật tố tụng hình sự nói riêng cũng như của thực tiễn đấu tranh phòng và chống tội phạm nói chung.

3. Quy định chính sách hình sự đối với người chưa thành niên phạm tội:

Về chính sách hình sự đối với người chưa thành niên phạm tội, đây là vấn đề lớn cả về nội dung chính sách cũng như về mặt hình thức, đó là tính thống nhất của hệ thống pháp luật. Do vậy cần có sự cân nhắc, nghiên cứu kỹ trước khi nội dung này trở thành quy định pháp luật.Theo các điều khoản trong Bộ luật Hình sự thì người chưa thành niên phạm tội có thể được miễn trách nhiệm hình sự và áp dụng một trong các biện pháp thay thế xử lý hình sự là: Khiển trách, hòa giải tại cộng đồng, giám sát, giáo dục tại gia đình hoặc tại cơ quan, tổ chức. Về mặt nội dung của quy định này có một số vấn đề cần xem xét. Thực tế trong những năm gần đây cho thấy tội phạm do người chưa thành niên thực hiện ngày càng gia tăng cả về số vụ và tính chất, mức độ nguy hiểm, gây bức xúc trong xã hội. Do đó, việc sửa đổi các quy định của Bộ luật hình sự về trách nhiệm hình sự đối với người chưa thành niên, bên cạnh yêu cầu đề cao tính nhân đạo, tính giáo dục cũng cần phải tính đến sự phù hợp với thực tiễn xã hội hiện nay, đồng thời phải đảm bảo yêu cầu phòng ngừa, đấu tranh phòng, chống tội phạm. Các biện pháp thay thế xử lý hình sự theo quy định của dự thảo bộ luật là không phù hợp với tính chất, mức độ nguy hiểm ngày càng cao của hành vi phạm tội, chưa đủ sức răn đe, không đảm bảo hiệu quả giáo dục và phòng ngừa, chống tội phạm ở nhóm đối tượng này và có thể tạo ra kẽ hở để các đối tượng xấu lợi dụng người chưa thành niên để thực hiện tội phạm và dễ nảy sinh nhiều tiêu cực khác.

Trên đây là bài viết của công ty Luật Minh Khuê về chính sách hình sự và quy định về chính sách hình sự đối với người chưa thành niên. Trân trọng.