Chính sách Nhà nước và Hợp tác quốc tế về chuyển đổi số từ 1/7/2026

1. Tầm nhìn chiến lược: Tại sao mốc 1/7/2026 là bước ngoặt của chuyển đổi số?

Giai đoạn 2025–2026 được xác định là thời điểm bản lề trong lịch sử phát triển kinh tế - xã hội của Việt Nam, đánh dấu sự chuyển mình từ việc ứng dụng công nghệ thông tin rời rạc sang một nền kinh tế số toàn diện, tự chủ và có khả năng cạnh tranh quốc tế cao. Cột mốc ngày 1/7/2026 không chỉ đơn thuần là thời hạn có hiệu lực của các văn bản quy phạm pháp luật, mà là điểm hội tụ của các chiến lược quốc gia tầm cỡ, sự vận hành của các hạ tầng số cốt lõi và việc thực thi các cam kết quốc tế thế hệ mới. Theo quan điểm của các nhà hoạch định chính sách, nếu năm 2025 là năm đặt nền móng và xây dựng đà tăng trưởng, thì năm 2026 phải là năm của sự "bứt phá và tăng tốc", chuyển từ quản trị bị động sang kiến tạo phát triển và quản trị dựa trên dịch vụ.

Tầm nhìn chiến lược này đặt trong bối cảnh Việt Nam đang tiến tới Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XIV, sự kiện chính trị quan trọng nhất định hướng cho hai mục tiêu 100 năm: trở thành nước đang phát triển có công nghiệp hiện đại, thu nhập trung bình cao vào năm 2030 và trở thành nước phát triển, thu nhập cao vào năm 2045. Để đạt được những mục tiêu đầy tham vọng này, kinh tế số được kỳ vọng phải đóng góp ít nhất 30% vào tổng sản phẩm quốc nội (GDP) vào năm 2030 và hướng tới mức 50% vào năm 2045. Mốc 1/7/2026 chính là "giờ G" để toàn bộ hệ thống chính trị, cộng đồng doanh nghiệp và người dân vận hành đồng bộ trên một hành lang pháp lý mới, minh bạch và an toàn.

Bối cảnh thực thi các đạo luật mới về công nghệ số

Sự kiện 1/7/2026 gắn liền với việc chính thức đi vào thực tiễn của Luật Chuyển đổi số, đạo luật cuối cùng trong chuỗi 10 đạo luật về khoa học và công nghệ được Quốc hội thông qua dưới sự chủ trì của Bộ Khoa học và Công nghệ. Hệ thống pháp luật này tạo ra một "bộ khung" hoàn chỉnh để quản trị quốc gia số, bao gồm:

• Luật Công nghiệp công nghệ số (DTI Law): Có hiệu lực toàn phần từ 1/1/2026, với các chính sách ưu đãi đầu tư được áp dụng sớm từ 1/7/2025. Luật này lần đầu tiên luật hóa khái niệm về trí tuệ nhân tạo (AI), tài sản số và bán dẫn, đồng thời đưa chương trình "Make in Viet Nam" lên tầm pháp lý cao nhất để thúc đẩy năng lực tự chủ quốc gia.
• Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân (PDPL): Chính thức có hiệu lực từ 1/1/2026, đi kèm với Nghị định 356/2025/NĐ-CP hướng dẫn chi tiết. Đạo luật này thiết lập các chuẩn mực bảo vệ quyền riêng tư tương đương với các tiêu chuẩn quốc tế (như GDPR của EU), tạo dựng lòng tin cho người dân và các nhà đầu tư nước ngoài khi tham gia vào thị trường dữ liệu.
• Luật Chuyển đổi số 2025: Hiệu lực từ 1/7/2026, thiết lập nguyên tắc mặc định là quản trị dựa trên dữ liệu và công nghệ. Luật này chấm dứt kỷ nguyên của các thủ tục hành chính bằng giấy tờ rườm rà, thay thế bằng các quy trình số và nguyên tắc "khai báo một lần".

Sự đồng bộ này giúp khắc phục tình trạng đầu tư phân tán, mỗi địa phương làm một kiểu trong thời gian qua, tạo ra một sự thống nhất trong tổ chức triển khai trên quy mô toàn quốc.

Sự chuyển dịch từ ứng dụng sang công nghiệp công nghệ số

Một trong những thay đổi tư duy sâu sắc nhất tại mốc 2026 là việc coi công nghệ số không chỉ là công cụ hỗ trợ (ứng dụng) mà là một ngành công nghiệp chủ lực, đóng vai trò là động lực tăng trưởng mới của nền kinh tế. Kinh tế số giờ đây được neo đậu trên hai trụ cột chính: kinh tế dữ liệu và trí tuệ nhân tạo tự chủ.

Việc chuyển dịch này được cụ thể hóa bằng việc tập trung nguồn lực vào 10 nhóm sản phẩm công nghệ số trọng điểm, bao gồm từ AI, chip bán dẫn, thiết bị 5G/6G đến robot tự hành và vệ tinh viễn thông. Chính phủ không chỉ khuyến khích doanh nghiệp sử dụng công nghệ mà còn đặt mục tiêu làm chủ các công nghệ lõi, thiết kế và sản xuất các sản phẩm chiến lược có tỷ lệ nội địa hóa cao, đủ khả năng thay thế nhập khẩu và hướng tới xuất khẩu toàn cầu. Sự chuyển dịch này đòi hỏi một cơ chế huy động tài chính mạnh mẽ, trong đó Nhà nước cam kết duy trì tối thiểu 3% tổng chi ngân sách hằng năm cho các hoạt động chuyển đổi số kể từ năm 2026.

2. 05 Chính sách cốt lõi của Nhà nước về thúc đẩy chuyển đổi số

Từ sau ngày 1/7/2026, các chính sách của Nhà nước tập trung vào việc tạo ra một môi trường thuận lợi, minh bạch và có tính khuyến khích cao để mọi thành phần kinh tế có thể tham gia vào tiến trình số hóa. Các chính sách này được thiết kế theo hướng "mở" về cơ chế nhưng "chặt" về tiêu chuẩn an toàn.

2.1. Chính sách về hạ tầng số và dữ liệu số quốc gia

Dữ liệu được xác định là tài nguyên chiến lược, là "mạch máu" của nền kinh tế số hiện đại. Chính sách của Nhà nước giai đoạn này tập trung vào việc xây dựng hạ tầng dữ liệu tập trung và thúc đẩy kết nối liên thông.

• Trung tâm Dữ liệu Quốc gia số 1: Đây là hạ tầng quan trọng nhất dự kiến vận hành ổn định từ năm 2026, đóng vai trò lưu trữ các cơ sở dữ liệu tổng hợp, điều phối việc chia sẻ dữ liệu giữa các bộ, ngành và địa phương.
• Kết nối và chia sẻ bắt buộc: Chậm nhất đến ngày 31/12/2026, tất cả các cơ quan trong hệ thống chính trị phải hoàn thành việc chuẩn hóa và kết nối dữ liệu thống nhất thông qua Nền tảng chia sẻ, điều phối dữ liệu. Việc khai thác dữ liệu sẽ diễn ra đồng bộ, giúp nâng cao hiệu quả quản trị và giảm thiểu phiền hà cho người dân thông qua nguyên tắc "khai báo một lần".
• Hạ tầng viễn thông thế hệ mới: Nhà nước ưu tiên đầu tư và mở rộng diện phủ sóng 5G/6G, đảm bảo mọi thôn bản đều có kết nối internet và điện lưới ổn định, xóa bỏ các "vùng lõm" sóng để đảm bảo tính bao trùm của chuyển đổi số.

2.2. Cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (Sandbox) cho các công nghệ mới

Để không bỏ lỡ các cơ hội từ những công nghệ đột phá nhưng tiềm ẩn rủi ro, Chính phủ áp dụng cơ chế Sandbox, cho phép thử nghiệm các sản phẩm, dịch vụ số mới trong một phạm vi và thời gian giới hạn.

• Lĩnh vực ưu tiên thử nghiệm: Bao gồm AI, công nghệ chuỗi khối (Blockchain), các dịch vụ liên quan đến tài sản số và các mô hình kinh doanh trên nền tảng số chưa có quy định pháp lý rõ ràng.
• Chương trình thí điểm tài sản mã hóa: Theo Nghị quyết của Quốc hội, các nhà đầu tư (cả trong và ngoài nước) được phép giao dịch tài sản mã hóa thông qua các nhà cung cấp dịch vụ (CASP) đã được Bộ Tài chính cấp phép, với các điều kiện về vốn và quản trị rủi ro nghiêm ngặt. Đây là bước đi quan trọng để bảo vệ nhà đầu tư khỏi các vụ lừa đảo và tạo cơ sở cho việc quản lý thuế trong tương lai.

2.3. Chính sách ưu đãi thuế và đầu tư cho doanh nghiệp công nghệ số

Luật Công nghiệp công nghệ số 2025 đưa ra các gói ưu đãi đầu tư được đánh giá là "chưa từng có" nhằm thu hút các tập đoàn High-tech đa quốc gia và nuôi dưỡng các "kỳ lân" công nghệ nội địa.

Các khu công nghệ số tập trung và các dự án khởi nghiệp sáng tạo cũng được hưởng các chính sách hỗ trợ tương đương với các địa bàn có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn, bao gồm cả việc hỗ trợ trực tiếp từ ngân sách địa phương cho hạ tầng kỹ thuật.

2.4. Phát triển nguồn nhân lực số chất lượng cao

Chiến lược nhân lực từ năm 2026 chuyển từ đào tạo đại trà sang đào tạo chuyên sâu và thu hút nhân tài toàn cầu.

• Chương trình đào tạo nhân lực AI quốc gia: Chính phủ đặt mục tiêu trình kế hoạch hành động vào tháng 4/2026, tập trung vào việc đào tạo hàng vạn kỹ sư AI và chuyên gia dữ liệu mỗi năm để đáp ứng nhu cầu của thị trường.
• Chính sách "trải thảm đỏ" cho chuyên gia: Chuyên gia nước ngoài làm việc trong các dự án công nghệ ưu tiên sẽ được cấp thị thực (visa) có thời hạn 5 năm cho cả gia đình và được miễn giấy phép lao động, giúp đơn giản hóa thủ tục hành chính và thúc đẩy chuyển giao tri thức.
• Cơ chế thương mại hóa nghiên cứu: Các cá nhân và tổ chức nghiên cứu được quyền sở hữu kết quả nghiên cứu và giữ lại tối thiểu 30% thu nhập từ việc thương mại hóa sản phẩm, nhằm kích thích sự sáng tạo và gắn kết nghiên cứu với thực tiễn sản xuất.

2.5. Chính sách bảo vệ chủ quyền số và an ninh mạng

Nhà nước khẳng định quyền kiểm soát và bảo vệ dữ liệu là một phần của chủ quyền quốc gia. Các quy định về an ninh mạng được siết chặt để đảm bảo môi trường số an toàn cho người dân và doanh nghiệp.

• Quản lý dữ liệu xuyên biên giới: Việc chuyển dữ liệu cá nhân của công dân Việt Nam ra nước ngoài được quản lý theo cơ chế "hậu kiểm", yêu cầu doanh nghiệp phải thực hiện Đánh giá tác động xử lý dữ liệu (DPIA) và nộp hồ sơ cho Cục An ninh mạng (A05).
• Chế tài xử phạt nghiêm khắc: Các hành vi mua bán dữ liệu trái phép hoặc làm lộ lọt dữ liệu có thể bị phạt tới 5% tổng doanh thu năm trước đó hoặc phạt tiền tối đa 3 tỷ đồng đối với tổ chức.
• Bảo vệ trẻ em và nhóm yếu thế: Luật nghiêm cấm việc sử dụng AI để thao túng hành vi, nhận thức hoặc xâm phạm quyền lợi của trẻ em trên môi trường mạng.

3. Trọng tâm Hợp tác quốc tế trong kỷ nguyên số mới

Trong bối cảnh toàn cầu hóa số, Việt Nam xác định hợp tác quốc tế là con đường ngắn nhất để tiếp cận công nghệ mới và mở rộng thị trường cho doanh nghiệp trong nước.

Thực thi các hiệp định kinh tế số thế hệ mới

Việt Nam đang tích cực đàm phán và triển khai các hiệp định kinh tế số để tạo ra một không gian giao thương không rào cản.

• ASEAN DEFA (Digital Economy Framework Agreement): Dự kiến được ký kết vào cuối năm 2026, đây là hiệp định kinh tế số khu vực đầu tiên trên thế giới. DEFA sẽ giúp hài hòa hóa các quy tắc về thương mại điện tử, thanh toán điện tử, an ninh mạng và quản trị dữ liệu xuyên biên giới giữa các nước ASEAN, dự kiến giúp kinh tế số khu vực đạt mốc 2.000 tỷ USD vào năm 2030.
• Gia nhập DEPA: Việt Nam đang đẩy nhanh tiến trình gia nhập Hiệp định Đối tác Kinh tế số (DEPA) với các quốc gia như Singapore, New Zealand và Chile để tận dụng các chuẩn mực cao nhất về hóa đơn điện tử và chứng từ số.
• Mạng lưới FTA sâu rộng: Với 17 hiệp định thương mại tự do (FTA) đã ký kết, Việt Nam đang tận dụng ưu thế để chuyển dịch cơ cấu xuất khẩu sang các sản phẩm có hàm lượng công nghệ và giá trị gia tăng cao, đặc biệt là điện tử và các giải pháp AI.

Chuyển giao công nghệ và thu hút dòng vốn FDI High-tech

Hợp tác với các cường quốc công nghệ như Hoa Kỳ và EU là trọng tâm hàng đầu trong chiến lược đối ngoại giai đoạn này.

• Nâng cấp quan hệ chiến lược với EU: Tháng 1/2026, Việt Nam và EU chính thức nâng cấp quan hệ lên Đối tác Chiến lược Toàn diện, trong đó chuyển đổi số và chuyển đổi xanh trở thành các trụ cột chính. EU cam kết hỗ trợ Việt Nam phát triển hạ tầng số, an ninh mạng và đào tạo nhân lực bán dẫn.
• Đối thoại với Hoa Kỳ: Phái đoàn Kinh tế số Hoa Kỳ (USABC) với sự tham gia của các tập đoàn hàng đầu như Google, Meta, Amazon đã tăng cường các cuộc tiếp xúc cấp cao để thảo luận về việc xây dựng hệ sinh thái số an toàn và đầu tư vào các trung tâm dữ liệu tại Việt Nam. Việt Nam cũng đề nghị Hoa Kỳ sớm công nhận quy chế kinh tế thị trường và gỡ bỏ các hạn chế xuất khẩu công nghệ cao.

Hợp tác liên quốc gia về quản trị dữ liệu xuyên biên giới

Việt Nam thúc đẩy việc xây dựng các "Khung tin cậy ASEAN" về định danh số và quản trị dữ liệu để giảm thiểu sự phân mảnh về quy định pháp lý. Việc hợp tác này không chỉ tập trung vào kinh tế mà còn mở rộng sang an ninh, phối hợp với các cơ quan thực thi pháp luật quốc tế để đấu tranh chống tội phạm công nghệ cao và bảo vệ dữ liệu người dùng.

4. Tác động của chính sách mới đến doanh nghiệp và nhà đầu tư

Hành lang pháp lý sau 1/7/2026 mang đến một sân chơi mới với những cơ hội bứt phá nhưng cũng đi kèm với các yêu cầu tuân thủ khắt khe.

Cơ hội tiếp cận thị trường quốc tế thông qua các chuẩn mực chung

Doanh nghiệp Việt Nam giờ đây có thể tự tin vươn ra biển lớn khi các sản phẩm "Make in Viet Nam" được phát triển dựa trên các tiêu chuẩn kỹ thuật tương đồng với thế giới. Việc tuân thủ các quy định về bảo vệ dữ liệu cá nhân (PDPL) và quản trị AI giúp doanh nghiệp tăng uy tín khi ký kết hợp đồng với các đối tác lớn tại EU, Hoa Kỳ và Nhật Bản. Đặc biệt, các doanh nghiệp vừa và nhỏ (MSMEs) – chiếm 97% số lượng doanh nghiệp tại ASEAN – sẽ được hưởng lợi lớn nhất từ hiệp định DEFA nhờ việc cắt giảm chi phí giao dịch và đơn giản hóa các thủ tục thương mại xuyên biên giới.

Các rào cản pháp lý cần lưu ý để đảm bảo tuân thủ

Bên cạnh các ưu đãi, doanh nghiệp cần chú ý đến các "lằn ranh đỏ" về pháp lý để tránh các rủi ro tài chính và hình ảnh.

• Chi phí tuân thủ dữ liệu: Việc thiết lập bộ phận bảo vệ dữ liệu và thực hiện các báo cáo tác động (DPIA) đòi hỏi doanh nghiệp phải đầu tư vào cả nhân sự và hạ tầng kỹ thuật.
• Trách nhiệm giải trình AI: Các doanh nghiệp phát triển hệ thống AI phải đảm bảo tính minh bạch và khả năng kiểm soát của con người đối với thuật toán, đặc biệt là các hệ thống có tác động lớn đến xã hội.
• Rủi ro từ tài sản mã hóa: Dù có cơ chế thí điểm, nhưng các giao dịch nằm ngoài các sàn giao dịch được cấp phép sẽ không được pháp luật bảo vệ và có thể bị xử lý hành chính hoặc hình sự sau một thời gian nhất định.

5. Hướng dẫn thực thi: Doanh nghiệp cần chuẩn bị gì?

Để sẵn sàng cho kỷ nguyên số mới, doanh nghiệp cần chủ động thực hiện lộ trình thích ứng ngay từ bây giờ.

Rà soát hệ thống quản trị dữ liệu

Doanh nghiệp cần tiến hành đánh giá lại toàn bộ quy trình thu thập, lưu trữ và xử lý dữ liệu của mình theo quy định của Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân và Nghị định 356/2025/NĐ-CP.

• Phân loại dữ liệu: Xác định rõ đâu là dữ liệu cơ bản và dữ liệu nhạy cảm. Lưu ý các loại dữ liệu mới được bổ sung như dữ liệu vị trí và sinh trắc học.
• Lập hồ sơ DPIA: Xây dựng hồ sơ đánh giá tác động xử lý dữ liệu cá nhân theo mẫu của Bộ Công an và gửi cho cơ quan chuyên trách trong vòng 60 ngày kể từ khi bắt đầu xử lý.
• Cập nhật cơ chế đồng ý: Đảm bảo người dùng có quyền đồng ý rõ ràng, có thể kiểm chứng và có quyền rút lại sự đồng ý bất kỳ lúc nào.
• Triển khai biện pháp kỹ thuật: Áp dụng mã hóa, ẩn danh dữ liệu và thiết lập phân quyền truy cập chặt chẽ để phòng ngừa sự cố lộ lọt.

Xây dựng lộ trình hợp tác phù hợp với danh mục công nghệ ưu tiên

Doanh nghiệp nên định hướng hoạt động sản xuất kinh doanh vào danh mục các công nghệ chiến lược để tận dụng tối đa các gói hỗ trợ của Chính phủ.

• Đăng ký chứng nhận: Nếu sản phẩm thuộc 10 nhóm sản phẩm công nghệ trọng điểm, doanh nghiệp cần hoàn thiện các quy chuẩn kỹ thuật để được hưởng ưu đãi thuế và đất đai.
• Hợp tác R&D: Tận dụng cơ chế tính chi phí nghiên cứu và phát triển bằng 200% giá trị thực tế để đầu tư mạnh vào sáng tạo công nghệ lõi.
• Thu hút nhân tài: Sử dụng các chính sách miễn thuế PIT và ưu đãi visa để mời gọi các chuyên gia hàng đầu về làm việc, thúc đẩy quá trình chuyển giao công nghệ.

Kỷ nguyên số từ sau 1/7/2026 mở ra một chương mới cho sự phát triển của Việt Nam. Với một hệ thống pháp luật đồng bộ, những chính sách ưu đãi đột phá và sự hội nhập sâu rộng vào các liên minh kinh tế số toàn cầu, Việt Nam đang nắm giữ cơ hội lớn để vươn lên thành một mắt xích quan trọng trong chuỗi giá trị công nghệ thế giới. Sự thành công của lộ trình này phụ thuộc lớn vào khả năng thích ứng của cộng đồng doanh nghiệp và sự quyết liệt trong thực thi của các cơ quan quản lý nhà nước, hướng tới một quốc gia số thịnh vượng, an toàn và nhân văn.