CƠ SỞ PHÁP LÝ
Bản tuyên ngôn độc lập của Hợp chủng quốc Hoa Kỳ năm 1776
Hiến pháp Hoa Kỳ năm 1787
Hiến pháp nước Cộng hòa Ba Lan 1997
Hiến pháp Liên bang Nga năm 1993
Hiến pháp Italia 1947
Hiến pháp Nhật Bản 1946
hiến pháp cộng hòa Xéc năm 1992
Đạo luật Liên bang Áo năm 1970
NỘI DUNG TƯ VẤN
1. Tổng thống Pháp:
1.1 Chức năng, nhiệm vụ quyền hạn của Tổng thống
Tổng thống có vai trò đặc biệt quan trọng trong hệ thống các cơ quan Nhà nước. Theo quy định tại Điều 5 Hiến pháp 1958 Tổng thống có nhiệm vụ bảo vệ Hiến pháp; Với vai trò trọng tài Tổng thống đảm bảo sự điều hòa các hoạt động của các cơ quan công quyền và sự trường tồn của quốc gia. Tổng thống bảo vệ sự độc lập dân tộc, sự toàn vẹn lãnh thổ và tôn trọng các hiệp định và hiệp ước quốc tế.
Tổng thống có quyền hạn rất lớn:
- Quyền bổ nhiệm và bãi nhiệm Thủ tướng và các thành viên khác của Chính phủ (Điều 8);
- Quyền giải tán Quốc hội (Hạ nghị viện), (Điều 12);
- Quyền quyết định tổ chức trưng cầu dân ý (Điều 11);
- Gửi thông điệp tới Nghị viện (Điều 18);
- Sử dụng quyền đạc biệt khi Tổ quốc lâm nguy (Điều 16);
- Quyền bổ nhiệm chủ tịch Hội đổng hiến pháp và bổ nhiệm 3 trong số 9 thành viên Hội đồng (Điều 56);
- Quyền yêu cầu Hội đổng hiến pháp xem xét, kết luận về những trường hợp có khả nghi về tính hợp hiến của các đạo luật và các hiệp định hiệp ước quốc tế mà Pháp tham gia ký kết (Điều 54 và Điều 61);
- Tổng thống chủ tọa Hội đổng Bộ trưởng (Điều 9);
- Tổng thống ban bố các đạo luật trong vòng 15 ngày kể từ ngày nhận được dự thảo luật do Nghị viện đã thông qua. Trước khi mãn thời hạn trên Tổng thống có quyền yêu cầu Nghị viện thảo luận lại và Nghị viện không thể khước từ yêu cầu của Tổng thống (Điều 10).
Ngoài những quyền hành riêng, Tổng thống còn có những quyền hành khác cùng chia xẻ với Thủ tướng, Chính phủ, Nghị viện, cơ quan tư pháp. Tổng thống có quyền ký Pháp lệnh và Nghị định do Hội đổng Bộ trưởng thông qua (Điều 13). Về hành chính Tổng thống có quyền bổ nhiệm các chức vụ cao cấp về dân sự và quân sự của Nhà nước (Điều 13).
Đối với hoạt động của Nghị viện Tổng thống có quyền triệu tập kỳ họp bất thường của Nghị viện theo yêu cầu của Chính phủ và đa số Nghị sĩ Quốc hội. Với hoạt động tư pháp Tổng thống là người đảm bảo tính độc lập của cơ quan tư pháp và là Chủ tịch hội đồng thẩm phán tối cao (Điều 65), có quyền ân xá (Điều 17), quyền bổ nhiệm các thẩm phán. Là người thay mặt quốc gia về đối nội cũng như đối ngoại. Tổng thống có quyền ủy nhiệm thư cho đại sứ và sứ thần đại diện Pháp tại ngoại quốc, tiếp nhận ủy nhiệm thư của các đại sứ và sứ thần đại diện ngoại quốc tại Pháp. Tổng thống cũng có quyền thương lượng và ký kết các điều ước quốc tế (Điều 52). Đối với lĩnh vực quốc phòng Tổng thống chỉ huy lực lượng quân sự, tổng thống chủ tọa Hội đồng và ủy ban tối cao về quốc phòng.
1. 2 Cách thức bầu cử tổng thống
Cách thức bầu cử tổng thống cộng hòa Pháp theo Hiến pháp 1958 có thể chia thành 2 giai đoạn.
Giai đoạn thứ 1 từ năm 1958 đến năm 1962. Giai đoạn này cũng chỉ diễn ra một cuộc bầu cử. Đó là cuộc bầu cử diễn ra ngày 21/12/1958. Trong giai đoạn này tổng thống được bầu với nhiệm kỳ 7 năm bởi một đoàn cử tri gồm dân biểu Quốc hội, Hội đổng hàng tỉnh, Hội đổng Pháp quốc hải ngoại và các vị đại diện của Hội đổng thành phố. Các vị đại diện đó là:
- Xã trưởng trong công xã dưới 1.000 người;
- Xã trưởng và phó xã trưởng trong công xã từ 1.000 đến 2.000 dân;
- Xã trưởng, phó xã trưởng và một hội viên thành phố trong cồng xã từ 2.001 đến 2.500 dân;
- Xã trưởng và 2 phó trưởng xã trong công xã từ 2.501 đến 3.000 dân;
- Xã trưởng và 2 vị phó trưởng xã và 6 hội viên thành phố trong công xã từ 3001 tới 9000 người;
- Tất cả thành viên hội đồng thành phố trong thành phố (công xã) trên 9.000 người.
- Trong công xã trên 30.000 người, các vị đại diện cho Hội đồng thành phố chỉ định thêm 1 đại diện cho 10.000 người.
Đoàn cử tri này có khoảng 80.000 người.
Như vậy bầu cử Tổng thống giai đoạn này là bầu cử phổ thông gián tiếp. Theo quy định của Luật Hiến pháp sửa đổi 6/11/1962 Tổng thống là người được toàn dân bầu ra qua phổ thông đầu phiếu trực tiếp. Mọi công dân Pháp đang được hưởng các quyền chính trị và dân sự, từ 23 tuổi trở lên, đã hoàn thành nghĩa vụ quân sự và được ít nhất 500 dân biểu tại ít nhất 30 tỉnh, lãnh thổ hải ngoại bảo lãnh giới thiệu đều có thể ra ứng cử. Hội đồng Hiến pháp xem xét các điều kiện và lập ra danh sách ứng cử viên;
Nếu ở vòng một ứng cử viên cao phiếu nhất đạt đa số tuyệt đối trên tỷ lệ phiếu bầu ứng cử viên đó trúng cử. Nhưng nếu ở vòng 1 không có ứng cử viên nào đạt đa số tuyệt đối (trên 50% số phiếu bầu) thì sẽ tiến hành bầu cử vòng 2. Ở vòng 2 người ta chỉ chọn 2 ứng cử viên cao phiếu nhất ở vòng 1, Cuộc bầu cử vòng hai sẽ diễn ra vào ngày chủ nhật tiếp sau đó. Ở vòng 2 tổng thống được bầu theo đa số tương đối (người trúng cử là người cao phiếu nhất nhưng không nhất thiết phải quá 50% số phiếu bầu).
Cuộc bầu cử tổng thống mới sẽ diễn ra ít nhất 20 ngày và nhiều nhất là 35 ngày trước ngày kết thúc nhiệm kỳ của Tổng thống đương nhiệm.
Nếu vì một lý do nào đó mà khuyết tổng thống thì chức vụ tổng thống tạm thời sẽ do chủ tịch Thượng viện thay thế. Trong trường hợp Hội đồng bảo hiến công nhận sự khuyết tịch (hay một cản trở nào đó) có tính cách vĩnh viễn, cuộc bầu cử tổng thống mới sẽ được tiến hành. Cuộc bầu cử này sẽ diễn ra không sớm hơn 20 ngày kể từ ngày tuyên bố khuyết tổng thống.
2. Tổng thống Hoa Kỳ:
2.1 Chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của Tổng thống
Một trong những sáng tạo độc đáo nhất của Hiến pháp Hoa Kỳ năm 1787 chính là sự thiết lập một chính quyền hành pháp mạnh mẽ Theo quy định tại Điều 2 của Hiến pháp Tổng thống vừa là người đứng đầu Nhà nước vừa là người chính phủ. Tổng thống do nhân dân bầu ra với nhiệm kỳ 4 nắm và không được bầu quá hai nhiệm kỳ.Tổng thống có quyền thành lập chính phủ, bổ nhiệm và bãi nhiệm các bộ trưởng, các bộ trưởng chỉ chịu trách nhiệm trước Tổng thống chứ không chịu trách nhiệm trước Nghị viện. Do được nhân dân bầu ra (chứ không phải do Quốc hội bầu ra) nên Tổng thống hoạt động độc lập với Quốc hội, không chịu trách nhiệm trước Quốc hội. Quốc hội không có quyền giải tán chính phủ. Tổng thống không có quyên giải tán Quốc hội nhưng có quyền phủ quyết các dự luật do hai viện của Quốc hội đã thông qua. Quyền này của Tổng thống gọi là quyền VETO. Khi bị Tổng thống phủ quyết quốc hội phải thảo luận lại lần thứ 2. Trong lần này dự án luật chỉ có thể thành luật nếu được ít nhất là 2/3 số Nghị sĩ của hai viện bỏ phiếu thuận. Kinh nghiệm thực tế cho thây 95% các dự luật bị Tổng thống phủ quyết thì không thể trở thành luật được. Quyền phủ quyết theo quy định của Hiến pháp mang tính chất tương đối vì Quốc hội có thể khắc phục được nếu sau khi thảo luận lần thứ hai số phiếu thuận của hai viện đạt từ 2/3 trở lên. Tuy nhiên trong thực tế nhiều khi quyền phủ quyết lại trở thành quyền tuyệt đối do việc Tổng thống áp dụng quyền phủ quyết bỏ túi (Pocket Veto). Nếu dự án luật được hai viện thông qua vào mười ngày cuối của kỳ họp Quốc hội thì sự phủ quyết của Tổng thống sẽ trở thành tuyệt đối. Điều này được lý giải một cách đơn giản bởi lẽ Tổng thống có thời hạn mười ngày để xem xét dự luật đã được Quốc hội thông qua để phê duyệt hay là phủ quyết. Trường hợp phủ quyết thì Tổng thống đợi đến ngày cuối của thời hạn 10 ngày mới bày tỏ ý kiến của mình, khi đó Quốc hội đã kết thúc kỳ họp của mình và phải đợi đến kỳ họp sau vấn đề mới được đưa ra xem xét lại từ đầu. Như vậy, mặc dù được xây dựng theo nguyên tắc phân chia qúyền lực Tổng thôhg vẫn có thể can thiệp vào hoạt động lập pháp của quốc hội.
Thực hiện chức năng đại diện của nguyên thủ quốc gia, thay mặt quốc gia về đối nội và đối ngoại, Tổng thống Hoa Kỳ nhân danh Liên bang ký kết các điều ước quốc tế, tiếp nhận đại sứ, sứ thần nước ngoài, tiếp đón các chính khách và các nhà ngoại giao nước ngoài. Với sự đồng ý của Thượng nghị viện, Tổng thống bổ nhiệm các thẩm phán Tòa án tối cao, các thẩm phán toà án liên bang, các viên chức cao cấp trong bộ máy hành pháp, các tướng lĩnh quân đội, các đại sứ, tổng lãnh sự của Hoa Kỳ ở nước ngoài.
Tổng thống Hoa Kỳ còn là Tổng tư lệnh lục quân, hải quân hiệp chủng quốc và dân quân của các tiểu bang khi dân quân của các tiểu bang được triệu tập để phục vụ Hiệp chủng quốc. Tổng thống có quyền hoãn thi hành án và ân xá những tội chống Hợp chủng quốc ngoại trừ những trường hợp xét xử theo thủ tục đàn hạch (Impeachment). Tổng thống cũng có quyền đòi hỏi các viên chức quan trọng trong chính quyền hành pháp trình bày bằng văn bản các vâh đề có liên quan đến nhiệm vụ của họ. Ngoài ra Tổng thống thỉnh thoảng gửi thông điệp cho Quốc hội biết về tình trạng của Liên bang và đề nghị để Quốc hội xem xét những biện pháp mà Tổng thống xét thấy cần thiết và thích hợp. Tổng thống có quyền trong những trường hợp bất thường triệu tập cả haị viện hoặc một trong hai viện; trong trường hợp hai viện bất đồng ý kiến về việc trì hoãn khóa họp, Tổng thống có quyền trì hoãn khóa họp của quốc hội trong thời gian mà Tổng thống cho thích hợp.
Mặc dù có quyền hành rất lớn, Tổng thống Hoa Kỳ không phải là người đứng ngoài vòng kiểm soát của pháp luật. Theo khoản 4, Điều 2 của Hiến pháp Hoa Kỳ, Tổng thống, Phó Tổng thống và các nhân viên của chính quyền Hợp chủng quốc sẽ bị cách chức hoặc bị truy tố trước pháp luật theo thủ tục đàn hạch nếu vi phạm công quyền, nhận hối lộ hoặc phạm những trọng tội khác.
Theo quy định tại mục 6, khoản 1 Điều 2 của Hiến pháp Tổng thống có quyền hưởng theo kỳ hạn nhất định, một khoản lương không tăng và cũng không giảm trong suốt nhiệm kỳ của mình. Ngoài khoản lương đó Tổng thống không có quyền nhận bất kỳ một khoản tiền lương nào khác của Liên bang hoặc của các bang. So với nhiều nước trên thế giới, lương của Tổng thống Hoa Kỳ rất cao. Hiện nay lương của Tổng thống Hoa Kỳ là 200.000 đô la/năm Ngoài ra Tổng thống còn được sử dụng một khoản tiền khác là 170.000 đô la/năm để tiếp khách, chi phí cho các chuyến đi lại và phát biểu trước công chúng.
2.2 Cách thức bầu cử Tổng thống
Tổng thống và Phó Tổng thống là những quan chức đứng đầu cơ quan hành pháp của Chính phủ Liên bang, với nhiệm kỳ 4 năm. Tổng thống và Phó Tổng thống được bầu theo thể thức sau:
- Tổng thống và Phó Tổng thống được bầu bởi các Đại cử tri (Elector) của các bang chứ không phải do dân bầu trực tiếp.
- Mỗi bang sẽ cử ra một số đại cử tri bằng đúng tổng số Thượng nghị sỹ và Hạ nghị sỹ của bang, tuy nhiên sẽ không có một Thượng nghị sỹ, Hạ nghị sỹ hoặc một quan chức nào đang đảm nhiệm chức vụ có lợi tức được bầu làm đại cử tri.
- Các đại cử tri sẽ họp lại trong từng bang và bầu Tổng thống và Phó Tổng thống bằng lá phiếu của mình. Tổng thống và Phó Tổng thống không được là cư dân của cùng một bang.
- Có hai lá phiếu khác nhau: phiếu bầu Tổng thống và phiếu bầu Phó Tổng thống.
- Kết quả cuộc bầu cử sẽ được chuyển lên chính phủ và trình lên Chủ tịch Thượng viện bằng hai bản - một bản là danh sách các ứng cử viên được bầu chọn vào chức vụ Tổng thống, với số phiếu bầu tương ứng; bản khác là danh sách ứng cử viên được bầu chọn chức Phó Tổng thống cùng số phiếu bầu tương ứng.
- Chủ tịch Thượng viện trước sự chứng kiến của Thượng viện và Hạ viện, sẽ mở tất cả các hồ sơ đã được chứng nhận và đem phiếu ra đếm. Người có số phiếu bầu cao nhất trong cuộc bầu cử Tổng thống và vượt quá 50% số phiếu của đại cử tri sẽ đắc cử Tổng thống.
Cảm ơn quý khách đã gửi yêu cầu đến Công ty Luật Minh Khuê, trên đây là nội dung tư vấn của Công ty, nội dung tư vấn có giá trị tham khảo, nếu còn vấn đề mà quý khách hang còn chưa rõ xin vui lòng liên hệ đến tổng đài của Công ty Luật Minh Khuê 1900.6162 hoặc vui lòng gửi tin nhắn đến email lienhe@luatminhkhue.vn để được giải đáp thắc mắc. Trân trọng!
