1. Bán khống được hiểu là như thế nào?
Bán khống, hay còn được gọi là short selling, là một hoạt động tài chính trong đó người bán không sở hữu tài sản mà họ đang bán vào thời điểm giao dịch. Điều này đặc biệt áp dụng cho thị trường chứng khoán, trong đó nhà đầu tư chỉ có thể bán cổ phiếu khi họ thực sự sở hữu chúng. Tuy nhiên, trên thị trường phái sinh, nhà đầu tư có thể mượn chứng khoán từ môi giới và bán chúng trong trường hợp họ dự đoán rằng giá cổ phiếu sẽ giảm trong tương lai. Sau đó, họ sẽ mua lại cổ phiếu đó với giá thấp hơn để trả lại cho người mà họ đã mượn chứng khoán từ đó.
- Ở Việt Nam, hình thức bán khống chứng khoán được quy định và thực hiện theo Thông tư 120/2020/TT-BTC. Theo Điều 2 Khoản 11 của Thông tư này, được đưa ra khái niệm "Giao dịch bán khống có tài sản bảo đảm" và đặt ra điều kiện đầu tiên cho hoạt động bán khống được công nhận và chính thức tại Việt Nam. Theo đó:
"Giao dịch bán khống có tài sản bảo đảm (sau đây gọi là giao dịch bán khống có bảo đảm) là giao dịch bán chứng khoán đã được vay trên hệ thống vay và cho vay chứng khoán của Tổng công ty lưu ký và bù trừ chứng khoán Việt Nam. Người bán sau đó có nghĩa vụ mua lại số chứng khoán đó để hoàn trả khoản đã vay."
- Điều này có nghĩa là người bán khống có thể vay chứng khoán từ hệ thống vay và cho vay chứng khoán của Tổng công ty lưu ký và bù trừ chứng khoán Việt Nam. Sau đó, người bán có trách nhiệm mua lại số chứng khoán đó để trả lại khoản đã vay.
- Việc quy định và kiểm soát hoạt động bán khống trong thị trường chứng khoán là để đảm bảo tính minh bạch, công bằng và ổn định của thị trường. Nó giúp ngăn chặn các hoạt động lạm dụng và giảm thiểu rủi ro trong hệ thống tài chính. Tuy nhiên, việc thực hiện bán khống cần được thực hiện theo quy định và quản lý chặt chẽ để tránh các hậu quả tiêu cực có thể xảy ra.
2. Chứng khoán được phép giao dịch bán khống có tài sản bảo đảm
Chứng khoán được phép giao dịch bán khống có tài sản bảo đảm bao gồm các loại sau đây, theo quy định của khoản 3 Điều 11 Thông tư 120/2020/TT-BTC:
- Cổ phiếu: Đây là loại chứng khoán được niêm yết và đăng ký giao dịch trên hệ thống giao dịch chứng khoán. Để được phép giao dịch bán khống có tài sản bảo đảm, cổ phiếu phải đáp ứng các tiêu chí về thời gian niêm yết, đăng ký giao dịch. Ngoài ra, tổ chức phát hành cổ phiếu cần có quy mô vốn và kết quả hoạt động kinh doanh đáng tin cậy. Tính thanh khoản và biến động giá của cổ phiếu cũng được xem xét (nếu có), cùng với việc công bố minh bạch thông tin và tuân thủ các tiêu chí khác theo hướng dẫn từ Ủy ban Chứng khoán Nhà nước.
- Chứng chỉ quỹ niêm yết: Đây là loại chứng chỉ quỹ được niêm yết trên thị trường chứng khoán và đăng ký giao dịch tại các sàn giao dịch. Để được giao dịch bán khống có tài sản bảo đảm, chứng chỉ quỹ niêm yết cũng phải đáp ứng các tiêu chí về thời gian niêm yết, đăng ký giao dịch. Tổ chức phát hành chứng chỉ quỹ cần có quy mô vốn và kết quả hoạt động kinh doanh đáng tin cậy. Tính thanh khoản và biến động giá của chứng chỉ quỹ cũng được xem xét (nếu có), cùng với việc công bố minh bạch thông tin và tuân thủ các tiêu chí khác theo hướng dẫn từ Ủy ban Chứng khoán Nhà nước.
- Chứng khoán đăng ký giao dịch trên hệ thống giao dịch chứng khoán: Đây là các loại chứng khoán khác như trái phiếu, giấy tờ có giá trị tương đương với chứng khoán. Chúng phải được đăng ký giao dịch trên hệ thống giao dịch chứng khoán để có thể thực hiện giao dịch bán khống có tài sản bảo đảm. Tương tự như các loại chứng khoán trước đó, chứng khoán này cũng phải đáp ứng các tiêu chí về thời gian niêm yết, đăng ký giao dịch, quy mô vốn và kết quả hoạt động kinh doanh của tổ chức phát hành, tính thanh khoản và biến động giá (nếu có), minh bạch thông tin và các tiêu chí khác theo hướng dẫn của Ủy ban Chứng khoán Nhà nước.
Sở giao dịch chứng khoán sẽ công bố danh sách các chứng khoán được giao dịch bán khống có tài sản bảo đảm, cũng như danh sách chứng khoán không được giao dịch bán khống có tài sản bảo đảm, dựa trên các tiêu chí do Ủy ban Chứng khoán Nhà nước quy định. Ngoài ra, quy chế hướng dẫn về hoạt động giao dịch bán khống có tài sản bảo đảm được ban hành bởi Ủy ban Chứng khoán Nhà nước. Quy chế này sẽ chi tiết hóa các quy định và hướng dẫn về các quy trình, tiêu chí và yêu cầu cần tuân thủ khi thực hiện giao dịch bán khống có tài sản bảo đảm.
Ngoài việc cho phép giao dịch bán khống có tài sản bảo đảm, quy định cũng ràng buộc hoạt động này trong một khung thời gian cụ thể. Theo đó, hoạt động bán khống có tài sản bảo đảm không được thực hiện trong khoảng thời gian năm (05) ngày làm việc trước ngày đăng ký cuối cùng để thực hiện quyền cho cổ đông liên quan đến mã chứng khoán được giao dịch bán khống có tài sản bảo đảm. Điều này nhằm đảm bảo quyền lợi và sự ổn định cho các cổ đông trong quá trình thực hiện quyền của họ. Ngoài ra, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước có quyền triển khai hoạt động bán khống có tài sản bảo đảm tùy theo tình hình thị trường. Đồng thời, Ủy ban cũng có quyền yêu cầu tạm ngừng hoạt động giao dịch bán khống có tài sản bảo đảm của các công ty chứng khoán, nếu cần thiết để đảm bảo an toàn cho hoạt động của thị trường chứng khoán.
Tổng kết lại, các loại chứng khoán được phép giao dịch bán khống có tài sản bảo đảm bao gồm cổ phiếu, chứng chỉ quỹ niêm yết và chứng khoán đăng ký giao dịch trên hệ thống giao dịch chứng khoán. Những loại chứng khoán này phải đáp ứng các tiêu chí về thời gian niêm yết, đăng ký giao dịch, quy mô vốn và kết quả hoạt động kinh doanh của tổ chức phát hành, tính thanh khoản và biến động giá (nếu có), minh bạch thông tin và các tiêu chí khác theo hướng dẫn của Ủy ban Chứng khoán Nhà nước. Sở giao dịch chứng khoán sẽ công bố danh sách các chứng khoán được giao dịch bán khống có tài sản bảo đảm hoặc không được giao dịch bán khống có tài sản bảo đảm, tùy theo tiêu chí quy định từ Ủy ban Chứng khoán Nhà nước.
3. Nơi mà nhà đầu tư chứng khoán mở tài khoản giao dịch có thể thực hiện giao dịch bán khống có tài sản bảo đảm?
Để thực hiện giao dịch bán khống có tài sản bảo đảm trong lĩnh vực chứng khoán, nhà đầu tư cần mở tài khoản giao dịch tại một công ty chứng khoán có cung cấp dịch vụ cho vay chứng khoán. Điều này được quy định theo khoản 2 Điều 11 của Thông tư 120/2020/TT-BTC.
- Theo đó, tài khoản giao dịch bán khống có tài sản bảo đảm có thể là một tài khoản riêng biệt hoặc được hạch toán dưới dạng tiểu khoản của tài khoản giao dịch chứng khoán hiện có của nhà đầu tư. Điều này có nghĩa là nhà đầu tư có thể sử dụng tài khoản giao dịch chứng khoán hiện có của mình để thực hiện giao dịch bán khống có tài sản bảo đảm hoặc mở một tài khoản mới chỉ dành riêng cho giao dịch này.
- Công ty chứng khoán phải thực hiện hạch toán tách biệt tài khoản bán khống có tài sản bảo đảm với các tài khoản khác như tài khoản giao dịch ký quỹ, tài khoản giao dịch trong ngày và tài khoản chứng khoán thông thường của từng nhà đầu tư. Điều này đảm bảo rằng các khoản tài sản được bảo đảm chỉ được sử dụng cho mục đích giao dịch bán khống và không bị lẫn lộn với các tài khoản khác.
Vì vậy, khi muốn thực hiện giao dịch bán khống có tài sản bảo đảm, nhà đầu tư cần tìm một công ty chứng khoán cung cấp dịch vụ cho vay chứng khoán và mở tài khoản giao dịch tại đó. Tài khoản giao dịch bán khống có thể là tài khoản riêng biệt hoặc tiểu khoản của tài khoản giao dịch chứng khoán hiện có của nhà đầu tư. Đồng thời, công ty chứng khoán cũng phải thực hiện hạch toán tách biệt tài khoản bán khống có tài sản bảo đảm với các tài khoản khác để đảm bảo tính rõ ràng và an toàn trong quản lý tài sản của từng nhà đầu tư.
Xem thêm >>> Việc ghi nhận doanh thu đối với giao dịch bán hàng hóa, cung cấp dịch vụ
Nếu quý khách có bất kỳ thắc mắc nào liên quan đến nội dung bài viết hoặc vấn đề pháp lý, chúng tôi xin trân trọng đề nghị quý khách liên hệ trực tiếp thông qua hotline: 1900.6162 hoặc gửi email đến địa chỉ lienhe@luatminhkhue.vn. Chúng tôi cam kết sẽ nhanh chóng và kịp thời hỗ trợ quý khách giải quyết tất cả các vướng mắc một cách tốt nhất.
