1. Nghĩa vụ cấp dưỡng của con đối với cha mẹ có đặc điểm gì?
Theo quy định của pháp luật, chúng ta có thể nhận thấy sự tồn tại của mối quan hệ cấp dưỡng giữa hai chủ thể: một bên là người có nghĩa vụ cấp dưỡng và một bên là người nhận cấp dưỡng, bao gồm cả người chưa thành niên và người đã thành niên nhưng không có khả năng lao động và không có tài sản để tự nuôi mình. Quan hệ cấp dưỡng này được quy định cụ thể trong Luật Hôn nhân và Gia đình năm 2014.
Quan hệ cấp dưỡng là một trong những quan hệ đặc trưng trong lĩnh vực hôn nhân và gia đình, là một quan hệ pháp luật có điều kiện, phù hợp với từng tình huống cụ thể trong gia đình. Quan hệ này có những đặc điểm cơ bản sau:
- Quan hệ cấp dưỡng chỉ phát sinh giữa các chủ thể dựa trên quan hệ hôn nhân, huyết thống hoặc quan hệ nuôi dưỡng theo quy định của pháp luật.
- Nghĩa vụ cấp dưỡng được thực hiện giữa các bên như cha, mẹ và con; anh, chị, em với nhau; ông bà nội, ông bà ngoại và cháu; cô, dì, chú, cậu, bác ruột và cháu ruột; vợ và chồng theo quy định của Luật Hôn nhân và Gia đình 2014.
Do đó, các chủ thể trong quan hệ cấp dưỡng có thể là thành viên trong gia đình hoặc không phải là thành viên trong gia đình, nhưng vẫn phải tuân thủ nghĩa vụ cấp dưỡng theo quy định của pháp luật.
Quan hệ cấp dưỡng theo quy định của pháp luật không chỉ là một quan hệ nhân thân mà còn mang tính chất tài sản, và quan trọng là quan hệ này không thể thay thế bằng bất kỳ nghĩa vụ khác và không thể chuyển giao cho người khác. Theo quy định, người có nghĩa vụ cấp dưỡng phải cung cấp một số tiền hoặc tài sản nhất định để đáp ứng các nhu cầu thiết yếu của người được cấp dưỡng.
Nghĩa vụ cấp dưỡng này liên quan đến việc chuyển giao một phần lợi ích từ người cấp dưỡng sang người được cấp dưỡng. Ngay cả khi người cấp dưỡng gặp khó khăn về kinh tế và không thể thực hiện nghĩa vụ cấp dưỡng, thì nghĩa vụ đó vẫn không chấm dứt theo quy định của pháp luật.
Bên cạnh đó, nghĩa vụ cấp dưỡng không thể thay thế hoặc chuyển giao cho người khác, bởi nó liên quan đến các thành viên trong gia đình và sự gắn kết của họ. Bên có nghĩa vụ cấp dưỡng không thể sử dụng nghĩa vụ khác để thay thế, bù trừ nghĩa vụ cấp dưỡng hoặc cam kết sẽ chuyển giao nghĩa vụ cấp dưỡng cho người khác.
Quan hệ cấp dưỡng cũng đặc biệt trong việc không thể được sử dụng làm cơ sở để đảm bảo các nghĩa vụ khác, và không thể chuyển giao cho bất kỳ ai. Điều này phản ánh tính chất không thể chuyển giao của quyền nhân thân, một quyền dân sự gắn liền với mỗi cá nhân theo quy định của pháp luật.
Từ các điều trên, có thể kết luận rằng trong trường hợp của con với cha, mẹ, nghĩa vụ cấp dưỡng vẫn tồn tại đối với con đã thành niên và không sống chung với cha, mẹ. Điều kiện đối với người được nhận cấp dưỡng là cha, mẹ không có khả năng lao động và không có tài sản để tự nuôi mình.
Tuy nhiên, nghĩa vụ cấp dưỡng cho cha mẹ chỉ áp dụng đối với con đã thành niên, tức là khi con có khả năng kinh tế và đủ điều kiện để tự nuôi sống bản thân. Theo nguyên tắc, nghĩa vụ này không áp dụng cho con chưa đủ tuổi thành niên.
Tuy nhiên, khoản 2 Điều 75 Luật Hôn nhân và Gia đình năm 2014 cũng quy định rằng "con từ đủ 15 tuổi trở lên sống chung với cha mẹ phải có nghĩa vụ chăm lo đời sống chung của gia đình và đóng góp vào việc đáp ứng nhu cầu thiết yếu của gia đình nếu có thu nhập". Trên thực tế, có nhiều trường hợp cha mẹ gặp khó khăn, không có khả năng lao động và không đủ tài sản để tự nuôi mình, trong khi đó, người con đã từ 15 tuổi trở lên có thu nhập riêng nhưng không sống chung với cha mẹ.
Do đó, cần có sự bổ sung và điều chỉnh trong pháp luật để xác định rõ hơn nghĩa vụ của con trong trường hợp này. Con cũng cần có nghĩa vụ đóng góp vào nhu cầu sống thiết yếu của cha mẹ, nhằm mục đích đảm bảo sự thống nhất và chặt chẽ hơn trong các quy định pháp luật. Điều này cũng giúp ràng buộc trách nhiệm của con đối với cha mẹ một cách rõ ràng và chặt chẽ hơn.
2. Con có thể không thực hiện nghĩa vụ cấp dưỡng cho cha mẹ được không?
Căn cứ theo quy định tại Điều 111 quy định về nghĩa vụ cấp dưỡng của con đối với cha, mẹ như sau:
- Con đã thành niên không sống chung với cha, mẹ có nghĩa vụ cấp dưỡng cho cha, mẹ trong trường hợp cha, mẹ không có khả năng lao động và không có tài sản để tự nuôi mình.
Như vậy, khi cha mẹ không có khả năng lao động và không có tài sản để tự nuôi mình thì con đã thành niên phải cấp dưỡng cho cha mẹ.
Hiện nay pháp luật Việt Nam cũng có những quy định để xử phạt răn đe các trường hợp không cấp dưỡng cho cha mẹ theo quy định như sau:
Xử phạt vi phạm hành chính:
Theo quy định tại điểm b khoản 1 Điều 57 Nghị định 144/2021/NĐ-CP quy định về mức xử phạt đối với hành vi vi phạm nghĩa vụ cấp dưỡng như sau:
- Người nào có hành vi từ chối hoặc trốn tránh nghĩa vụ cấp dưỡng cha, mẹ sẽ bị phạt tiền từ 5.000.000 đồng đến 10.000.000 đồng. Bên cạnh đó, người vi phạm còn bị áp dụng biện pháp khắc phục hậu quả buộc thực hiện nghĩa vụ đóng góp, nuôi dưỡng theo quy định của pháp luật.
Truy cứu trách nhiệm hình sự:
Theo quy định tại Điều 186 Bộ luật Hình sự 2015, sửa đổi, bổ sung 2017 quy định về Tội từ chối hoặc trốn tránh nghĩa vụ cấp dưỡng như sau::
Người nào có nghĩa vụ cấp dưỡng và có khả năng thực tế để thực hiện việc cấp dưỡng đối với cha, mẹ theo quy định của pháp luật mà từ chối hoặc trốn tránh nghĩa vụ cấp dưỡng, làm cho cha, mẹ lâm vào tình trạng nguy hiểm đến tính mạng, sức khỏe hoặc đã bị xử phạt vi phạm hành chính về một trong các hành vi nêu trên mà còn vi phạm, nếu không thuộc trường hợp quy định tại Điều 380 Bộ luật Hình sự 2015, sửa đổi, bổ sung 2017 (Tội không chấp hành án), thì bị phạt cảnh cáo, phạt cải tạo không giam giữ đến 02 năm hoặc phạt tù từ 03 tháng đến 02 năm.
3. Một số bất cập trong quy định về thời hạn cấp dưỡng
Luật Hôn nhân và Gia đình năm 2014 chỉ quy định về mức cấp dưỡng và phương thức cấp dưỡng nuôi con do vợ chồng thỏa thuận, trong trường hợp không thỏa thuận được thì yêu cầu Tòa án giải quyết. Tuy nhiên, pháp luật không cụ thể quy định thời điểm vợ hoặc chồng thực hiện nghĩa vụ cấp dưỡng nuôi con khi ly hôn, dẫn đến nhiều quan điểm khác nhau như sau:
- Quan điểm thứ nhất cho rằng vì không có quy định cụ thể về thời điểm này nên Tòa án không cần ghi rõ thời điểm vợ hoặc chồng thực hiện nghĩa vụ cấp dưỡng nuôi con vào quyết định, bản án của mình. Thời điểm cấp dưỡng nuôi con sẽ được tính từ ngày vợ hoặc chồng gửi đơn yêu cầu thi hành án cho cơ quan thi hành án dân sự.
- Quan điểm thứ hai cho rằng mặc dù không có quy định cụ thể, nhưng theo khoản 1 Điều 482 của Bộ luật Tố tụng Dân sự năm 2015, bản án hoặc quyết định về cấp dưỡng nuôi con được thi hành ngay khi Tòa án cấp sơ thẩm ban hành, mặc dù có thể bị kháng cáo, khiếu nại. Do đó, thời điểm cấp dưỡng nuôi con được tính từ ngày Tòa án lập biên bản ghi nhận sự tự nguyện ly hôn và hòa giải thành hoặc từ ngày tuyên án.
Theo quy định này, nghĩa vụ cấp dưỡng phải được thực hiện ngay khi Tòa án ban hành bản án hoặc quyết định về cấp dưỡng. Do đó, khi ra Quyết định công nhận thuận tình ly hôn và sự thỏa thuận của đương sự hoặc ra bản án, Tòa án cần ghi rõ thời điểm cấp dưỡng nuôi con. Thời điểm cấp dưỡng nuôi con sẽ được tính từ ngày Tòa án lập biên bản ghi nhận sự tự nguyện ly hôn và hòa giải hoặc từ ngày tuyên án. Cách tính thời điểm này sẽ đảm bảo quyền lợi của con hơn so với việc tính từ ngày bản án hoặc quyết định của Tòa án có hiệu lực pháp luật, hoặc từ ngày gửi đơn yêu cầu thi hành án như quan điểm thứ nhất.
Xem thêm: Không thực hiện cấp dưỡng nuôi con sau khi ly hôn xử lý thế nào?
Như vậy trên đây là toàn bộ thông tin về Con không thực hiện cấp dưỡng cho cha mẹ có được không? mà Công ty Luật Minh Khuê muốn gửi đến quý khách mang tính tham khảo. Nếu quý khách còn vướng mắc về vấn đề trên hoặc mọi vấn đề pháp lý khác, quý khách hãy vui lòng liên hệ trực tiếp với chúng tôi qua Luật sư tư vấn pháp luật trực tuyến theo số điện thoại 1900.6162 để được Luật sư tư vấn pháp luật trực tiếp qua tổng đài kịp thời hỗ trợ và giải đáp mọi thắc mắc.
Nếu quý khách cần báo giá dịch vụ pháp lý thì quý khách có thể gửi yêu cầu báo phí dịch vụ đến địa chỉ email: lienhe@luatminhkhue.vn để nhận được thông tin sớm nhất! Rất mong nhận được sự hợp tác và tin tưởng của quý khách! Luật Minh Khuê xin trân trọng cảm ơn!
