Công ty có bắt buộc tặng quà Tết Nguyên đán cho người lao động?

Quan hệ lao động tại Việt Nam trong giai đoạn cuối năm luôn xoay quanh một chủ đề cốt lõi: thưởng Tết và quà tặng hiện vật. Đối với người lao động, đây không chỉ là sự hỗ trợ về tài chính để trang trải cho kỳ nghỉ lễ lớn nhất trong năm mà còn là thước đo sự ghi nhận của doanh nghiệp đối với cống hiến của họ. Đối với người sử dụng lao động, đây là một bài toán quản trị nhân sự phức tạp, đòi hỏi sự cân bằng giữa khả năng tài chính, nghĩa vụ pháp lý và chiến lược giữ chân nhân tài. Đặc biệt, bước sang năm 2026 (năm Bính Ngọ), với sự vận hành của các quy định mới về thuế thu nhập cá nhân theo Luật Thuế 2025 và những điều chỉnh trong chính sách hỗ trợ của Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam, việc nắm vững các quy định pháp luật trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết để đảm bảo tính tuân thủ và hài hòa lợi ích giữa các bên.

1. Quà Tết và thưởng Tết Nguyên đán dưới góc độ pháp lý: Bản chất và định nghĩa

Sự nhầm lẫn giữa khái niệm quà tặng mang tính phong tục và thưởng mang tính pháp lý thường dẫn đến những tranh chấp không đáng có trong quan hệ lao động. Để xác lập một nền tảng hiểu biết chung, cần phải bóc tách khái niệm "Thưởng" theo quy định của pháp luật hiện hành.

Phân tích Điều 104 Bộ luật Lao động 2019 về khái niệm "Thưởng"

Căn cứ theo Điều 104 Bộ luật Lao động năm 2019, thưởng được định nghĩa là số tiền, tài sản hoặc các hình thức khác mà người sử dụng lao động dùng để thưởng cho người lao động. Điểm cốt yếu trong định nghĩa này là việc xác định căn cứ thưởng: nó phải dựa trên kết quả sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp và mức độ hoàn thành công việc của người lao động.

Về mặt lịch sử pháp lý, Bộ luật Lao động 2019 đã có một bước tiến quan trọng so với các phiên bản trước đây bằng việc thừa nhận "tài sản" và "các hình thức khác" là những phương thức thưởng hợp pháp. Điều này cho phép doanh nghiệp linh hoạt trong việc sử dụng sản phẩm tự sản xuất, các loại voucher dịch vụ, hoặc tài sản có giá trị như vàng, máy móc làm phần thưởng Tết cho nhân viên. Việc mở rộng này phản ánh thực tế đa dạng của nền kinh tế, nơi các doanh nghiệp có thể tận dụng lợi thế về chuỗi cung ứng của mình để tri ân người lao động mà không nhất thiết phải chịu áp lực dòng tiền mặt tức thời. Tuy nhiên, bản chất của "thưởng" theo Điều 104 vẫn mang tính chất tự nguyện từ phía người sử dụng lao động trừ khi có những ràng buộc cụ thể khác.

Sự khác biệt giữa quà Tết (hiện vật) và tiền thưởng Tết

Mặc dù cả hai đều được trao tặng vào dịp cuối năm, nhưng quà Tết bằng hiện vật và tiền thưởng Tết có những đặc tính pháp lý và tài chính rất khác biệt, ảnh hưởng trực tiếp đến việc hạch toán và nghĩa vụ thuế của doanh nghiệp.

Doanh nghiệp cần lưu ý rằng, pháp luật khuyến khích việc chi thưởng bằng tiền để người lao động có thể chủ động trong việc mua sắm Tết theo nhu cầu cá nhân. Tuy nhiên, việc thưởng bằng hiện vật, kể cả các sản phẩm tồn kho, vẫn hoàn toàn hợp pháp nếu doanh nghiệp tuân thủ đúng các cam kết về chất lượng và định giá minh bạch.

2. Các căn cứ xác lập nghĩa vụ bắt buộc tặng quà và thưởng Tết

Một trong những câu hỏi phổ biến nhất của cả chủ doanh nghiệp và nhân viên là: "Công ty có bắt buộc phải thưởng Tết không?". Câu trả lời ngắn gọn là: Theo luật định thì không, nhưng theo thỏa thuận thì có thể.

Căn cứ vào Hợp đồng lao động và thỏa thuận cá nhân

Hợp đồng lao động là văn bản pháp lý ràng buộc cao nhất giữa cá nhân người lao động và doanh nghiệp. Nếu trong hợp đồng lao động có điều khoản ghi cụ thể về mức thưởng Tết, lương tháng 13 hoặc các gói quà tặng hiện vật hàng năm, thì tại thời điểm đó, việc tặng quà/thưởng Tết đã chuyển từ "tùy chọn" sang "nghĩa vụ bắt buộc". Việc doanh nghiệp đơn phương cắt giảm hoặc không thực hiện các điều khoản này mà không có sự đồng ý của người lao động sẽ bị coi là vi phạm hợp đồng lao động, dẫn đến các rủi ro pháp lý về tranh chấp và bồi thường.

Căn cứ vào Thỏa ước lao động tập thể và Quy chế tài chính

Thỏa ước lao động tập thể (TƯLĐTT) đại diện cho ý chí chung của tập thể người lao động và doanh nghiệp. Khi TƯLĐTT có quy định về định mức quà Tết hoặc mức thưởng căn cứ vào thâm niên, cấp bậc, doanh nghiệp có trách nhiệm thực hiện cho toàn bộ đối tượng trong phạm vi áp dụng. Tương tự, Quy chế thưởng do doanh nghiệp ban hành công khai cũng là căn cứ pháp lý quan trọng.

Một khi quy chế đã được công bố, doanh nghiệp phải tuân thủ nghiêm ngặt các tiêu chí đã đề ra. Ví dụ, nếu quy chế quy định "người lao động làm đủ 12 tháng được thưởng 01 tháng lương thực tế", doanh nghiệp không thể tự ý giảm mức này xuống còn 50% chỉ vì khó khăn tài chính đột xuất mà chưa qua quy trình sửa đổi quy chế hợp lệ. Sự minh bạch trong quy chế không chỉ giúp doanh nghiệp tuân thủ pháp luật mà còn là công cụ quản trị nhân sự hữu hiệu, giảm thiểu sự so sánh và tị nạnh trong nội bộ nhân viên.

3. Quà Tết từ Công đoàn: Quyền lợi thiết thực cho người lao động năm 2026

Bên cạnh ngân sách từ doanh nghiệp, hệ thống Công đoàn các cấp đóng vai trò trọng yếu trong việc chăm lo đời sống cho người lao động, đặc biệt là những trường hợp có hoàn cảnh khó khăn.

Quy định của Tổng Liên đoàn Lao động về chi hỗ trợ Tết Bính Ngọ 2026

Để chuẩn bị cho Tết Nguyên đán 2026, Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam đã ban hành Kế hoạch số 34/KH-TLĐ ngày 15/10/2025 với phương châm "Tất cả đoàn viên, người lao động đều có Tết". Hoạt động chăm lo năm nay tập trung vào đối tượng trực tiếp sản xuất, người lao động bị tai nạn lao động, mắc bệnh hiểm nghèo hoặc bị ảnh hưởng nặng nề bởi thiên tai, mất việc làm.

Theo kế hoạch này, mức hỗ trợ dự kiến cho các đối tượng khó khăn đặc thù do Tổng Liên đoàn thăm hỏi là 1,3 triệu đồng/suất, bao gồm 1 triệu đồng tiền mặt và quà hiện vật trị giá 300.000 đồng. Đối với Công đoàn cấp tỉnh và ngành, mức hỗ trợ cho đoàn viên khó khăn thường dao động ở mức tối đa 1 triệu đồng/suất chi bằng tiền mặt. Đây là sự bổ sung quý giá, giúp giảm bớt gánh nặng chi phí cho những gia đình công nhân thu nhập thấp trong dịp Tết.

Các chương trình phúc lợi từ quỹ công đoàn cơ sở

Tại cấp cơ sở, Công đoàn phối hợp với doanh nghiệp tổ chức các chương trình mang tính gắn kết cao. Chương trình "Chợ Tết Công đoàn 2026" là một điểm nhấn, cung cấp hàng hóa thiết yếu với giá ưu đãi, thậm chí có các gian hàng "0 đồng" cho công nhân nghèo. Ngoài ra, việc tổ chức "Bữa cơm tất niên Công đoàn" với mức hỗ trợ khoảng 70.000 đồng/suất đã trở thành một nét văn hóa đẹp tại các khu công nghiệp, giúp những người lao động xa quê cảm nhận được sự ấm áp trước khi về nghỉ lễ.

Một quyền lợi quan trọng khác mà người lao động thường bỏ lỡ là sự hỗ trợ về phương tiện đi lại. Năm 2026, Tổng Liên đoàn tiếp tục hỗ trợ vé tàu, vé xe, thậm chí là vé máy bay cho người lao động làm việc tại miền Nam về quê ở miền Trung và miền Bắc. Những chương trình này không chỉ mang giá trị vật chất mà còn thể hiện trách nhiệm xã hội sâu sắc của tổ chức Công đoàn.

4. Quản trị rủi ro và tuân thủ: Chế tài xử phạt và rủi ro nhân sự

Việc không thực hiện đúng các quy định về thưởng Tết hoặc quà tặng có thể dẫn đến những hậu quả nghiêm trọng hơn là một khoản phạt hành chính đơn thuần.

Chế tài khi vi phạm quy chế thưởng và trả lương chậm

Theo Nghị định 12/2022/NĐ-CP, doanh nghiệp sẽ đối mặt với các mức phạt tiền cụ thể nếu vi phạm các quy định về tiền lương và thưởng. Một hành vi phổ biến là "không công bố công khai quy chế thưởng tại nơi làm việc trước khi thực hiện", hành vi này có thể bị phạt từ 10 triệu đồng đến 20 triệu đồng đối với tổ chức.

Trong trường hợp doanh nghiệp đã cam kết thưởng (ví dụ ghi trong hợp đồng là lương tháng 13) nhưng lại chậm trả mà không có sự thỏa thuận với nhân viên, mức phạt có thể lên đến 50 triệu đồng tùy thuộc vào số lượng người lao động bị ảnh hưởng. Ngoài khoản phạt, doanh nghiệp còn bị buộc phải trả đủ tiền thưởng cộng với khoản lãi suất chậm trả tính theo lãi suất tiền gửi không kỳ hạn cao nhất của các ngân hàng thương mại nhà nước tại thời điểm xử phạt. Điều này cho thấy pháp luật bảo vệ rất chặt chẽ quyền lợi kinh tế của người lao động đối với các khoản thu nhập đã được xác lập.

Rủi ro đình công, lãng công và biến động nhân sự cuối năm

Thưởng Tết thường được coi là "ngòi nổ" cho các cuộc tranh chấp lao động tập thể. Nếu mức thưởng giảm đột ngột so với năm trước hoặc không tương xứng với lợi nhuận mà doanh nghiệp công bố, nguy cơ đình công hoặc lãng công là rất cao. Đặc biệt trong các ngành thâm dụng lao động như dệt may, da giày, việc thiếu minh bạch trong tiêu chí thưởng có thể dẫn đến sự ngưng trệ sản xuất dây chuyền ngay sát kỳ nghỉ Tết.

Hơn nữa, cuối năm là thời điểm nhạy cảm về biến động nhân sự. Người lao động thường có tâm lý "nhận xong thưởng Tết rồi mới nghỉ việc". Nếu doanh nghiệp có chính sách thưởng không cạnh tranh, họ sẽ đối mặt với làn sóng nghỉ việc đồng loạt vào tháng 2 và tháng 3 năm 2026, gây khó khăn cho việc phục hồi sản xuất sau Tết. Do đó, việc xây dựng một chính sách thưởng Tết hợp lý là chiến lược phòng ngừa rủi ro nhân sự tối ưu nhất.

5. Nghĩa vụ thuế thu nhập cá nhân đối với quà Tết và thưởng Tết 2026

Từ ngày 01/01/2026, các quy định mới của Luật Thuế Thu nhập cá nhân 2025 bắt đầu có hiệu lực, mang lại những thay đổi căn bản trong cách tính toán nghĩa vụ thuế của người lao động đối với các khoản thu nhập cuối năm.

Mức giảm trừ gia cảnh mới và biểu thuế lũy tiến 5 bậc

Điểm sáng nhất của chính sách thuế năm 2026 là việc tăng mức giảm trừ gia cảnh, giúp giảm đáng kể gánh nặng thuế cho người lao động.

Mức giảm trừ gia cảnh áp dụng từ kỳ tính thuế năm 2026

Song song với việc tăng mức giảm trừ, biểu thuế lũy tiến từng phần cũng được rút gọn từ 7 bậc xuống còn 5 bậc, giúp đơn giản hóa việc tính toán và giảm thuế suất ở các bậc thu nhập thấp và trung bình.

Biểu thuế lũy tiến từng phần mới năm 2026

Người lao động cần lưu ý rằng, tiền thưởng Tết (bao gồm cả lương tháng 13) không được tính thuế riêng mà phải cộng chung vào tổng thu nhập từ tiền lương, tiền công trong tháng nhận thưởng để tính thuế. Ví dụ, nếu người lao động nhận lương tháng 2/2026 là 20 triệu đồng và thưởng Tết là 20 triệu đồng, thì tổng thu nhập chịu thuế tháng đó là 40 triệu đồng. Sau khi trừ các khoản giảm trừ và bảo hiểm, phần còn lại mới áp dụng biểu thuế 5 bậc nêu trên.

Xử lý thuế đối với quà tặng hiện vật và giải thưởng tất niên

Đối với quà Tết bằng hiện vật có giá trị lớn (như vàng miếng, xe máy), giá trị của hiện vật phải được quy đổi thành tiền mặt tại thời điểm tặng để tính vào thu nhập chịu thuế TNCN theo diện tiền lương, tiền công. Tuy nhiên, nếu món quà mang tính chất phúc lợi chung cho tập thể (như giỏ quà Tết thông thường, bánh chưng) mà không xác định được trị giá cụ thể cho từng cá nhân thì thường không tính vào thu nhập chịu thuế TNCN của người lao động.

Đối với các giải thưởng bốc thăm may mắn trong tiệc tất niên (Year-end Party), nghĩa vụ thuế được xác định theo diện thu nhập từ trúng thưởng. Theo Luật Thuế 2025, thu nhập tính thuế từ trúng thưởng là phần giá trị giải thưởng vượt trên 20 triệu đồng (thay vì 10 triệu đồng như quy định cũ) với thuế suất toàn phần là 10%. Điều này giúp người lao động trúng các giải thưởng giá trị vừa phải như điện thoại, máy tính bảng có khả năng không phải nộp thuế trúng thưởng.

Kỳ nghỉ Tết Nguyên đán Bính Ngọ 2026 không chỉ là một sự kiện văn hóa mà còn là một bài kiểm tra đối với hệ thống quản trị của doanh nghiệp và sự thấu hiểu pháp luật của người lao động.

Đối với người sử dụng lao động:

• Chủ động về dòng tiền: Với kỳ nghỉ dài 9 ngày, các hoạt động ngân hàng sẽ tạm ngưng. Doanh nghiệp cần hoàn tất việc chi trả lương, thưởng và quà tặng trước ngày 14/02/2026 để đảm bảo nhân viên có nguồn lực sắm Tết.
• Tối ưu hóa thuế và chi phí: Cân đối giữa thưởng tiền mặt (không giới hạn trần chi phí) và quà hiện vật (bị giới hạn 1 tháng lương bình quân) để tối ưu hóa thuế TNDN.
• Truyền thông minh bạch: Công bố sớm quy chế và tiêu chí thưởng để ổn định tâm lý nhân sự, tránh các tin đồn tiêu cực dẫn đến lãng công.

Đối với người lao động:

• Nắm vững quyền lợi: Kiểm tra lại hợp đồng và quy chế công ty để bảo vệ quyền lợi về thưởng Tết của mình.
• Lên kế hoạch tài chính dựa trên lương ròng (Net): Cần hiểu rằng mức thưởng nhận được sẽ bị khấu trừ thuế TNCN theo biểu thuế mới 2026 nếu vượt ngưỡng giảm trừ.
• Tận dụng hỗ trợ Công đoàn: Liên hệ với đại diện Công đoàn tại đơn vị để tìm hiểu về vé tàu xe, quà tặng khó khăn và các chương trình chợ Tết giá rẻ.

Sự kết hợp giữa chính sách phúc lợi từ doanh nghiệp, sự chăm lo từ tổ chức Công đoàn và sự hỗ trợ từ ngân sách địa phương sẽ tạo nên một mạng lưới an sinh vững chắc, giúp người lao động có một kỳ nghỉ Tết Bính Ngọ 2026 trọn vẹn và ấm áp, từ đó tạo động lực mạnh mẽ cho việc quay trở lại làm việc và cống hiến trong năm mới.