Trong tiến trình xây dựng Nhà nước pháp quyền và thúc đẩy bình đẳng giới, việc bảo đảm sự tham gia của phụ nữ vào các cơ quan quyền lực nhà nước giữ vai trò đặc biệt quan trọng. Quốc hội – cơ quan đại biểu cao nhất của nhân dân – cần phản ánh đầy đủ cơ cấu xã hội, trong đó có sự hiện diện xứng đáng của phụ nữ. Vì vậy, pháp luật bầu cử đã đặt ra quy định cụ thể về tỷ lệ phụ nữ được giới thiệu ứng cử nhằm tạo điều kiện để nâng cao vị thế và tiếng nói của nữ giới trong đời sống chính trị.
Theo quy định của Luật Bầu cử đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhân dân 2015, số lượng phụ nữ được giới thiệu ứng cử đại biểu Quốc hội phải bảo đảm ít nhất 35% tổng số người trong danh sách chính thức những người ứng cử.
1. Dự kiến và phân bổ số lượng đại biểu Quốc hội được bầu được thực hiện như thế nào?
Việc xác định và phân bổ số lượng đại biểu Quốc hội được bầu tại mỗi tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương là một nội dung quan trọng trong công tác chuẩn bị bầu cử. Đây không chỉ là vấn đề kỹ thuật tổ chức mà còn liên quan trực tiếp đến nguyên tắc đại diện của Quốc hội – cơ quan đại biểu cao nhất của nhân dân. Việc phân bổ hợp lý số lượng đại biểu sẽ bảo đảm sự cân đối giữa các địa phương, phản ánh tương đối đầy đủ quy mô dân số và đặc điểm vùng, miền, qua đó góp phần nâng cao chất lượng đại diện của Quốc hội.
Theo Điều 7 Luật bầu cử đại biểu quốc hội và đại biểu hội đồng nhân dân 2015, Ủy ban Thường vụ Quốc hội là cơ quan có thẩm quyền dự kiến và phân bổ số lượng đại biểu Quốc hội được bầu ở mỗi tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương. Việc phân bổ này dựa trên những căn cứ cụ thể. Trước hết, mỗi tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương có ít nhất ba đại biểu cư trú và làm việc tại địa phương. Quy định này nhằm bảo đảm mọi địa phương, không phân biệt quy mô dân số lớn hay nhỏ, đều có tiếng nói nhất định trong cơ quan quyền lực nhà nước cao nhất. Đây là cơ sở quan trọng để bảo đảm tính đại diện theo lãnh thổ và sự tham gia bình đẳng của các địa phương trong hoạt động của Quốc hội.
Số lượng đại biểu tiếp theo được tính theo số dân và đặc điểm của mỗi địa phương, đồng thời bảo đảm tổng số đại biểu Quốc hội dự kiến được bầu là năm trăm người. Việc tính toán dựa trên dân số giúp phản ánh nguyên tắc đại diện theo quy mô dân cư, bảo đảm những địa phương có dân số đông sẽ có số lượng đại biểu tương xứng. Đồng thời, việc xem xét đặc điểm của từng địa phương cho phép cân nhắc các yếu tố như điều kiện kinh tế – xã hội, vị trí địa lý hay đặc thù vùng miền. Tổng số đại biểu được ấn định ở mức năm trăm người nhằm bảo đảm quy mô hợp lý cho hoạt động của Quốc hội, vừa đáp ứng yêu cầu đại diện rộng rãi, vừa bảo đảm hiệu quả trong tổ chức và hoạt động.
Như vậy, việc dự kiến và phân bổ số lượng đại biểu Quốc hội được bầu được thực hiện trên cơ sở kết hợp hài hòa giữa nguyên tắc bình đẳng về lãnh thổ và nguyên tắc đại diện theo dân số. Cơ chế này góp phần bảo đảm Quốc hội thực sự là cơ quan đại diện cho ý chí, nguyện vọng của toàn thể nhân dân trên phạm vi cả nước.
2. Số lượng phụ nữ được giới thiệu ứng cử đại biểu Quốc hội phải có ít nhất bao nhiêu người?
Việc bảo đảm sự tham gia của phụ nữ trong cơ quan quyền lực nhà nước cao nhất là một nội dung thể hiện rõ chính sách bình đẳng giới và tiến bộ xã hội. Trong quá trình chuẩn bị bầu cử đại biểu Quốc hội, số lượng phụ nữ được giới thiệu ứng cử không phải là yếu tố ngẫu nhiên mà được xác định trên cơ sở dự kiến cụ thể, có sự phối hợp giữa các cơ quan có thẩm quyền và tổ chức đại diện cho quyền, lợi ích của phụ nữ.
Theo Khoản 3 Điều 8 Luật bầu cử đại biểu quốc hội và đại biểu hội đồng nhân dân 2015, Ủy ban Thường vụ Quốc hội dự kiến số lượng phụ nữ được giới thiệu ứng cử đại biểu Quốc hội trên cơ sở đề nghị của Ban Thường vụ Trung ương Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam. Cơ chế này thể hiện sự phối hợp chặt chẽ giữa cơ quan quyền lực nhà nước và tổ chức chính trị – xã hội đại diện cho phụ nữ trong việc bảo đảm quyền tham gia chính trị của nữ giới. Việc lấy ý kiến, đề nghị từ tổ chức đại diện giúp phản ánh đúng thực tiễn, nhu cầu và tiềm năng của đội ngũ phụ nữ trong các lĩnh vực của đời sống xã hội.
Đặc biệt, quy định yêu cầu bảo đảm có ít nhất ba mươi lăm phần trăm tổng số người trong danh sách chính thức những người ứng cử đại biểu Quốc hội là phụ nữ. Tỷ lệ này không chỉ mang ý nghĩa về mặt số lượng mà còn thể hiện cam kết cụ thể trong việc thúc đẩy bình đẳng giới trong lĩnh vực chính trị. Khi phụ nữ chiếm tỷ lệ phù hợp trong danh sách ứng cử, cơ hội để họ trúng cử và tham gia vào hoạt động lập pháp, quyết định những vấn đề quan trọng của đất nước sẽ được mở rộng hơn.
Có thể thấy, việc quy định tỷ lệ tối thiểu phụ nữ trong danh sách ứng cử không chỉ nhằm bảo đảm sự hiện diện về mặt hình thức mà còn hướng tới mục tiêu nâng cao vai trò, tiếng nói và sự đóng góp của phụ nữ trong Quốc hội. Đây là bước đi quan trọng trong việc xây dựng một cơ quan đại diện đa dạng, toàn diện và phản ánh đầy đủ cơ cấu xã hội, qua đó góp phần thúc đẩy sự phát triển công bằng và bền vững.
3. Cơ cấu, thành phần đại biểu Quốc hội được dự kiến ra sao?
Theo Khoản 1 Điều 8 Luật bầu cử đại biểu quốc hội và đại biểu hội đồng nhân dân 2015 Việc xác định cơ cấu và thành phần đại biểu Quốc hội là bước quan trọng trong quá trình chuẩn bị bầu cử, bởi Quốc hội là cơ quan đại biểu cao nhất của nhân dân, phản ánh ý chí và nguyện vọng của các tầng lớp xã hội trên phạm vi cả nước. Để bảo đảm tính đại diện rộng rãi, việc dự kiến cơ cấu không chỉ dựa vào số lượng đại biểu được bầu mà còn gắn với yêu cầu cân đối giữa các lĩnh vực, thành phần và khu vực khác nhau.
Trên cơ sở số lượng đại biểu Quốc hội đã được xác định, Ủy ban Thường vụ Quốc hội tiến hành thống nhất ý kiến với Ban Thường trực Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và đại diện các tổ chức chính trị – xã hội. Sự phối hợp này bảo đảm quá trình xây dựng cơ cấu có sự tham gia của các tổ chức đại diện cho nhân dân, tạo nên sự đồng thuận trước khi triển khai các bước tiếp theo. Thời điểm hoàn thành việc dự kiến cơ cấu, thành phần được ấn định chậm nhất là 105 ngày trước ngày bầu cử, nhằm bảo đảm quỹ thời gian cần thiết cho quy trình hiệp thương, giới thiệu và lập danh sách người ứng cử.
Nội dung dự kiến bao gồm số lượng người của các tổ chức chính trị, tổ chức chính trị – xã hội, tổ chức xã hội, lực lượng vũ trang nhân dân, cơ quan nhà nước ở trung ương và địa phương được giới thiệu ứng cử đại biểu Quốc hội. Việc xác định rõ từng nhóm đối tượng nhằm bảo đảm tỷ lệ đại diện hợp lý của các tầng lớp nhân dân trong Quốc hội, từ đó phản ánh sự đa dạng về ngành nghề, lĩnh vực công tác và khu vực địa lý. Sự cân đối trong cơ cấu góp phần nâng cao chất lượng đại diện và tạo điều kiện để Quốc hội thực hiện tốt chức năng lập pháp, giám sát và quyết định những vấn đề quan trọng của đất nước.
Kết luận
Việc quy định tỷ lệ tối thiểu 35% phụ nữ trong danh sách người được giới thiệu ứng cử không chỉ thể hiện sự quan tâm của Nhà nước đối với bình đẳng giới mà còn góp phần tạo dựng một Quốc hội đa dạng, toàn diện và đại diện đầy đủ hơn cho các tầng lớp nhân dân. Khi phụ nữ có cơ hội tham gia nhiều hơn vào hoạt động lập pháp và quyết định các vấn đề quan trọng của đất nước, tiếng nói và lợi ích của một nửa dân số sẽ được phản ánh rõ nét hơn trong chính sách. Đây là bước tiến quan trọng trong việc thúc đẩy bình đẳng giới thực chất và xây dựng một nền dân chủ ngày càng hoàn thiện, tiến bộ.
Trên đây là tư vấn của chúng tôi. Nếu còn vướng mắc, chưa rõ hoặc cần hỗ trợ pháp lý khác bạn vui lòng liên hệ bộ phận tư vấn pháp luật trực tuyến qua tổng đài điện thoại gọi ngay số: 1900 6162 để được giải đáp.
