Khi một người nghĩ về việc lấy dấu vân tay, điều đầu tiên xuất hiện trong đầu là tội phạm và cơ quan thực thi pháp luật. Tuy nhiên, nhiều người không biết rằng dấu vân tay còn có rất nhiều công dụng khác – một trong số đó là nhận dạng trong trường hợp khẩn cấp. Nhìn chung, dấu vân tay tồn tại khá lâu – nhưng chúng có thể bị ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố bên ngoài. Nhiều yếu tố như bề mặt xác định thời gian tồn tại của dấu vân tay và một số yếu tố có thể ảnh hưởng đến tuổi thọ của dấu vân tay.

1. Vài nét về vân tay

1.1 Vân tay là gì?

Mô hình của các đường biểu bì trên ngón tay, lòng bàn tay được gọi là dấu vân tay đầu tiên- là một phần cuộc sống hàng ngày của chúng ta. Nó được đặc trưng bởi các đường vân gần như song song tạo thành các cấu hình có thể phân biệt được. Trên đầu ngón tay có ba kiểu mẫu chính được phân biệt đó là: vân xoáy, vân móc, vân cung.

Các vân móc xuất hiện như vòng trụ và các vòng tròn hướng tâm. Các cấu hình này được liên kết thành bộ ba. Bộ ba này bao gồm ba hệ thống đỉnh chóp hội tụ với nhau theo góc 120 độ. Các mô hình phức tạp hơn được gọi là tai nạn nhưng xảy ra tương đối hiếm. Hơn nữa, mô hình thể hiện nhiều khiếm khuyết (thường được gọi là những chi tiết chính xác về dấu vân tay) như trật khớp. Những chi tiết này đã nhận được sự chú ý đáng kể của khoa học pháp y bởi vì chúng làm cho mọi dấu vân tay của con người trở nên độc đáo và không thay đổi trong cuộc sống. Các nghiên cứu trước đây cho thấy các ứng dụng của dấu vân tay như chẩn đoán các khiếm khuyết di truyền nhất định và các nghiên cứu dân tộc mặc dù chúng dường như trở nên lỗi thời do sự ra đời của các phương pháp DNA. Mô hình của các đường biểu bì trên ngón tay, lòng bàn tay được gọi là dấu vân tay

Dấu vân tay tồn tại được bao lâu trên đồ vật?

(Dấu vân tay - hình minh họa)

1.2 Sự hình thành dấu vân tay

Từ lâu người ta đã biết rằng có một mối liên hệ giữa mô hình chóp và các cấu trúc giải phẫu được gọi là miếng đệm lòng bàn tay. Các miếng đệm này xuất hiện tạm thời của da lòng bàn tay vào khoảng tuần thứ 7 ở đầu ngón (miếng đệm đỉnh), ở phần xa của lòng bàn tay giữa ngón và gan bàn tay. Các miếng đệm lòng bàn tay trở nên ít nổi bật vào khoảng tuần thứ 10 và sau đó biến mất trong phôi thai.

Các sự kiện quan trọng cho việc thiết lập mô hình sườn bì diễn ra từ tuần thứ 10 đến tuần thứ 16 của thai kỳ. Ở tuần thai thứ 10, da lòng bàn tay phôi thai bao gồm lớp biểu bì xếp lớp trên lớp hạ bì sợi vô định hình. Lớp trong cùng của lớp biểu bì tại giao diện với lớp hạ bì được gọi là lớp cơ bản và bao gồm các tế bào có trục vuông góc với bề mặt da. Sau đó, người ta quan sát thấy trong phôi thai của tuần thứ 10 đến tuần thứ 13 thì lớp cơ bản này trở nên gợn sóng.

Những gợn sóng nhanh chóng nổi bật hơn và hình thành các nếp gấp của lớp biểu bì vào lớp hạ bì. Các nếp gấp này được gọi là các đường gờ chính. Chúng được thiết lập mô hình bề mặt vào tuần thứ 16. Bởi vì các mô hình dấu vân tay được mã hoá tại giao diện giữa lớp hạ bì và lớp biểu bì nên chúng sẽ không bị phá huỷ bởi những vết thương ngoài da. Quá trình này sẽ tiếp tục và kết thúc trong khoảng tuần 19-24 của thai kỳ.

Sự hình thành các đỉnh nguyên sinh không xảy ra đồng thời trên bề mặt lòng bàn tay. Ví dụ: sự hình thành đỉnh trên đầu ngón tay và lòng bàn tay xảy ra trước sự hình thành đỉnh trên ngón chân và gan bàn chân. Hơn nữa, sự hình thành này bắt đầu tại một khu vực nhất định ở giữa miếng đệm của lòng bàn tay và dọc theo rãnh móng tay, và dọc theo nếp gấp uống con liên sườn. Diện tích của đỉnh thường trùng với tâm của các vòng. Bằng cách này, sẽ có ba hệ thống trên đầu ngón tay bắt đầu từ rãnh đỉnh, rãnh móng và nếp gấp uốn cong rồi từ từ lan rộng trên đầu ngón tay.

 

2. Lấy dấu vân tay bằng cách nào

Dấu vân tay có 4 ứng dụng cơ bản là Giám định pháp y, Sử dụng thiết bị thông minh, Quốc phòng và theo dõi hồ sơ

2.1 Giám định pháp y

Với mỗi người, các chất dịch dầu và tế bào chết trong một dấu vân tay có dư lượng chất khác nhau và quá trình trao đổi chất diễn ra cũng khác nhau. Vì vậy, nó sẽ được sử dụng cho các mục đích giám định pháp y.

Ví dụ như dấu vân tay của người hút thuốc lá sẽ có chứa nhiều dấu vết của cotinine do chất nicotine chuyển hoá, họ cũng có dấu vết của chất nicotine. Sự hiện diện của những chất này được gây ra bởi các tác dụng của ngón tay với sản phẩm thuốc lá.

 

2.2 Sử dụng thiết bị thông minh

Do không thể tồn tại hai dấu vân tay giống nhau nên ác thiết bị thông minh đã ứng dụng mạnh mẽ này vào sản xuất và sử dụng. Ứng đầu tiên là khoá điện tử nhận dạng bằng dấu vân tay. Khi các điểm trên dấu vân tay trùng khớp với dấu vân tay đăng ký ban đầu trong hệ thống thì cửa sẽ tự động mở. Và những ứng dụng này được tiếp tục đưa vào hàng loạt các thiết bị khác như: máy chấm công, khoá/mở vân tay trên điện thoại, ...

 

2.3 Quốc phòng

Dấu vân tay thu thập tại hiện trường vụ án hoặc các bằng chứng tội phạm đã được sử dụng trong khoa học pháp y để xác định nghi phạm hay nạn nhân. Nhận dạng vân tay được coi như hệ thống quan trọng trong các cơ quan cảnh sát ở thế kỷ 19, khi nó thay thế đo nhân trắc học là một phương pháp đáng tin cậy hơn để xác định tội phạm.

 

2.4 Theo dõi hồ sơ

Dấu vân tay phục vụ các chính phủ trên toàn thế giới trong vòng 100 năm qua để cung cấp xác định chính xác hồ sơ tội phạm. Vì vậy, dấu vân tay là công cụ cơ bản cho việc xác định người có tiền sử tội phạm trong cơ quan cảnh sát.

Dấu vân tay tồn tại suốt cuộc đời của một con người và nó sẽ không bị thay đổi về cấu trúc, đường nét theo thời gian. Nếu có thể thay đổi theo thời gian thì chắc chắn chỉ là sự thay đổi lớn lên của các mô mà thôi. Chính vì vậy, dấu vân tay là cơ sở khoa học quan trọng khám phá tiềm năng của con người. Việc đánh giá dấu vân tay sẽ giúp chúng ta dễ dàng đánh giá thiên khiếu bẩm sinh, hiểu được tính cách... của mỗi người.

Trong quá trình điều tra, dấu vấn tay là một trong những manh mối quan trọng. Sử dụng cơ sở dữ liệu sinh trắc học, cảnh sát có thể tìm ra nghi phạm nhờ vân tay thu thập được tại hiện trường. Tùy điều kiện thực tế mà phương pháp lấy vân tay sẽ khác nhau để đảm bảo không xảy ra sai sót. Theo quy định BLTTHS 2015 thì đương sự có quyền đề nghị cơ quan có thẩm quyền giám định vân tay để điều tra, xác định dấu hiệu tội phạm.

 

3. Quá trình xác minh dấu vân tay trong điều tra hình sự

Sau khi thu thập được dấu vân tay người ta sẽ tiến hành phân tích chúng. Có 4 bước giám định dấu vân tay là ACE –V bao gồm phân tích, so sánh, đánh giá và xác nhận.

  • Phân tích: Xác định mẫu vân tay có thể so sánh được hay không và phù hợp với chi tiết nhận dạng nào. Quá trình phân tích còn có thể tiết lộ được thêm nhiều thông tin quan trọng liên quan đến hung thủ.
  • So sánh: Tiến hành so sánh với mẫu vân tay của nghi phạm. So sánh từng chi tiết nhỏ nhất để xem có trùng khớp hay không.
  • Đánh giá: Các nhà giám định sẽ đưa ra quyết định xem mẫu vân tay đó có cùng 1 nguồn hay không.
  • Xác nhận: Lúc này cần đến một nhà giám định khác, độc lập giám định để xem quyết định đưa ra có trùng khớp với những người ban đầu hay không. Bước kiểm tra chéo này rất quan trọng, có thể phát hiện được những sai sót của người làm đầu tiên.

 

4. Thủ tục để được giám định dấu vân tay

Trước hết, Quý khách hàng phải trình báo đến cơ quan công an về việc có hành vi phạm tội. Khi phía cơ quan điều tra tiến hành điều tra thì có thể yêu cầu giám định tư pháp, trong đó có giám định vân tay để thu thập chứng cứ giải quyết vụ án.

Người yêu cầu giám định có quyền gửi văn bản yêu cầu cơ quan có thẩm quyền tiến hành tố tụng, người có thẩm quyền tiến hành tố tụng trưng cầu giám định. Trường hợp cơ quan có thẩm quyền tiến hành tố tụng, người có thẩm quyền tiến hành tố tụng không chấp nhận yêu cầu thì trong thời hạn 07 ngày, kể từ ngày nhận được yêu cầu trưng cầu giám định, phải thông báo cho người yêu cầu giám định bằng văn bản.

Hết thời hạn nói trên hoặc kể từ ngày nhận được thông báo từ chối trưng cầu giám định, người yêu cầu giám định có quyền tự mình yêu cầu giám định. Theo yêu cầu của đương sự hoặc khi xét thấy cần thiết, Thẩm phán ra quyết định trưng cầu giám định. Trong quyết định trưng cầu giám định phải ghi rõ tên, địa chỉ của người giám định, đối tượng cần giám định, vấn đề cần giám định, các yêu cầu cụ thể cần có kết luận của người giám định.

Trước hết, khi bị mất tài sản bạn có quyền trình báo đến cơ quan công an để làm rõ vụ việc. Khi phía cơ quan điều tra tiến hành điều tra thì có thể yêu cầu giám định tư pháp bao gồm giám định vân tay,chữ ký,…để có căn cứ chứng cứ giải quyết vụ án. Việc trưng cầu giám định, yêu cầu giám định Điều 102 Bộ luật tố tụng hình sự năm 2015, có quy định thì:

+/ Đương sự có quyền yêu cầu Tòa án trưng cầu giám định hoặc tự mình yêu cầu giám định sau khi đã đề nghị Tòa án trưng cầu giám định nhưng Tòa án từ chối yêu cầu của đương sự. Quyền tự yêu cầu giám định được thực hiện trước khi Tòa án ra quyết định đưa vụ án ra xét xử theo thủ tục sơ thẩm, quyết định mở phiên họp giải quyết việc dân sự.

+/ Theo yêu cầu của đương sự hoặc khi xét thấy cần thiết, Thẩm phán ra quyết định trưng cầu giám định. Trong quyết định trưng cầu giám định phải ghi rõ tên, địa chỉ của người giám định, đối tượng cần giám định, vấn đề cần giám định, các yêu cầu cụ thể cần có kết luận của người giám định.

+/ Trường hợp xét thấy kết luận giám định chưa đầy đủ, rõ ràng hoặc có vi phạm pháp luật thì theo yêu cầu của đương sự hoặc khi xét thấy cần thiết, Tòa án yêu cầu người giám định giải thích kết luận giám định, triệu tập người giám định đến phiên tòa, phiên họp để trực tiếp trình bày về các nội dung cần thiết.

+/ Theo yêu cầu của đương sự hoặc khi xét thấy cần thiết, Tòa án ra quyết định trưng cầu giám định bổ sung trong trường hợp nội dung kết luận giám định chưa rõ, chưa đầy đủ hoặc khi phát sinh vấn đề mới liên quan đến tình tiết của vụ việc đã được kết luận giám định trước đó.

Đồng thời, Điều 22 Luật Giám định tư pháp 2012 sửa đổi 2020 cũng quy định về quyền, nghĩa vụ của người yêu cầu giám định tư pháp thì: Người yêu cầu giám định có quyền gửi văn bản yêu cầu cơ quan tiến hành tố tụng, người tiến hành tố tụng trưng cầu giám định. Trường hợp cơ quan tiến hành tố tụng, người tiến hành tố tụng không chấp nhận yêu cầu thì trong thời hạn 07 ngày phải thông báo cho người yêu cầu giám định bằng văn bản. Hết thời hạn nói trên hoặc kể từ ngày nhận được thông báo từ chối trưng cầu giám định, người yêu cầu giám định có quyền tự mình yêu cầu giám định.”

Vì hiện tại bạn đã trình báo lên cơ quan điều tra nên bạn có quyền gửi văn bản yêu cầu cơ quan điều tra tiến hành trưng cầu giám định hoặc bạn có thể tự mình yêu cầu giám định. Tổ chức được yêu cầu giám định sẽ thông báo cho yêu cầu giám định bằng văn bản trong thời hạn 05 ngày làm việc, kể từ ngày nhận được quyết định trưng cầu, yêu cầu giám định và nêu rõ lý do trong trường hợp từ chối nhận trưng cầu, yêu cầu giám định.

Ngoài ra bạn có thể tự đi giám định vân tay tại các cơ sở thực hiện giám định. Khi này sẽ phụ thuộc vào dịch vụ của từng cơ sở giám định để xác định thời gian thực hiện và chi phí giám định. Bạn sử dụng chứng cứ này để cung cấp cho phía cơ quan điều tra để làm sáng tỏ vụ án. Việc lấy dấu vân tay trên đồ vật trong trường hợp này thì không phải phương án khả thi bởi dấu vân tay đã bị thay đổi (như bạn nói đã dùng nhiều ngày) và có thể dấu vân tay của người tình nghi cũng ko còn nữa và nếu còn thì cũng rất khó xác nhận bởi có rất nhiều dấu vân tay khác. Vậy nên bạn cần bảo quản tài sản cẩn thận, tránh xảy ra trường hợp nhiều người chạm vào.

Xác định dấu vân tay là một công cụ chủ yếu của các nhà điều tra và được dùng phổ biến hơn thế kỷ qua dựa trên thực tế là các mẫu vòng lặp, vòng tròn và hình vòm trong vân tay không ai giống ai.

Trên đây là nội dung tư vấn của Luật Minh Khuê, trường hợp cần tư vấn hoặc hỗ trợ các vấn đề còn thắc mắc, quý khách hàng vui lòng điện lên tổng đài 19006162 hoặc gửi quan email lienhe@luatminhkhue.vn để được hỗ trợ, trân trọng!